Tarczyca bajkalska – właściwości, działanie i zastosowanie tarczycy bajkalskiej

Tarczyca bajkalska jest jednym z 50 podstawowych ziół tworzących bazę dla Tradycyjnej Medycyny Chińskiej (TMC). Stosowana na Dalekim Wschodzie od tysięcy lat jako środek mający na celu pozbawienie organizmu gorąca i wilgoci, dziś pojawia się coraz częściej w europejskich aptekach i sklepach zielarskich. Tarczyca bajkalska, której nazwa pochodzi od tarczy (łac. scutella), wykazuje bowiem niezwykły potencjał ochrony przed stanami zapalnymi, a nawet nowotworami!



Tarczyca bajkalska w stanie naturalnym, fot. shutterstockTarczyca bajkalska w stanie naturalnym, fot. shutterstock
  1. Charakterystyka botaniczna tarczycy bajkalskiej
  2. Skład chemiczny tarczycy bajkalskiej
  3. Lecznice wykorzystanie tarczycy bajkalskiej
  4. Farmakologiczne działanie tarczycy bajkalskiej
  5. Niepożądane działania tarczycy bajkalskiej
  6. Jak korzystać z dobrodziejstw tarczycy bajkalskiej?
Tytułowa tarczyca bajkalska to dość atrakcyjna bylina porastająca w stanie naturalnym obszar Chin, Korei, Mongolii, Japonię, a także część Rosji, łącznie z Syberią. Bywa mylona z tarczycą bocznokwiatową (Scutellaria lateriflora), typową dla Ameryki Północnej, która również była wykorzystywana przez Indian do celów leczniczych, ale nie posiada aż tak silnych właściwości jak tarczyca bajkalska. Laikom bylina ta może kojarzyć się kwiatami lwiej paszczy, tyle że występującymi zawsze w odcieniu fioletowym.

Charakterystyka botaniczna tarczycy bajkalskiej

Tarczyca bajkalska należy do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), będąc jednym z co najmniej 350 gatunków zaliczanych do rodzaju Scutellaria. Ma charakter wieloletni, osiągając strukturę półkrzewu i dorastając do 30-60 centymetrów wysokości. Posiada pojedyncze, lancetowate liście o długości 2-5 cm, w których kątach wyrastają na górnej części pędu głównego fioletowe kwiaty o dwuwargowym kielichu i długości 3 cm. Częścią podziemną tarczycy bajkalskiej jest dość silne, ale krótkie kłącze, o średnicy nawet 2 cm, z którego wyrastają boczne korzonki. Po przekwitnięciu kwiat tarczycy rodzi czterodzielną rozłupnię, w której znajdują się nasiona wykorzystywane do rozmnażania tarczycy.

Pod względem warunków przyrodniczych, tarczyca bajkalska upodobała sobie półkulę północną, zwłaszcza tereny górzyste z suchym, chłodniejszym klimatem. W stanie naturalnym spotykana jest często na łąkach oraz nad brzegami rzek do wysokości 2000 m n.p.m., ale zaradni Azjaci z powodzeniem uprawiają ją na plantacjach himalajskich nawet dwukrotnie wyżej. Roślina jest odporna na mróz i suszę, a największą wartość terapeutyczną osiąga w trzecim i czwartym roku kwitnienia.

Skład chemiczny tarczycy bajkalskiej

W podziemnym kłączu tarczycy bajkalskiej zidentyfikowano cały szereg substancji aktywnych, które znajdują się pod lupą współczesnej medycyny. Należą do nich przede wszystkim flawony, czyli związki organiczne zaliczane do grupy przeciwutleniających flawonoidów. Mowa przede wszystkim o bajkalinie, bajkaleinie, wogonozydzie, wogoninie i skutelareinie, choć łącznie flawonów w korzeniu S. baicalensis zidentyfikowano już około trzydziestu. Na szczególną uwagę zasługuje przy tym wogonina o działaniu uspakajającym, antyhistaminowym i antykonwulsyjnym oraz silnie przeciwutelniająca i cytotoskyczna bajkaleina. 

