Mangan (Mn) - właściwości, działanie i występowanie manganu

Mangan, mimo iż jest pierwiastkiem śladowym, należy do mikroelementów niezbędnych człowiekowi do życia. Mangan wspiera organizm w wielu procesach. Dzięki niemu możliwe jest właściwe funkcjonowanie układów: płciowego, nerwowego, kostnego i krwionośnego. Ewentualny niedobór manganu skutkuje ogólnym osłabieniem, powoduje bóle w obrębie stawów i sprawia, że zaburzone zostaje wchłanianie minerałów oraz witamin. Zapotrzebowanie organizmu na mangan nie jest duże i można łatwo je uzupełnić. Tylko jak?



Rodochrozyt ( szpat manganowy) © Michael GäblerRodochrozyt ( szpat manganowy) © Michael Gäbler / Wikimedia Commons, via Wikimedia Commons
  1. Mangan – do czego go potrzebujemy?
  2. Jak mangan kształtuje płodność?
  3. Stan zdrowia a niedobór manganu
  4. Gdy manganu jest za dużo
  5. Mangan w codziennej diecie

Mangan – do czego go potrzebujemy?

Bez manganu (Mn) nie mogłaby odbyć się synteza wielu enzymów, na przykład peptydaz, arginaz i karboksylaz. Mangan odpowiada za metabolizm białek, tłuszczy i węglowodanów, będąc tym samym bardzo ważnym czynnikiem w przemianach energetycznych. Aktywuje enzymy, które umożliwiają przyswajanie witamin, między innymi witaminy z grupy B, C, E i biotyny. Wspomaga usuwanie zbędnych produktów przemiany materii oraz przyśpiesza syntezę cholesterolu. Ma niebanalny wpływ na sprawne funkcjonowanie mózgu i całego układu nerwowego. Z tego względu większość suplementów diety wspierających pracę umysłową zawiera, oprócz lecytyny czy magnezu, także mangan. W naszym ustroju mózg jest też jednym z organów, w których znajduje się najwięcej tego pierwiastka, nie licząc wątroby, nerek, kości i trzustki.

Mangan wpływa korzystnie na pracę mięśni i, podobnie jak cynk, wspiera prawidłowy wzrost i rozwój organizmu oraz reguluje przemianę hormonów tarczycy.

Poza tym mangan ma kluczowe znaczenie dla procesu mineralizacji kości, wzmacnia tkankę łączną i jest niezbędny do sprawnego działania stawów. Stanowi także jeden z czynników obronnych przed wolnymi rodnikami – hamuje ich namnażanie.
Czyste kawałki manganu. By Alchemist-hp (talk) (www.pse-mendelejew.de) [FAL], from Wikimedia Commons
By Carin Araujo, http://www.prtc.net/~carin (Stock.xchng #197853) [Copyrighted free use], via Wikimedia Commons

Jak mangan kształtuje płodność?

Doniosły jest także wpływ manganu na rozrodczość. Pierwiastek ten poprawia libido oraz płodność. Warunkuje prawidłowe kształtowanie się narządu słuchu u płodu. Zależy od niego poziom estrogenu w organizmie kobiety. Ponadto w interakcji z wapniem, i w warunkach równowagi między tymi pierwiastkami, tworzy naturalne lekarstwo na zespół napięcia przedmiesiączkowego.
Z kolei niedobór manganu może w skrajnych przypadkach spowodować nawet niepłodność, a zwykle znacznie obniża sprawność seksualną. Z drugiej strony, na stopień wchłaniania tego mikroelementu może wpływać przyjmowanie antykoncepcji hormonalnej, i nie jest to dobry wpływ. Antykoncepcja obniża absorpcję manganu, przez co przyczynia się do powstawania jego niedoboru.

Stan zdrowia a niedobór manganu

Objawy niedoboru manganu są różnorakie i często trudno je wszystkie razem odnieść do tej samej przyczyny. Z jednej strony, niedostatek pierwiastka może powodować znaczny spadek wagi (przez deregulację metabolizmu) i inne zewnętrzne symptomy, takie jak wypadanie włosów, rozdwajanie się paznokci, przesuszenie i nadmierne rogowacenie naskórka. Z drugiej, wewnętrzne sygnały, które komunikują nam niedobór manganu to na przykład bóle stawów, osteoporoza, nerwobóle, drgawki, słyszenie szmerów w uszach, pogorszenie się nastroju i osłabienie popędu seksualnego. Pamiętajmy, że jeśli brakuje nam manganu, obniża się też przyswajalność innych ważnych soli mineralnych, co prowadzi do jeszcze szerzej zakrojonych niedomagań, na przykład niedokrwistości.
By Ken Hammond (USDA) - Pregnant, Domena publiczna, Link

