Bursztyn ‒ właściwości, działanie i zastosowanie bursztynu

Kto z nas jako dziecko nie szukał bursztynów na bałtyckich plażach... Charakterystyczne złociste bryłki to dla jednych pamiątka znad polskiego morza, dla innych – cenna ozdoba. Są jednak i tacy, którzy traktują bursztyn jako remedium na różne schorzenia. Ile w tym prawdy?



Kawałki bursztynu, fot. shutterstockKawałki bursztynu, fot. shutterstock
  1. Bursztyn - co to takiego?
  2. Właściwości bursztynu
  3. Nalewka z bursztynu
  4. Bursztyn w kosmetyce
  5. Czy bursztyn leczy?

Bursztyn - co to takiego?

Bursztyn, znany też jako jantar i amber to po prostu zastygła, skamieniała żywica pochodząca z drzew iglastych. Występuje w różnych odcieniach – od jasnożółtych do ciemnobrązowych; może być przejrzysty lub wręcz przeciwnie, zupełnie nieprzezroczysty – jest to uzależnione od zawartości drobnych pęcherzyków powietrza. Niekiedy w bursztynach znajdują się zatopione części roślin lub zwierząt, najczęściej owadów – takie kawałki żywicy są szczególnie cenione i osiągają wyższe ceny na rynku jubilerskim.

Pod względem chemicznym bursztyn jest mieszaniną różnych związków chemicznych, w której dominuje węgiel (do 80%). Pozostałe wyróżniające się pierwiastki to tlen i wodór. Poza nimi w bursztynie występują też niewielkie ilości siarki, krzemu, jodu, żelaza, potasu, magnezu i wapnia. Jednym ze składników bursztynu jest też tzw. kwas bursztynowy, który znajduje zastosowanie w przemyśle farmaceutycznym i kosmetycznym.

Właściwości bursztynu

Bursztyn od wieków wzbudzał zainteresowanie nie tylko ze względu na swoje piękno, ale także zaskakujące właściwości. Pomimo, że jest materią pochodzenia organicznego, jest trudno rozpuszczalny – nie poddaje się działaniu wody, a częściowemu rozkładowi ulega tylko pod wpływem działania niektórych substancji, takich jak np. alkohol etylowy. Topi się w temperaturze ok. 300 stopni Celsjusza; podpalony wydziela charakterystyczny, żywiczny zapach i płonie jasnym płomieniem. Nie przewodzi prądu, wykazuje natomiast zdolność do elektryzowania różnych powierzchni – potarty kawałkiem materiału, będzie przyciągał drobne, lekkie przedmioty.
{"dzial":"3.00","title":Bursztyn - wpływ na zdrowie"}
Wiara w terapeutyczną moc bursztynu sięga czasów starożytnych – o jego domniemanych leczniczych właściwościach pisał już Hipokrates. Różnorodne kuracje w oparciu o złociste grudki stosowano przez wieki. W Rzymie mieszano sproszkowane bursztyny z miodem – za pomocą tej mikstury leczono choroby gardła, uszu, a także żołądka. Niektórzy zalecali też spożywanie go z winem jako remedium na problemy z pęcherzem. W średniowieczu wierzono, że dym z palonego bursztynu chroni przed „zatrutym” powietrzem niosącym zarazę – okadzano nim domostwa, a także chorych. Jeszcze w XIX wieku wykorzystywano bursztyn do leczenia reumatyzmu, gorączki i chorób kobiecych.

Co ciekawe, mimo tak bogatej historii wykorzystywania bursztynu w celach medycznych, wciąż brak dowodów naukowych, które jednoznacznie potwierdzałyby jego lecznicze właściwości. Większość współczesnych naukowców podkreśla, że po prostu nie ma rzetelnych badań opisujących rzeczywisty wpływ bursztynu na zdrowie. Doniesienia na temat jego rzekomych zalet w tej materii nawiązują głównie do medycyny ludowej lub mają charakter czysto marketingowy.