Poza tym tarczyca bajkalska zawiera również cenne aminokwasy, słodko pachnące olejki eteryczne, polisacharydy oraz sterole – łącznie na dzień dzisiejszy mówi się o 126 związkach, z których znacząca część wywiera pozytywny wpływ na ludzkie zdrowie. Większość zgromadzona jest w kłączu, ale poszczególne substancje aktywne obecne są również w tkankach nadziemnych i stąd wykorzystanie liści jako surowca zielarskiego o mniejszym, ale niebagatelnym znaczeniu. 
Diagram przedstawiający właściwości zdrowotne tarczycy bajkalskiej; opracowanie własne

Lecznice wykorzystanie tarczycy bajkalskiej

Tradycyjnie wyciągi z korzenia tarczycy bajkalskiej stosowane były w Azji do leczenia przewlekłych i ciężkich biegunek, dyzenterii, krwotoków, ale także nadciśnienia. Gorzki napar podawano również wieczorem jako środek na bezsenność i pobudzenie nerwowe. W Nepalu tradycyjnie leczy się nim rany i ukąszenia owadów, zaś Tradycyjna Medycyna Chińska wykorzystuje również ziele w mieszankach mających zwalczać infekcje dróg oddechowych, również wirusowe, a także astmę. Li Shinzen, autor biblii TMC pochodzącej z XVI w., napisał wręcz w swym wiekopomnym dziele, że tarczyca, znana lokalnie jako „Huang-Qin” wyleczyła go z ciężkiego zapalenia płuc, które przebył w wieku 20 lat. Surowiec zielarski gotowany jest zazwyczaj w wodzie lub namaczany w alkoholu w celu uzyskania tynktury.

Dotychczasowe kliniczne zastosowania tarczycy bajkalskiej, opisane w literaturze medycznej, obejmują np. poprawę funkcjonowania wątroby w przebiegu żółtaczki typu B i C, a także przedłużenie żywotności pacjentów cierpiących na raka płuc.
Suszony korzeń tarczycy bajkalskiej – środek leczniczy w medycynie chińskiej, fot. shutterstock

Farmakologiczne działanie tarczycy bajkalskiej

Wspomniane wyżej sukcesy są stopniowo wyjaśniane przez współczesnych naukowców metodą eksperymentów laboratoryjnych, które stwarzają potencjał szerszego zastosowania tarczycy bajkalskiej w farmakologii.

Dowiedziono już na przykład, że ekstrakt z korzenia tarczycy bajkalskiej ma działanie cytotoksyczne w stosunku do szerokiego wachlarza komórek nowotworowych, m.in. chłoniaków i szpiczaków. To przede wszystkim zasługa bajkaleiny i wogoniny, które wydają się mieć wpływ na ekspresję genów i jako flawony są już rozpatrywane w roli kandydatów na nowe, zaawansowane chemioterapeutyki.

Nie ma również wątpliwości, że ekstrakt z tarczycy bajkalskiej wpływa korzystnie na komórki wątroby, hamując zarówno proces jej włóknienia, jak i peroksydacji tłuszczów. W efekcie może być on rozpatrywany jako lek na zapalenia wątroby, marskość, a nawet zmiany rakowe w tym narządzie.

Dalej, tarczyca bajkalska w badaniach wykazuje daleko idące właściwości przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe. Jej skuteczność potwierdzono już wobec tak groźnych drobnoustrojów jak pałeczka okrężnicy (E. coli), pałeczka listerii (Listeria monocytogenes), salomonella czy gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus). Ekstrakty płynne z zioła zwalczają także szereg grzybów chorobotwórczych, w tym niesławne Candida albicans, odpowiedzialne za drożdżycę pochwy czy ogólną kandydozę. Uważa się również, że tarczyca bajkalska może istotnie wzmacniać działanie niektórych antybiotyków, łącznie z penicyliną.

Prowadzone są również obiecujące próby hamowania rozwoju wirusa HIV za pomocą ekstraktu z tarczycy bajkalskiej, zaś w szerszym znaczeniu chińskie ziele wykazuje silne działanie przeciwutleniające, aktywnie chroniące przez chorobami neurodegeneracyjnymi, zwłaszcza przebiegającymi z utratą pamięci.

