Mleczaj jelonek (Lactarius fuliginosus) - Ekologia.pl
Ekologia.pl Wiedza Atlas grzybów Grzyby grzyby podstawkowe pieczarniaki gołąbkowce gołąbkowate mleczaj Mleczaj jelonek
Indeks nazw
Szukaj lub wybierz według alfabetu
A B C D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż

Mleczaj jelonek (Lactarius fuliginosus)

Nazywana/y także: bedłka ostra, jelonek, paskudnik, rydz paskudny, rydz czarny
Mleczaj jelonek. Źródło: Wikimedia.org
Spis treści
Wstęp

Mleczaj jelonek to niejadalny, pospolity w polskich lasach grzyb kapeluszowy, zaliczany do gołąbkowatych (Russulaceae), rodzaju mleczaj Lactarius oraz podrodzaju (sekcji) Plinthogalus.
Sezon

Owocniki mleczaja jelonka pojawiają się późnym latem i jesienią, od ostatnich dni lipca po pierwsze dni października.
Występowanie

Mleczaj jelonek podawany był z całej niemal półkuli północnej. W Eurazji rośnie od Japonii, Chin oraz indyjskiego Kaszmiru na wschodzie po Hiszpanię na zachodzie. Na południe dochodzi do Maroka, na północy do Nordkapu w Norwegii i szwedzkiej Laponii. Trafia się w USA. Jakkolwiek szeroko rozprzestrzeniony, nie wszędzie występuje licznie. W Niemczech umieszczono go nawet na czerwonych listach gatunków rzadkich i ginących dla Meklemburgii-Pomorza Przedniego oraz Nadrenii-Północnej Westfalii.

Najważniejszym partnerem mikoryzowym tego grzyba jest buk. Drugim co do ważności świerk. Tylko wyjątkowo może wchodzi w związki mikoryzowe z dębami, leszczyną, grabem, brzozą albo z innymi niż świerk iglakami. Trafia się w wielu typach lasów liściastych i mieszanych, byle tylko z dużym udziałem buka, na glebach średnio wilgotnych, mocno zasadowych w odczynie, o bardzo zróżnicowanej żyzności (od dość ubogich po całkiem zasobne).
Wygląd

Owocniki mleczaja jelonka osiągają zwykle 4-8 (wyjątkowo 10) cm średnicy kapelusza i cm wysokości nóżki. Krawędzie kapelusza u młodych okazów gładkie, u dojrzalszych karbowane.

Kapelusz pozostaje matowy i aksamitny w dotyku niczym dobrze wyprawiona skóra jelenia, stąd nazwa gatunkowa. Kolorem także do niej zbliżony, gdyż przybiera wielorakie odcienie umbry, orzechowych brązów wpadających w żółć albo ciemnych szarości, nigdy nie stając się zupełnie czarny. Zazwyczaj ubarwiony jednolicie, czasem tylko z ciemniejszymi cętkami. Kształt ulega modyfikacjom wraz z dojrzewaniem owocnika: u młodych okazów półokrągły, u średnich łukowaty, u najstarszych egzemplarzy lejkowaty jak na mleczaja przystało.

Blaszki o gładkich krawędziach, zwykle rozwidlone, o średniej gęstości, zbiegają się ku nóżce bądź do niej przyrastają. U najmłodszych owocników kremowe, u dojrzalszych koloru ochry.

Trzon walcowaty, gładki (nie pomarszczony) bliżej kapelusza, w kolorystyce zbliżony do kapelusza, też jasno siwy, orzechowo brązowy bądź nieco umbrowy, lecz jaśniejszy, zwłaszcza za młodu. Niekiedy na nóżce dostrzec da się oliwkowy poblask nieobecny na kapeluszu. Możliwe są też rozjaśnienia bliżej podstawy i bliżej wierzchołka. Podobnie jak u mnóstwa innych gatunków również jelonek za młodu odznacza się jędrną, pełną w środku nóżką, w średnim wieku zaś trzon ma już łamliwy, gąbczasty i pusty.

