Młyny wodne. Antyczna technika w swojski klimat wpisana

Wtorek 14.05.2013
Fot. Nono Fara/Flickr CC Fot. Nono Fara/Flickr CC

Oto młyn wodny – mikroświat rządzący się własnymi prawami. Oto dziedzic antycznej wiedzy technicznej, a jednocześnie swojski, odwieczny składnik sielskiego krajobrazu. Oto siedziba tajemnych mocy i miejsce diabelskich figlów. Oto wreszcie miejsce opiewane przez poetów i pisarzy, a także wdzięczny temat dzieł malarskich. Na początku XX wieku było ich w Polsce jeszcze kilkadziesiąt tysięcy! Dzisiaj to świat dawno umarły, który z rzadka tylko powraca na chwilę do życia, aby snuć swą opowieść...



Na początku było koło wodne. Znali je doskonale starożytni, czego dowodem są np. projekty greckiego mechanika Filona z Bizancjum (III w. p.n.e.). Początkowo stosowano je generalnie do podnoszenia wody (osuszanie kopalń, nawadnianie pól) i do napędzania rozmaitych zabawek mechanicznych. Miały one zwykle poziomą oś i pionową płaszczyznę obrotu.

O zastosowaniu koła wodnego do poruszania mechanizmów młyna zbożowego w Kabirze na terenie Pontu w Azji Mniejszej dowiadujemy się od Strabona, greckiego historyka, geografa i podróżnika (I w. p.n.e.). Również Marcus Vitruvius Pollio, znany jako Witruwiusz, zaświadcza o istnieniu w I w. p.n.e. młynów napędzanych kołem wodnym o poziomej osi obrotu. Wydaje się jednak, że pierwotne, prymitywne koła wodne posiadały pionową oś i poziomą płaszczyznę obrotu, a ich obrót bezposrednio przekładał się na obroty kamienia młyńskiego. W następnych stuleciach, już na początku naszej ery, młyny opisanego przez Witruwiusza typu, ale wyposażone w przekładnie przyspieszające obroty kamienia młyńskiego, dość licznie powstawały na obszarach podległych Rzymowi. Wiemy, że w IV wieku działał na terenie dzisiejszej Francji, w Barbegal, zespół młynów wyposażonych aż w 16 kół wodnych. Produkowano tam prawdopodobnie do 28 ton mąki na dobę.

Z czasem liczba młynów wodnych ogromnie wzrosła. Na przykład pod koniec XI wieku w samej tylko Anglii było ich ponad 5600. Od XII wieku koła wodne zaczęto wykorzystywać do napędzania urządzeń w kuźniach, tartakach, foluszach, przędzalniach i innych zakładach przemysłowych, ale najściślej i najdłużej, niemal do połowy XX wieku, kojarzono je jednak z funkcjonowaniem młynów. Trzymały się zatem dzielnie przez dwa tysiące lat, mimo że już w XIX wieku były stopniowo wypierane przez maszyny parowe, a później przez silniki spalinowe i elektryczne.

Młyn wodny, autor: Johnson, Helen Kendrik (Ed.): “World’s Best Music”' (1900)[1]
wykop.pltwitter.plfacebook.pl
Oceń: Drukuj

Pasaż zakupowy

Ogłoszenia - ekologia.pl
Pasaż zakupowy