Post - zalety i wady. Post a zdrowie

W okresie wielkopostnym wielu z nas porzuca swoje, często dość destrukcyjne, nałogi i przyzwyczajenia. Wszystko w celu doskonalenia samego siebie i wzmacniania ducha. Ale post nie pozostaje obojętny także dla ciała. Jaki jest jego wpływ na funkcjonowanie naszego organizmu?



fot. shutterstockfot. shutterstock
  1. Post a głodówka
  2. Post w kulturze i religii
  3. Post postowi nierówny
  4. Post i efekt jo-jo
Post to nie tylko ograniczanie się w jedzeniu i piciu, ale też we wszystkim tym, co stanowi rozkosz cielesną i zmysłową. Poprzez rezygnację z różnych uciech fizycznych, ma nam pomóc w kształtowaniu twardego charakteru i przejęciu kontroli nad emocjami. Postne obostrzenia skupiają się jednak głównie na pożywieniu, bo jak wiadomo nie służy ono jedynie przetrwaniu, ale jest również najprostszym sposobem na sprawienie sobie przyjemności.

Post a głodówka

Zarówno głodówka, jak i post zakładają wprowadzenie znaczących restrykcji żywieniowych. Istnieje między nimi jednak kilka zasadniczych różnic, przez co używanie tych określeń zamiennie nie zawsze jest poprawne. Głodówka jest z założenia krótkotrwała i pozwala na spożywanie jedynie płynów pod postacią wody, herbat ziołowych i świeżych soków, w najlepszym wypadku gęstych, niskokalorycznych koktajli. Jej cel to zazwyczaj oczyszczenie organizmu z toksyn, co ma w rezultacie przyśpieszyć metabolizm i poprawić samopoczucie oraz wygląd. Szczególnym rodzajem głodówki jest głodówka lecznicza, którą należy poprzedzić należytymi badaniami i prowadzić pod kontrolą lekarską. Służy poprawieniu stanu naszego zdrowia, w sytuacji gdy zostało ono nadwyrężone właśnie wskutek praktykowania złych nawyków żywieniowych.

Post ma zgoła inny charakter niż głodówka. Najczęściej jest to okres nieco dłuższy (głodówka może być jedno lub kilkudniowa, w zależności od zaleceń) i mniej restrykcyjny, ponieważ przeważnie zakłada wykluczenie z diety pojedynczych potraw lub produktów. Również cel postu różni się zasadniczo od celu głodówki. Jego praktykowanie wynika z nakazów religijnych i ma wzmacniać ducha, a nie stan zdrowia. Polepszenie tego ostatniego bywa jednak jego efektem ubocznym.

Post w kulturze i religii

W rodzimej kulturze post następuje bezpośrednio po okresie hulanek i zabaw, w którym nie ograniczamy się także z jedzeniem i używkami. W karnawale bez większych wyrzutów sumienia oddajemy się swoim słabościom, nie stroniąc od alkoholu, słodyczy oraz kalorycznych, obfitujących w tłuszcz potraw. Na niedługo przed Środą Popielcową, mamy Tłusty Czwartek, kulminację ostatków, w której folgowanie sobie z niezdrowym jedzeniem i słodkościami jest wręcz społecznie egzaltowane. Karnawał wypada do tego w okresie zimowym, gdy raczej niechętnie uprawiamy aktywność fizyczną i z różnych przyczyn zwalnia nasz metabolizm. Przyznajmy więc szczerze, że czas karnawału, choć przyjemny, nie ma najlepszego wpływu na zdrowie większości z nas. Nawet osoby niereligijne, świadomie uczestniczą w karnawałowych zwyczajach, hołdując w pewnym sensie tradycji. Przywiązanie do niej w niewielkim stopniu jest jednak widoczne w dalszym okresie. Post wszak wymaga wyrzeczeń, umartwiania się i rezygnacji z ulubionych rozrywek. Niezależnie od naszego nastawienia do sfery religijnej, być może warto wykorzystać ten sprzyjający zmianom na lepsze klimat Wielkiego Postu.

Post zakłada tymczasową rezygnację z ulubionych uciech cielesnych. Kwestię słuszności powstrzymywania się np. od aktywności seksualnej czy dobrej zabawy, pozostawmy jednak na boku. Większości z nas post kojarzy się przede wszystkim z kilkutygodniową zmianą diety, w której rezygnujemy najczęściej z ulubionych słodyczy, alkoholu, przekąsek i mięsa.

Nawet 40-dniowy post, podczas którego ograniczymy cukier, produkty przetworzone i tłuste mięso, może diametralnie poprawić nasz stan zdrowia. Ograniczenie cukru poskutkuje polepszeniem nastroju i uregulowaniem poziomu glukozy we krwi. A wyrzucenie z jadłospisu tłuszczów zwierzęcych wpłynie na obniżenie cholesterolu. Brak alkoholu pozwoli z kolei poprawić funkcjonowanie wielu narządów, w tym wątroby. Poza alkoholem, słodyczami i mięsem, Polacy najczęściej rozstają się w tym czasie z papierosami. Efekty odstawienia palenia odczuwamy już po kilku godzinach, a po 40 dniach są już one bardzo znaczące.
Śledzie to typowa potrawa spożywana podczas postu, fot. shutterstock

Post postowi nierówny

Przestrzeganie postu ma więc przeważnie dodatni wpływ na zdrowie oraz kondycję. Zdarza się jednak, że rezygnację z jednej ulubionej rzeczy odbijamy sobie w inny sposób. Na przykład frustrację wynikającą z odstawienia słodyczy, próbujemy uciszyć większymi porcjami posiłków. Innymi słowy, to, że na czas postu rozstajemy się ze słodyczami i przetworami mięsnymi, nie czyni od razu naszej diety zdrową i racjonalną. Dobrowolna rozłąka ze słodyczami to duży sukces, ale już potrawy bezmięsne wcale nie muszą być wyjątkowo zdrowe czy niskokaloryczne. Aby post pozytywnie wpłynął na nasze zdrowie, musimy niestety zadbać i oto.