Miąższ koloru białego, przecięty bądź zmiażdżony po 2-4 minutach staje się łososiowo różowy, najintensywniej u podstawy nóżki. Nigdy jednak nie osiąga barwy bordu ani mocnej, karminowej purpury jak u wielu innych mleczajów.

Mleczko wydziela się obficie. Najpierw białe niczym miąższ, potem wolno staje się czerwone, o ile zachowa kontakt z miąższem. Wpierw smakuje miło, potem gorzko, a już po 5-10 sekundach robi się paląco ostre, jakby parzące.

Wysyp spor jest u mleczaja jelonka barwy jasnej, ochrowej. Zarodniki przybierają niemal kulisty lub krótko jajowaty kształt, osiągając 8,1-8,4 µm długości a 7,1-7,6 µm szerokości. Są amyloidowe, o urzeźbionej powierzchni. Ich skulptura składa się z postrzępionych żeber oraz pojedynczych, okazalszych brodawek o nieregularnym kształcie, formujących razem siateczkę. Podstawki u tego gatunku są czteroporowe, a mierzą 8-12 na 40-60 µm.
Właściwości

Mleczaj jelonek to gatunek niejadalny.
Zastosowanie

Brak współcześnie zastosowań dla mleczaja jelonka. W latach 90. zeszłego wieku odkryto właściwości owadobójcze m. jelonka, jednak nie znaleziono dla nich większych zastosowań praktycznych.

Okres występowania
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Bibliografia
  1. Bernardi de M., Giovanni Vidari G., Finzi P. 1992.; "The chemistry of Lactarius fuliginosus and Lactarius picinus."; Tetrahedron 48, 35: 7331-7344.;
  2. Bon M. 2005.; "Pareys Buch der Pilze."; Franckh-Kosmos Verlag, Stuttgart.;
  3. Conca E., de Bernardi M., Fronza G., Girometta M., Mellerio G., Vidari G., Vita-Finzi P. 1981.; "Fungal metabolites 10. New chromenes from Lactarius fuliginosus Fries and Lactarius picinus Fries."; Tetrahedron Letters 22 (43): 4327-4330.;
  4. Garnweidner E., Garnweidner H. 2006.; "Grzyby: przewodnik do poznawania i oznaczania grzybów Europy Środkowej."; Muza, Warszawa.;
  5. Gerhardt E. 2006.; "Grzyby. Wielki ilustrowany przewodnik. Ponad 1000 opisanych gatunków."; Wyd. Klub dla Ciebie, Warszawa.;
  6. Gumińska B., Wojewoda W. 1985.; "Grzyby i ich oznaczanie."; PWRiL, Warszawa.;
  7. Heilmann-Clausen J. 1998.; "The genus Lactarius. Fungi of Northern Europe."; The Danish Mycological Society, Espergærde.;
  8. Laux H. 2002.; "Der neue Kosmos PilzAtlas."; Franckh-Kosmos, Stuttgart.;
  9. Le H., Stubbe D., Verbeken A., Nuytinck J., Lumyong S., Desjardin D. 2007.; "Lactarius in Northern Thailand: 2. Lactarius subgenus Plinthogali."; Fungal Diversity 27(1): 61-94.;
  10. Phillips R. 2010.; "Mushrooms and Other Fungi of North America."; Firefly Books, Buffalo.;
  11. Skirgiełło A. 1998.; "Mleczaj (Lactarius). w: Grzyby (Mycota), tom 25. Podstawczaki (Basidiomycetes), gołąbkowce (Russulales), gołąbkowate (Russulaceae), gołąbek (Russula)."; Wyd. Naukowe PWN, Warszawa-Kraków.;
  12. Stubbe D., Verbeken A. 2012.; "Lactarius subg. Plinthogalus: the European taxa and American varieties of L. lignyotus re-evaluated."; Mycologia 104(6): 1490-1501.;
4.8/5 - (18 votes)
Subscribe
Powiadom o
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments