Boraks – właściwości, działanie i zastosowanie boraksu

Nie tylko octem i sodą oczyszczoną żyją sprzymierzeńcy ekologii. Wśród ich domowych, magicznych środków do walki z brudem i nie tylko obowiązkowe miejsce zajmuje także boraks. Boraks to niepozorny proszek, który ma niebywałe właściwości czyszczące i odkażające. Z drugiej strony wiadomo jednak, że związek może być toksyczny. To rodzi pytanie o bezpieczeństwo tego związku, a także o sens nazywania go ekologicznym.



Boraks to popularny środek czyszczący, ale też popularny środek chemiczny wykorzystywany w wielu gałęziach przemysłu.unsplash-logoPlush Design StudioBoraks to popularny środek czyszczący, ale też popularny środek chemiczny wykorzystywany w wielu gałęziach przemysłu.unsplash-logoPlush Design Studio

Boraks – skąd się bierze i do czego służy?

Boraks to potoczna nazwa soli sodowej kwasu borowego. Znamy go także jako tetraboran sodu. Jest nieorganicznym związkiem chemicznym w formie bezbarwnych kryształów słabo rozpuszczalnych w wodzie. Otrzymuje się go z naturalnych złóż mineralnych, w których kwas borowy występuje pod postacią soli.

Boraks ma bardzo różne zastosowania. Jednym z najważniejszych jest produkcja szkła, ceramiki, wełny szklanej oraz szkliw. Poza tym boraks jest składnikiem nawozów, służy jako topnik w lutowaniu i spawaniu, a także jako konserwant kości i skór wypychanych zwierząt. To składnik niezbędny do wytworzenia nadboranu sodu, środka chemicznego wykorzystywanego na szeroką skalę w produkcji domowych detergentów. Niewielkie ilości boraksu możemy znaleźć również w talku kosmetycznym.


 
Kwas borowy 
    
Boraks nazywany jest też, po prostu, kwasem borowym lub bornym. Bor jest pierwiastkiem powszechnie występującym w środowisku, ale mającym dyskusyjne znaczenie dla funkcjonowania ludzkiego organizmu (istnieją doniesienia o tym, że bor zapobiega nadmiernej utracie wapnia, dlatego niektórzy zalecają spożywać boraks przy artretyzmie czy osteoporozie, taka samodzielna terapia nie budzi jednak zaufania lekarzy). Pod postacią kwasu borowego występuje głównie w wodzie. Stężenie boru w kwasie borowym wynosi 17,5%, natomiast w boraksie uwodnionym (przeznaczonym do sprzątania) ta wartość to nieco ponad 11%.      



Zanim obfite złoża boraksu odkryto na terenie Włoch czy Turcji, do XIX wieku był on importowany z Azji, między innymi z Tybetu, gdzie został znaleziony po raz pierwszy kilka wieków wcześniej. W Europie od razu znalazł szerokie zastosowanie. Jeszcze w XIX wieku Brytyjczycy dodawali boraks do mydeł, by wzmocnić ich antybakteryjnie właściwości. Boraks bowiem ma znaczące działanie grzybobójcze i bakteriostatyczne. Jest to środek konserwujący i odkażający. W medycynie stosuje się między innymi do leczenia grzybicy, np. błony śluzowej jamy ustnej czy w kandydozie narządów intymnych.
Boraks ma właściwości toksyczne. Choć nie jest żrący, użytkując go należy mieć ubrane rękawice ochronne. unsplash-logorawpixel
Boraks z łatwością poradzi sobie z uporczywymi zabrudzeniami w kuchni i łazience.unsplash-logorawpixel


Kontrowersje wokół boraksu

Z jednej strony boraks to pożyteczny środek farmaceutyczny, który w odpowiednim stężeniu pomoże nam uporać się m.in. z pleśniawkami czy poprawi kondycję naszej skóry. Z drugiej jest silnie toksyczną substancją, której nawet obecność w wodach leczniczych uznawana jest za szkodliwą.
Kwas borowy kumuluje się bowiem zarówno w płynach ustrojowych, jak i w organach – głównie w nerkach, wątrobie, kościach, w mózgu, a także w tkance tłuszczowej, i powoduje w nich poważne spustoszenie. Jak to się ma do powszechnego obecnie przekonania, że sprzątanie domu z boraksem wpisuje się w eko trendy? Jak na tak niebezpieczną i toksyczną substancję, boraks ma wysokie miejsce na liście środków ekologicznych.

Boraks jako domowy środek czystości

Kwas borowy pod postacią boraksu ma doskonałe właściwości czyszczące i odkażające. Brud, osady, plamy czy smugi na szybach najczęściej poleca się co prawda czyścić octem, ale boraks wkracza tam, gdzie zabrudzenia są tak silne, że ocet nie daje sobie z nimi rady. Boraks rozcieńczony z wodą poradzi sobie między innymi z uporczywymi zaciekami na drzwiach kabiny prysznicowej, z zaschniętym brudem w piekarniku, dawno niemytymi oknami czy przypalonym garnkiem. Skoro boraks sprosta tym wyzwaniom, tym bardziej możemy używać go do mycia podłóg, armatury łazienkowej czy naczyń. Zwykle łyżkę boraksu wystarczy rozpuścić w litrze wody, aby uzyskać zadowalające efekty. Boraks jest obowiązkowym składnikiem domowej produkcji proszku do prania i tabletek do zmywarki. Rozpuszczony w wodzie wraz z cukrem skutecznie wyeliminuje z naszego domu insekty i niechciane owady. Do sprzątania najlepiej kupować boraks dziesięciowodny, ponieważ dobrze rozpuszcza się w wodzie.

