Fot. Mizrak[CC BY-ND 2.0 ], Flickr.com
Jod jest mikroelementem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego oraz tarczycy i wszystkich regulowanych przez nią procesów. Zaburzenia przyswajania jodu wiążą się nie tylko z niedoczynnością i nadczynnością tego gruczołu. Źle wpływają również na rozrodczość oraz rozwój umysłowy dzieci i młodzieży. Dowiedz się, co jeść, aby zapewnić sobie dostateczną dawkę jodu i czy warto zażywać suplementy zawierające ten pierwiastek?

Jod – śladowy, ale ważny

Stężenie jodu w ludzkich narządach jest niewysokie, bo sięga około 20-25 mg. Jod (I) zaliczamy zresztą do mikroelementów, substancji występujących u człowieka  w śladowych ilościach. Najwięcej tego pierwiastka gromadzi się w tarczycy, która wychwytuje go z ustroju. To właśnie z tym niewielkim, ale bardzo ważnym gruczołem wiąże się najistotniejsza rola jodu. Od jego ilości uzależnione jest bowiem wydzielanie trójjodotyroniny (T3) i tyroksyny (T4), dwóch hormonów tarczycy odpowiedzialnych za szereg ważnych procesów. O jakich funkcjach mowa? T3 i T4 regulują metabolizm komórkowy, dzięki czemu możliwie jest utrzymanie prawidłowej wagi. Innymi słowy, odpowiadają za sprawną przemianę składników odżywczych w energię. To one sterują temperaturą ciała, a także mają wpływ na działanie układu nerwowego i krążenia oraz na pracę mięśni. Warunkują wzrost i rozwój komórek ciała.

Deficyt jodu jest szkodliwy

Gdy jodu w diecie jest za mało pojawiają się problemy ze strony układu nerwowego – trudności ze skupieniem i zapamiętywaniem, a także uczeniem. Jeśli kobiety ciężarne nie dostarczają sobie wystarczającej jego ilości, ryzykują niedorozwój mózgu u płodu. Brak jodu w wieku dorastania sprawia, że dzieci wolniej rosną i gorzej przyswajają wiedzę.

Tarczyca musi intensywniej pracować, by wychwycić jod z ustroju, co umożliwia jej hormon TSH wyprodukowany przez przysadkę mózgową. Ta wzmożona praca tarczycy, zwłaszcza gdy niedobór jodu utrzymuje się permanentnie, skutkuje powstaniem wolu na szyi, a w następstwie prowadzi do zaburzeń pracy tarczycy, szczególnie do jej niedoczynności, a nawet nowotworu.

Jeśli chcemy tego uniknąć jedzmy odpowiednie ilości pożywienia zawierającego jod. Dzienne zapotrzebowanie na ten mikroelement to 150 mcg (mikrogramów) dla dorosłego człowieka i dla nastolatków. U kobiet w ciąży ta ilość zwiększa się znacznie i wynosi od 200-300 mcg.





Jo po podgrzaniu daje fioletowe opary o charakterystycznej drażniącej woni. By Jurii (http://images-of-elements.com/iodine.php) [CC BY 3.0], via Wikimedia Commons



Niedobór jodu a schorzenia tarczycy

Zaburzenia w funkcjonowaniu tarczycy mogą zależeć oczywiście od kilku czynników. Jej nadczynność polega na produkowaniu zbyt dużej ilości wspomnianych hormonów w stosunku do potrzeb organizmu. Przyczyną takiego stanu rzeczy może być chociażby choroba Garvesa Basedowa (choroba autoimmunologiczna uwarunkowana genetycznie) czy przechodzone zapalenie tarczycy. Powodem może być jednak właśnie niedostatek jodu, który prowadzi do wytworzenia się wola oraz guzków w obszarze tarczycy.

Nadczynność tego gruczołu występuje częściej niż niedoczynność. Częściej dotyczy też kobiet, niż mężczyzn. Objawia się gwałtownym spadkiem wagi pomimo niesłabnącego apetytu, zwiększoną potliwością, suchością oraz szorstkością skóry, nadpobudliwością, arytmią serca, wypadaniem włosów czy problemami ze strony narządu wzroku.

