Czwartek 30.01.2020

Jenot - opis, występowanie i zdjęcia. Zwierzę jenot ciekawostki

Jenot (Nyctereutes procyonoides) należy do rodziny psowatych (Canidae) i pod- rodziny  Caninae  (psy). W zależności od regionu nosi nazwy zwyczajowe: junat, kunopies, lis japoński, a w języku kuśnierzy – szop Ussuryjski. Choć ojczyzną jenotów jest północno-wschodnia Azja, to obecnie występują na obszarze prawie całej Polski. Ten sympatycznie wyglądający ssak, obcy naszej faunie, może niestety stanowić zagrożenie dla równowagi biologicznej ekosystemów.



Jenot, fot. shutterstockJenot, fot. shutterstock
Pierwotną ojczyzną jenota była Azja wschodnia – m.in. Chiny, Wietnam, Korea, Japonia.  Stamtąd rozprzestrzenił się na dalsze tereny Azji. W latach 30. ubiegłego wieku radzieccy myśliwi przywieźli go do Europy. Wypuszczono wtedy na tereny byłych republik Związku Radzieckiego – Białorusi i Ukrainy, około 9 tysięcy osobników. W 1935 roku jenoty przedostały się do Finlandii.
Do Polski zwierzęta przywędrowały z terenów dzisiejszej Litwy, Białorusi i Ukrainy (pierwsze osobniki zaobserwowano w roku 1955 w Puszczy Białowieskiej). Monitoring przeprowadzony na początku lat 70. ubiegłego stulecia wykazał, że występował najliczniej na Pojezierzu Pomorskim, Mazurskim, Nizinie Mazowieckiej, Podlasiu, Wyżynie Małopolskiej, Wyżynie Lubelskiej, Nizinie Sandomierskiej oraz w Beskidzie Wschodnim. Sporadycznie pojawiał się na terenie Niziny Wielkopolskiej i Śląskiej.

Obecnie jenot występuje w prawie całej Polsce – głównie w lasach położonych nad jeziorami i rzekami. Informacje o wzroście liczebności jenota, sprawiły, że w 2001 roku trafił on na listę zwierząt łownych. W przypadku tego zwierzęcia nie obowiązuje okres ochronny, można na nie polować przez cały rok.

Wykazano, że osobniki pokonywały w ciągu roku odległości wynoszące od 135 do 500 kilometrów. Jego obecność zaobserwowano w północnej, środkowej i południowej Europie. Z tego powodu zasługuje na miano jednego z najbardziej ekspansywnych zwierząt naszych czasów.

Jak wygląda jenot? Jest to ssak średniej wielkości – z wyglądu przypomina niewielkiego psa lub szopa pracza. Tułów ma długi, a kończyny krótkie. Ogon stosunkowo krótki, gruby i puszysty. Głowa mała, o krótkim spiczastym pysku i krótkich zaokrąglonych uszach.

Po bokach głowy, na policzkach, wyrastają mu długie włosy, tworzące charakterystyczne żółtawe „bokobrody”. Ubarwienie futra jest zmienne, najczęściej płowo-bure lub brunatno-szare z czarnym nalotem. Na pysku ma czarną plamę, która obejmuje oczy, policzki i bokobrody, tworząc charakterystyczną maskę.

Ma długą, gęstą i puszystą sierść. Cechą bardzo charakterystyczną jest znamię w kształcie „krzyża” utworzony z czarnych włosów na grzbiecie, łopatkach i ogonie. Umaszczenie zimowe jest ciemniejsze od letniego.