Sprzątanie z boraksem – czy to jest eko?

W porównaniu do innych środków ekologicznych, boraks jest dość toksyczną substancją, wymaga więc między innymi bezpiecznego przechowywania. Pomyślmy jednak o konwencjonalnych środkach chemii gospodarczej. Wiele z nich, chociażby płyny do WC, spraye czyszczące i liczne preparaty odkażające mają znacznie bardziej toksyczny skład, niż domowe mieszanki z udziałem boraksu. Bierzemy to jednak za oczywistość. Boraks jest od nich bezpieczniejszy, nie przynosi znaczących strat środowisku i pozyskuje się go z naturalnych źródeł. Z tych względów należy więc do preparatów ekologicznych.
Z udziałem boraksu można stworzyć ekologiczny, domowy proszek do prania. unsplash-logoJennifer Burk


Boraks: zasady bezpieczeństwa

Używanie boraksu jako alternatywnego środka czyszczącego i odkażającego doradza wiele gospodyń domowych. Boraks jest bowiem skuteczny i tani. Mając wszak na uwadze jego toksyczny potencjał, korzystając z boraksu należy zachować pewną ostrożność:
  • używając boraksu, zwłaszcza podczas sprzątania i sporządzania domowych środków czystości, miej na rękach co najmniej rękawiczki ochronne, a najlepiej również ochronne okulary
  • pozbądź się pozostałości po środkach czyszczących
  • przechowuj roztwór boraksu w miejscu niedostępnym dla dzieci
  • po sprzątaniu przewietrz pomieszczenie
  • nie wdychaj oparów boraksu
  • nie używaj boraksu, jeśli jesteś w ciąży

Ciekawostki 
    
Jeszcze sto lat temu boraks był stosowany przez kobiety do samodzielnego rozjaśniania włosów. Zaledwie odrobinę dodawały one do naparu z rumianku, którym spłukiwały umyte włosy. Regularne stosowanie takiego zabiegu pozwalało im widocznie rozjaśnić włosy w odcieniach blond. Do innych popularnych metod rozjaśniania włosów zaliczano wówczas także płukanki z dodatkiem wody utlenionej oraz wywaru z rabarbaru.
  
W Polsce boraks kupimy bez większych problemów, m.in. w sklepach ekologicznych. Nie wszędzie jednak jest legalny. W Niemczech na przykład dystrybuuje się go w niewielkich ilościach do aptek, gdzie trafia pod etykietką trucizny.

 
Boraks w medycynie jest używany między innymi do produkcji leków na grzybicę, m.in. pleśniawki. By Kjerstin_Michaela via Pixabay CC0.


Boraks w medycynie – środki ostrożności

Boraks jest składnikiem niektórych leków i farmaceutyków. Preparaty z boraksem w składzie należy stosować z dużą ostrożnością, gdyż łatwo wnika w tkanki i może się w nich odkładać. Użyty odpowiednio ma korzystny wpływ zwłaszcza na skórę, która potrzebuje odnowy po przebytych urazach czy stanach zapalnych. Wówczas wspiera proces ziarninowania naskórka, działa kojąco, antyseptycznie i wysuszająco.
Nie może być jednak stosowany na poważne rany i toczące się w nich stany zapalne, gdyż ma wtedy możliwość wniknąć w głębokie struktury skóry i odłożyć się w znacznych ilościach. Duże dawki wchłoniętego boraksu działają toksycznie. Mogą spowodować drgawki, wymioty, biegunkę, a w dalszej konsekwencji niedokrwistość, zatrzymanie miesiączki czy uszkodzenie kanalików nerkowych. To dlatego, że sole kwasu borowego zatruwają komórki organizmu, a konkretnie odwadniają je, co prowadzi do poważnych zaburzeń w gospodarce wodno-elektrolitowej. Zostaje też naruszona równowaga pH. Boraks wykazuje ponadto działanie teratogenne – wpływa toksycznie na rozwój płodu.

Boraks wchłania się z łatwością nie tylko z uszkodzonej skóry, ale również przez błony śluzowe oraz przewód pokarmowy. Oczywiście w preparatach leczniczych boraks jest znacznie rozcieńczony, a także połączony z substancjami, które minimalizują jego wchłanianie. Np. w środkach na pleśniawki występuje także gliceryna, która sprawia, że boraks jako substancja czynna działa miejscowo i nie wnika do ustroju.

Boraks to sól sodowa kwasu borowego o właściwościach bakteriostatycznych, odkażających, grzybobójczych i czyszczących. W Polsce i nie tylko jest uznanym związkiem wspomagającym utrzymanie czystości w zgodzie ze środowiskiem. Na jego bazie można stworzyć skuteczne preparaty czyszczące. Boraks wymaga ostrożności w użytkowaniu, gdyż jest toksyczny i może powodować zatrucia.
Elżbieta Gwóźdź


Bibliografia

  1. A. Zaprutko-Janicka; “Piękno bez konserwantów. Sekrety urody naszych prababek. Jak Polki dbały o siebie w dwudziestoleciu międzywojennym”; wyd. Otwarte, 2016;
  2. M. Drobnik, T. Latour; “Badanie właściwości farmakodynamicznych roztworu kwasu borowego”; Rocznik Państwowego Zakładu Higieny”, 2001, 52, nr 4;
  3. “http://www.pub.rejestrymedyczne.csioz.gov.pl”; data dostępu: 2018-11-30
Ocena (4.0) Oceń:
Pasaż zakupowy