Powszechne umartwianie się


Post praktykowany jest we wszystkich religiach świata jako droga do doskonalenia duszy i ciała. Za najbardziej restrykcyjny uchodzi ramadan, przyjęty przez muzułmanów. Trwa 30 dni, podczas których żaden wyznawca islamu powyżej 10 roku życia (z małymi wyjątkami, np. chorzy i kobiety w ciąży) od świtu do zmierzchu nie przyjmuje żadnych pokarmów, ani napojów, nie pali tytoniu i powstrzymuje się od seksu. Po zmierzchu jednak i przed świtem spożywany jest sycący posiłek. Post ścisły obowiązuje w Jom Kippur, czyli najważniejsze święto żydowskie. Judaizm zabrania tego dnia spożywania pokarmów, picia, zakazuje pracy a nawet mycia się. Dość surowo przedstawiają się reguły wielkopostne w prawosławiu, gdzie poszczenie równoznaczne jest z całkowitą niemalże rezygnacją z produktów pochodzenia zwierzęcego, przez całe 40 dni. Uduchowienie przez post jest też naturalną i częstą praktyką w hinduizmie.


fot. shutterstock


Postny jadłospis


Tradycyjne potrawy w poście katolickim są z reguły bezmięsne. Mięsa unika się głównie w Środę Popielcową oraz w Wielki Piątek. A czy typowe potrawy wielkopostne są zdrowe?

Śledź – jedna z najzdrowszych ryb, dostarczająca cennych kwasów omega-3 oraz witamin i minerałów. W poście podaje się ją najczęściej w oleju i cebuli lub na bazie tłustej śmietany. O ile jednak dodatek oleju (np. lnianego) dodatkowo wyjdzie nam na zdrowie, to już śmietana i przygotowywane z niej sosy niekoniecznie.

Żur – postny żur przyrządzany jest na bardzo zdrowym zakwasie żytnim. Jedynymi dodatkami są tu cebula, suszone grzyby i gotowane jajko.

Pyry z gzikiem – to gotowane ziemniaki podawane ze specjalnie przyrządzanym twarogiem. W oryginalnym przepisie, twaróg ma być tłusty, opcjonalnie doprawiony śmietaną lub olejem


Post i efekt jo-jo

Okres wielkopostny w chrześcijaństwie trwa zaledwie 40 dni. Świadomość faktu, że jest tymczasowy z pewnością pomaga wytrwać w postanowieniach. I tu czai się pułapka. Post dla większości praktykujących go osób, kończy się wraz z nadejściem Świąt Wielkanocnych. Później po dobrych nawykach nie pozostaje prawie żaden ślad. Niektórzy z kolei z góry zakładają, że w czasie postu również schudną. Jeśli jednak solidnie ograniczymy spożywanie określonych produktów, a później nagle do nich wrócimy, może skończyć się to efektem jo-jo, a na pewno powrotem do dawnej wagi i do dawnego stanu zdrowia oraz samopoczucia. Warto więc wziąć pod uwagę, że krótkotrwały post może mieć taki sam rezultat, jak stosowanie zgubnej diety cud. Unikniemy tego, jeśli zostaniemy przy przynajmniej niektórych zdrowych ograniczeniach wielkopostnych. Pamiętajmy, że tkanka tłuszczowa zaczyna spalać się dopiero po czterech tygodniach diety. Wcześniej wykorzystywane są jedynie zapasy glikogenu, a szybki spadek wagi zawdzięczamy odprowadzeniu z organizmu nadmiaru wody. 40 dniowy post, przybierający charakter diety redukcyjnej, może więc przynieść jedynie krótkotrwałe efekty, jeśli po jego zakończeniu wrócimy do starych nawyków.
Ekologia.pl (Elżbieta Gwóźdź)

Bibliografia

  1. Rachael Link; “8 Health Benefits of Fasting, Backed by Science”; data dostępu: 2020-02-18
  2. Monique Tello; “Intermittent fasting: Surprising update”; data dostępu: 2020-02-25
  3. de Cabo R, Mattonson MP. ; “Effects of intermittent fasting on health, aging, and disease. ”; New England Journal of Medicine, December 2019.;
  4. Leanne Harris;Sharon Hamilton;Liane Azevedo;Joan Olajide;Caroline De Brún;Gillian Waller;Vicki Whittaker;Tracey Sharp;Mike Lean;Catherine Hankey;Louisa Ells; “ Intermittent fasting interventions for treatment of overweight and obesity in adults: a systematic review and meta-analysis ”; JBI Database of Systematic Reviews and Implementation Reports. 16(2):507–547, FEBRUARY 2018;
  5. Elizabeth F.Sutton, Robbie Beyl, Kate S.Early, William T.Cefalu, Eric Ravussin, Courtney M. Peterson; “Early Time-Restricted Feeding Improves Insulin Sensitivity, Blood Pressure, and Oxidative Stress Even without Weight Loss in Men with Prediabetes”; Cell Metabolism Volume 27, Issue 6, 5 June 2018, Pages 1212-1221.e3;
Ocena (2.9) Oceń:
Pasaż zakupowy