Gdy manganu jest za dużo

Paradoksalnie, również w przypadku, gdy mangan zostanie skumulowany w organizmie w nadmiarze, dochodzi do zaburzeń w przyswajaniu innych mikro i makroelementów, głównie żelaza, miedzi, cynku,  wapnia oraz magnezu. Niższa absorbcja żelaza ma wpływ na pogorszenie się jakości hemoglobiny, dochodzi do niszczenia erytrocytów.
Mogą pojawić się także problemy ze strony układu nerwowego – obniża się nastrój, zaczynamy być drażliwi i odczuwać bezpodstawny lęk. Konsekwencją jest również bezsenność, a bywa i tak, że doświadczamy halucynacji.

Na szczęście przedawkowanie manganu zdarza się stosunkowo rzadko. Trudno jest przekroczyć zalecaną dawkę tego pierwiastka w wyniku źle skomponowanej diety. Narażeni na to o wiele częściej są pracownicy kopalń wydobywający rudy manganu. Niemniej, kontrolę nad ilością manganu dostarczanego w pożywieniu zaleca się utrzymywać kobietom w ciąży i karmiącym. Nota bene, to właśnie u nich zapotrzebowanie na ten składnik jest najwyższe (od 2 do 2,6 mg), co wiele mówi o konieczności utrzymania równowagi w spożywaniu substancji odżywczych. Dla odmiany, znikome ilości manganu wymagane są w diecie niemowląt (0,003-0,006 mg na dobę). W diecie dzieci i nastolatków wzrastają nawet do 2,2 mg. U dorosłych kobiet i mężczyzn poziom tego sięga 1,8-2,3 mg manganu dziennie.

Mangan w codziennej diecie

Bogate w mangan jest ziarno z pełnego przemiału. W pierwszej kolejności powinniśmy sięgać właśnie po produkty pełnoziarniste, takie jak razowy chleb, makarony czy brązowy ryż, by dostarczyć sobie tego pierwiastka. Poza tym zawierają go też nasiona warzyw strączkowych, buraki, groszek, jarmuż i szpinak.
Dobrym źródłem są również orzechy – laskowe, włoskie, ziemne; oraz czarna i zielona herbata, kawa, awokado i suszone owoce. Najłatwiej zapewnić sobie dzienną dawkę manganu pijąc herbatę. Już jedna filiżanka tego napoju ma w sobie około 1,3 mg pierwiastka. Nie znaczy to oczywiście, że kwestię zapotrzebowania na mangan powinniśmy rozwiązywać wyłącznie poprzez picie herbaty czy kawy. Z drugiej strony, warto wziąć pod uwagę, że absorpcję manganu obniża spożywanie zbyt dużych ilości produktów bogatych w wapń i fosfor.

Mangan jest jednym z tych pierwiastków, które występują u człowieka w ilościach śladowych. Niezależnie od tego, należy dbać o jego odpowiednią ilość w diecie. Zapewnia ona bowiem prawidłową pracę mózgu, układu krwionośnego i stawów, chroni przed osteoporozą, działa antynowotworowo i wspomaga potencję. W poszukiwaniu manganu sięgajmy po warzywa liściaste i strączkowe, pełne ziarno i nasiona oraz herbatę.
Elżbieta Gwóźdź

Bibliografia

  1. Dorota Maziarka, Bożena Krogulska ; “Mangan w wodzie przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Znaczenie i zagrożenia dla bezpieczeństwa zdrowotnego Postępowanie w przypadku podwyższonych wartości stężeń”; © Główny Inspektorat Sanitarny 2018;
  2. pod redakcją naukową Jana Gawęckiego; “„Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu”, tom 1, ”; PWN, Warszawa 2010.;
  3. “10 Evidence-Based Benefits of Manganese”;
  4. Avila, Daiana & Luiz Puntel, Robson & Aschner, Michael. (2013); “Manganese in Health and Disease”; Metal ions in life sciences. 13. 199-227. 10.1007/978-94-007-7500-8_7;
Ocena (4.6) Oceń:

Pasaż zakupowyprzejdź do pasażu pasaż

Ogłoszenia - ekologia.pl
Pasaż zakupowy