U tego gatunku prawie nie występuje dymorfizm płciowy. Zwierzęta te są monogamiczne – tworzą trwałe pary, zamieszkujące wspólny obszar i razem opiekujące się potomstwem. Ruja trwa w na przełomie lutego i marca. Po ciąży, która trwa przeciętnie 70 dni, samica rodzi zwykle 7-9 młodych. W momencie przyjścia na świat młode są ślepe, ale porośnięte futerkiem. Samica karmi je przez 2 miesiące. Młode usamodzielniają się w wieku 4-5 miesięcy, a dojrzałość płciową osiągają w wieku 9-11 miesięcy. Odchowane oddalają się od miejsc ojczystych. Średni zasięg wędrówek nie przekracza zazwyczaj 20 km, choć zdarzają się wędrówki na odległość ponad 150 km. Na wolności dożywają do ok. 8 lat, jednak średni wiek osobników w populacji nie przekracza zazwyczaj lat 3.
Młody jenot, fot. shutterstock
Na schronienie wykorzystują nisko położone dziuple lub lisie i borsucze nory. Wykorzystują również spróchniałe pnie rosnących lub zwalonych drzew, wykroty, dziury pomiędzy korzeniami drzew lub gęste zarośla krzewów czy trzciny. Na zajmowanym terenie wyznaczają charakterystyczne dla gatunku „latryny”, gdzie załatwiają swoje „potrzeby fizjologiczne”. Jenoty prowadzą nocny tryb życia, jednak w okresie wychowu młodych są aktywne również w ciągu dnia. W czasie mroźnych zim zmniejszają aktywność, czasami zapadają w stan odrętwienia, który może trwać nawet kilka tygodni. Gdy temperatura na zewnątrz się podnosi, wychodzą z nor w poszukiwaniu pokarmu. Są wszystkożerne – jedzą głównie padlinę, drobne ssaki, ptaki i ptasie jaja, ryby (potrafią pływać a nawet nurkować) płazy, owady oraz owoce i nasiona.
W okresie zimowym, kiedy dostępność różnych źródeł pokarmu jest ograniczona, odżywiają się przede wszystkim padliną.

Wpływ jenota na rodzimą faunę jest słabo zbadany. Jednak wiemy, że populacje jenotów wyrządzają szkody w koloniach lęgowych ptaków wodnych i wodno-błotnych, mogą również być czynnikiem ograniczającym populacje kuraków leśnych oraz stanowić zagrożenie dla lokalnych populacji płazów.

Jako gatunek wszystkożerny, jenot może konkurować z rodzimymi gatunkami drapieżników średniej wielkości, szczególnie z lisem i borsukiem. W niektórych rejonach może obniżać dostępność padliny, która na przełomie zimy i wiosny stanowi ważne źródło pokarmu innych drapieżników.

Konwencja Berneńska wymienia jenota pośród gatunków inwazyjnych, stanowiących zagrożenie dla różnorodności biologicznej. Lokalnie, np. na terenach chronionych i w ostojach ptaków, często poluje się na jenoty, a także odławia się je w pułapki klatkowe. Jednak – ze względu na ich skryty tryb życia, dużą liczebność – ograniczanie populacji jenotów w praktyce jest mało efektywne. Od 2001 roku jenot figuruje na polskiej liście zwierząt łownych. Głównymi przyczynami naturalnej śmiertelności jenotów jest drapieżnictwo ze strony wilków i wałęsających się psów oraz choroby zakaźne - głównie wścieklizna i świerzb.

Specjaliści sądzą, że to nie koniec wędrówki jenota i będzie on zasiedlał kolejne kraje. Problemem jest ich szybkie i niekontrolowane rozmnażanie się i brak naturalnych wrogów. Jednak trzeba pamiętać, że rozprzestrzenianie się zwierząt na obcych dla nich obszarach jest wynikiem działalności człowieka. Trafiają one do środowiska przez niefrasobliwość hodowców, którzy w momencie, kiedy nie radzą sobie ze swoimi podopiecznymi, po prostu wypuszczają je „na wolność”.
Jerzy Wysokiński
   

Bibliografia

  1. Animal Diversity Web; “Raccoon dog (Nyctereutes procyonoides)”; data dostępu: 2020-01-29
  2. Osten-Sacken N., Ziomek J., Kardynia P., Zgrabczynska E.; “Distribution of the raccoon dog Nyctereutes procyonoides in western Poland”; Fragmenta Faunistica 2011 | 54 | 1 | ;
  3. Kauhala, Kaarina & Kowalczyk, Rafał. (2011); “Invasion of the raccoon dog Nyctereutes procyonoides in Europe: History of colonization, features behind its success, and threats to native fauna. ”; Current Zoology. 57. 584-598. 10.1093/czoolo/57.5.584.;
  4. Jędryczkowski, Wojciech. (2016); “Jenot”; Natura 3(2016) str. 12-13. ;
  5. Wiadomości Zootechniczne, R. LII (2014), 1: 76–81 ; “Charakterystyka populacji hodowlanych i dziko żyjących jenotów europejskich”; Dorota Kowalska, Małgorzata Piórkowska;
Ocena (3.9) Oceń:
Pasaż zakupowy