Mniejsze studia łączą ponadto tarczycę bajkalską z działaniem prewencyjnym w stosunku do chorób układu krążenia oraz działaniem wzmacniającym strukturę kości. W jednym z badań wykazano nawet jej potencjał do obniżania poziomu glukozy we krwi! Wreszcie, tarczyca wykazuje również korzystny wpływ na system immunologiczny, min. obniżając nasilenie reakcji alergicznych.

Niepożądane działania tarczycy bajkalskiej

Tarczyca bajkalska nie może być oczywiście przyjmowana w nieograniczonych ilościach i bez żadnych warunków ograniczających. Zdecydowanie odradza się jej stosowanie osobom przyjmującym leki rozrzedzające krew, takie jak warfaryna – ekstrakt z tarczycy bajkalskiej może wzmacniać ich działanie prowadząc do groźnych krwotoków. Niebezpieczne jest również łączenie tarczycy ze statynami, których działanie może z kolei zostać zredukowane. Wreszcie, u osób z chorobami żołądka może ona powodować nieprzyjemne dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

W medycynie chińskiej tarczyca bajkalska uważana jest za nietoksyczną i bezpieczną, ale bardziej współczesne doniesienia po części przeczą tej tezie. Niestety bowiem, w literaturze medycznej odnotowano już przypadki uszkodzeń wątroby przy regularnym przyjmowaniu ekstraktu z tarczycy bajkalskiej, a także rozwoju zapalenia płuc. W testach prowadzonych na myszach wysokie dawki ekstraktu z tarczycy bajkalskiej powodowały ponadto niekorzystne zmiany w strukturze lipidów i elektrolitów we krwi.

Ogólnie jednak ziela nie należy się bać, ale należy stosować je ostrożnie, najlepiej poddając się okresowej kontroli lekarskiej, zwłaszcza w kontekście prób wątrobowych.
Suszone liście i pędy tarczycy bajkalskiej, fot. shutterstock

Jak korzystać z dobrodziejstw tarczycy bajkalskiej?

Tarczycę bajkalską stosuje się jako ziele do naparów bądź gotowego suplementu. Oficjalne wskazania do stosowania obejmują najczęściej wspomagania terapii nowotworowej, leczenie marskości i zapalenia wątroby, jak również leczenie artretyzmu, zwłaszcza w kontekście stanów zapalnych stawów. Dawkowanie określane jest przez konkretnych producentów na bazie stężenia i mocy surowca.
Ekstrakty z tarczycy bajkalskiej stosowane są również w kosmetyce. Aplikacja zewnętrzna wydaje się być całkiem bezpieczna dla zdrowia, a przynosi wymierne efekty m.in. w postaci skutecznej ochrony skóry przed promieniowaniem słonecznym. Badania wskazują wręcz, że wyciąg z tarczycy bajkalskiej skutecznie pochłania promieniowanie UV, na poziomie porównywalnym z komercyjnymi filtrami SPF. Kosmetyki z tarczycą bajkalską mają ponadto działanie odżywcze dla skóry, przeciwbakteryjne, ochronne i antyoksydacyjne. Jednym słowem, potrafią skutecznie dbać o urodę i zdrowie naskórka, chroniąc również przed skutkami upływającego czasu!
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

  1. Qing Zhao i in.; “Scutellaria baicalensis, the golden herb from the garden of Chinese medicinal plants”; data dostępu: 2020-08-06
  2. Zi-Long Wang i in.; “A comprehensive review on phytochemistry, pharmacology, and flavonoid biosynthesis of Scutellaria baicalensis”; data dostępu: 2020-08-06
  3. Memorial Sloane Kettering Cancer Center; “Scutellaria baicalensis”; data dostępu: 2020-08-06
  4. Tiantian Zhao i in.; “Scutellaria baicalensis Georgi. (Lamiaceae): a review of its traditional uses, botany, phytochemistry, pharmacology and toxicology”; data dostępu: 2020-08-06
  5. Wang H i in.; “Two flavones from Scutellaria baicalensis Georgi and their binding affinities to the benzodiazepine site of the GABAA receptor complex”; data dostępu: 2020-08-06
Ocena (5.0) Oceń:
Pasaż zakupowy