Choć w świetle powyższego nie można z całą pewnością stwierdzić, czy bursztyn rzeczywiście leczy, także współcześnie nie brakuje osób, które wierzą w jego działanie. Zwłaszcza zwolennicy medycyny naturalnej chętnie wykorzystują go jako element lub wręcz podstawę kuracji mających łagodzić najróżniejsze dolegliwości. Wśród właściwości leczniczych przypisywanych bursztynowi należy wymienić:
  • Działanie antybakteryjne – uważa się, że zwłaszcza nieoszlifowane grudki mają przyspieszać gojenie ran i wspomagać regenerację organizmu.  
  • Działanie przeciwbólowe – noszenie biżuterii z bursztynem poleca się osobom cierpiącym na bóle głowy, szyi i stawów.
  • Działanie uspokajające – niektórzy wierzą, że bursztyn naturalnie poprawia samopoczucie i łagodzi objawy stresu, takie jak ucisk w gardle czy duszności.
  • Działanie wzmacniające – ma poprawiać pracę układu odpornościowego i metabolizm komórkowy, tym samym chroniąc organizm przed rozwojem różnych chorób.
  • Działanie przecwiwstarzeniowe – obecny w bursztynie kwas bursztynowy jest często opisywany jako naturalny przeciwutleniacz; głównie za jego sprawą bursztyn ma spowalniać starzenie się komórek. Istnieją też badania, zgodnie z którymi kosmetyki zawierające ekstrakty bursztynu lepiej nawilżały skórę niż produkty go pozbawione
Tabelka przedstawiająca właściwości lecznicze przypisywane bursztynowi; opracowanie własne
Z przekonaniem o pozytywnym wpływie bursztynu na zdrowie ma też związek stary zwyczaj zakładania bursztynowej biżuterii ząbkującym dzieciom. Specjalny naszyjnik lub bransoletka mają rzekomo przynosić ulgę obolałym dziąsłom i działać przeciwzapalnie – wielu rodziców poleca ten sposób jako alternatywę dla gryzaków. Trzeba jednak zaznaczyć, że metoda ta nie budzi entuzjazmu lekarzy – większość pediatrów zdecydowanie odradza dawanie dziecku biżuterii z uwagi na ryzyko zadławienia się koralikami. W niektórych krajach zakazano sprzedaży tego typu akcesoriów w aptekach, w innych producenci muszą umieszczać na nich ostrzeżenie o ryzyku uduszenia
Nalewka bursztynowa to popularny środek na pospolite dolegliwości, np. przeziębienie fot. Shutterstock

Nalewka z bursztynu

Terapie z wykorzystaniem bursztynu bynajmniej nie ograniczają się do noszenia go w postaci biżuterii. Bardzo popularnym środkiem medycyny naturalnej jest tzw. bursztynówka, czyli nalewka z bursztynu. Napój ten jest przygotowywany i stosowany od wieków; o jego dobroczynnym działaniu był podobno przekonany sam Mikołaj Kopernik, który polecał bursztynówkę na problemy sercowe. Skład nalewki nie należy do specjalnie złożonych - przygotowuje się ją z nieoszlifowanych, rozdrobnionych bursztynów, które zalewa się spirytusem 95%. Mikstura jest gotowa po upływie kilku tygodni – w miarę upływu czasu jej skuteczność ma się zwiększać.

Nalewka z bursztynu ma dość uniwersalny charakter – można ją stosować na kilka różnych sposobów, w zależności od tego, co nam doskwiera. W przypadku przeziębienia można wcierać niewielkie ilości w skórę pleców i klatki piersiowej – zadziała rozgrzewająco. Z kolei nacieranie skroni ma pomóc zlikwidować ból głowy i zmniejszyć uczucie rozbicia. Można aplikować ją też zewnętrznie na miejsca dotknięte bólem reumatycznym.