Objawy niedoczynności są odwrotne. Następuje przede wszystkim spowolnienie przemiany materii, więc przybywa nam kilka kilogramów, pomimo tego, że nie zmieniliśmy nawyków żywieniowych. Dokucza nam też ogólne spowolnienie – stajemy się ospali i zmęczeni, nie mamy energii do życia. Odczuwamy spadek temperatury ciała i nawet w cieplejsze dni robi nam się zimno, zwłaszcza po wstaniu z łóżka, zimne są też nasze ręce i stopy. Inne symptomy to: pogarszająca się kondycja skóry – pojawienie się trądziku, łupieżu, łuszczenie naskórka; wypadanie włosów, słabe paznokcie, worki i sińce pod oczami, trudno ze skoncentrowaniem się i zapamiętywaniem, nerwowość, obniżenie odporności czy deregulacja cyklu menstruacyjnego.

Źródła jodu

Niedobory jodu i związane z tym choroby tarczycy stały się tak powszechne, że nakazano wzbogacanie jodem soli kuchennej. Sól nie jest bynajmniej jedynym źródłem tego pierwiastka w pożywieniu, a na pewno nie najzdrowszym. Warto zatem sięgać po ryby morskie (szczególnie bogate w ten składnik są łososie, makrele, śledzie, dorsze, mintaje), owoce morza, mleko, niektóre produkty zbożowe oraz warzywa (przynajmniej te, które pochodzą z gruntów bogatych w jod). Poza tym, jod przedostaje się do naszego organizmu przez skórę oraz drogi oddechowe. Stąd wskazane jest, aby osoby z chorą tarczycą regularnie jeździły nad morze i trochę częściej się opalały – zwykle cierpią bowiem na deficyt witaminy D.

Pozostaje jeszcze kwestia tego, że na obniżenie przyswajalności jodu mają wpływ inne pierwiastki. Są to fluor, brom i chlor, których duża ilość w organizmie wypiera z niego jod. Tym bardziej więc powinniśmy wzbogacić dietę o wymienione wcześnie produkty żywieniowe. Na zwiększenie przyswajalności jodu wpływają za to selen i magnez, pierwiastki które w dużych ilościach zawierają orzechy oraz nasiona.


Bogatym źródłem jodu są owoce morza, Frits Hoogesteger at nl.wikibooks [GFDL or CC-BY-SA-3.0], via Wikimedia Commons



Przedawkowanie jodu również niebezpieczne

Jeśli prowadzimy dobrze skomponowaną dietę, w której jodu jest dostatek, nie jest konieczne łykanie suplementów diety. Może to doprowadzić do pojawienia się nadmiaru tego pierwiastka w ustroju, a to jak już wiemy zwiększa ryzyko zachorowania na nadczynność tarczycy. Przy okazji, innymi objawami przedawkowania jodu są: ślinotok, metaliczny posmak w ustach, niedomagania żołądka i zmiany skórne.

Radioterapia jodem

Jedną z metod leczenia nadczynności tarczycy jest terapia radioaktywnym jodem. Stosuje się ją, kiedy inne sposoby zawodzą lub z pewnych przyczyn są mniej korzystne dla organizmu pacjenta. Ta droga leczenia jest nieskomplikowana – polega na przyjmowaniu doustnie odpowiedniego preparatu. Zwykle bywa jednak uciążliwa dla chorego i jego bliskich, ponieważ wymaga ograniczenia kontaktów, szczególnie z dziećmi i kobietami w ciąży. W czasie terapii odradza się również aktywność seksualną, zaleca natomiast zwiększoną dbałość o higienę i czystość. Podjęcie tego typu leczenia wyklucza ciąża. Nie można też zachodzić w ciążę do pół roku od jego zakończenia.


Aparat do radioterapii - By Ntligent (Own work) [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons



Elżbieta Gwóźdź

Bibliografia:
  1. Zbigniew Sikorski, „Chemia żywności. Odżywcze i zdrowotne właściwości składników żywności” t. III, Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, Warszawa 2009.
  2. www.pfm.pl.
  3. www.dieta.mp.pl.



powróć
© ekologia.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.