Inną metodą wykorzystania bursztynówki jest przyjmowanie jej doustnie – oczywiście w niewielkich dawkach i tylko w przypadku, gdy nie zażywamy leków wchodzących w interakcję z alkoholem. Nalewkę podaje się w formie rozcieńczonej – rozpuszcza się kilka kropel np. w kubku gorącej herbaty. W ten sposób stosuje się ją wspomagająco m.in. w leczeniu grypy, astmy, nadciśnienia, problemów żołądkowych. Trzeba jednak podkreślić, że stosowanie tego typu specyfików – zwłaszcza w przypadku przewlekłych chorób - dla własnego bezpieczeństwa zawsze lepiej jest skonsultować ze swoim lekarzem.

Nalewka bursztynowa ma wielu zwolenników i jako taka jest łatwo dostępna, szczególnie w nadmorskich miejscowościach, gdzie często sprzedaje się ją obok pamiątek. Można też kupić rozdrobnione bursztyny do samodzielnego przygotowania mikstury w domowym zaciszu. Niestety, obok pełnowartościowych produktów nie brakuje też podróbek, lepiej więc dokonywać zakupów w sprawdzonych miejscach.

Bursztyn w kosmetyce

Nie tylko na plaży, u jubilera czy na straganie z pamiątkami – bursztyny można znaleźć także w drogerii. Grudki żywicy wykorzystuje się w przemyśle kosmetycznym – zastosowanie jako surowiec znajduje przede wszystkim kwas bursztynowy, który w kosmetykach pełni rolę przeciwutleniacza. Inne składniki dodawane do produktów upiększających to m.in. ekstrakt i olej bursztynowy. Można je znaleźć w składach najróżniejszych kosmetyków, jednak dwie najpopularniejsze grupy to produkty do pielęgnacji włosów oraz kremy regenerujące i przeciwstarzeniowe.

Poza tym, że bursztyn trafia do gotowych kosmetyków, jest też chętnie wykorzystywany jako naturalny składnik podczas różnego typu zabiegów pielęgnacyjnych w salonach kosmetycznych i SPA. Mowa tu przede wszystkim o wygładzających peelingach (drobinki bursztynu oczyszczają skórę), relaksujących masażach oraz odżywczych maseczkach.
Bursztyn jako środek na ząbkowanie budzi wiele kontrowersji fot. shutterstock

Czy bursztyn leczy?

Mimo wszystkich pozytywnych skojarzeń, jakie budzi oraz szeregu nadzwyczajnych właściwości, które przypisują mu zwolennicy medycy naturalnej nie można z całą pewnością stwierdzić, że bursztyn ma jakiekolwiek działanie lecznicze. Brakuje rzetelnych badań i naukowych dowodów, które by to potwierdziły. Wydaje się więc, że obecnie podstawą do jego stosowania w różnego rodzaju terapiach zdrowotnych mogą być głównie indywidualne wierzenia i przekonania.

Choć z całą pewnością nie można traktować bursztynu jako remedium na poważne choroby, prawdopodobnie nie zaszkodzi wykorzystywanie go wspomagająco jako naturalnego składnika w przypadku prostych przypadłości, jak np. przeziębienie. Z pewnością potwierdzą to zwolennicy nalewki bursztynowej, która w wielu kręgach cieszy się niesłabnącym powodzeniem. Nie da się też ukryć, że bez względu na to, czy ma jakiekolwiek dodatkowe działanie czy też nie, biżuteria z bursztynu jest po prostu piękna – dlaczego więc nie cieszyć się jej urokiem? Jeśli przypadkiem pozytywnie wpłynie na nasze zdrowie, to tym lepiej.
Ekologia.pl (Agata Kufel)

Bibliografia

  1. “https://www.everphi.com/2018/07/21/medicinal-properties-amber/”; data dostępu: 2020-07-13
  2. “https://healthiack.com/health/5-possible-health-benefits-of-an-amber-necklace”; data dostępu: 2020-07-13
  3. “https://www.ambermuseum.ru/en/home/about_amber/properties”; data dostępu: 2020-07-13
  4. “https://www.healthychildren.org/English/ages-stages/baby/teething-tooth-care/Pages/Amber-Teething-Necklaces.aspx”; data dostępu: 2020-07-13
  5. “http://www.ambergallery.lt/en/amber-in-medicine/”; data dostępu: 2020-07-13
Ocena (0) Oceń:
Pasaż zakupowy