Aleksandryt kamień ‒ opis, właściwości i występowanie aleksandrytu

Wiele kamieni szlachetnych charakteryzuje się szeroką zmiennością kolorystyczną – aleksandryt jest bodaj najciekawszym z nich, zmieniając barwę w zależności od rodzaju oświetlenia! Nazwany na cześć rosyjskiego cara Aleksandra II, jest rzadszy od diamentu i przy odpowiednio wysokiej jakości droższy od rubinu, szmaragdu i szafiru! Co warto wiedzieć o właściwościach aleksandrytu?



Naturalny aleksandryt z Uralu. Źródło: shutterstockNaturalny aleksandryt z Uralu. Źródło: shutterstock

  1. Skąd się biorą aleksandryty?
  2. Historia aleksandrytu
  3. Właściwości aleksandrytu
  4. Zastosowania aleksandrytu
  5. Symboliczne znaczenie aleksandrytu
  6. Dla kogo aleksandryt?
Aleksandryt jest rzadką odmianą chryzoberylu, minerału należącego do gromady tlenków. Jego chemiczny wzór to Al2BeO4, co nie uwidacznia obecności atomów chromu i żelaza w strukturze kryształu, odpowiedzialnych za ową atrakcyjną zmianę kolorów. A im bardziej spektakularne zjawiska optyczne, tym większa wartość tego kamienia szlachetnego!

Skąd się biorą aleksandryty?

O wyjątkowości aleksandrytu decyduje również jego bardzo niska podaż. Choć bowiem kamienie wydobywa się w kilkunastu lokalizacjach na świecie, ilości te są bardzo ograniczone i nie pokrywają rynkowego zapotrzebowania. Generalnie tęczowe odmiany chryzoberylu znajdywane są najczęściej w skałach metamorficznych, pegmatytach oraz osadach aluwialnych sięgających nawet epoki prekambru. Obecnie wydobycie na największą skalę prowadzi się na Sri Lance, gdzie kamienie są zwykle większe, bardziej transparentne, ale mniej wyraźne w kolorze, w Brazylii, szczycącej się z kolei aleksandrytami o nasyconych kolorach, a nawet pożądanym efekcie tzw. „kociego oka” oraz w Indiach, gdzie znajdowane są kryształy o bardzo różnej jakości. Na uwagę zasługują również rosyjskie góry Ural, skąd pozyskiwano najwyższej jakości aleksandryty – niestety dziś złoża są już właściwe wyczerpane – oraz Tanzania z dwoma znaczącymi obszarami wydobycia. W mniejszych ilościach aleksandryty pojawiają się również w Zimbabwe, na Madagaskarze, w Mjanmie, Australii, USA i Zambii. W Polsce odnotowano jedynie chryzoberyl na Dolnym Śląsku – nie było to jednak aleksandryt.

Historia aleksandrytu

W przeciwieństwie do wielu innych klejnotów znanych i cenionych już od czasów starożytności, aleksandryty mają dość krótką historię. Po raz pierwszy odkryto je dopiero w latach 30-tych XIX w. w czasie poszukiwań szmaragdów w górach Ural. Złoża były bardzo intensywnie eksploatowane, a aleksandryty stały się dumą carskiej Rosji, a potem Związku Radzieckiego. Znajdowano tu duże, ponad 5-karatowe kamienie o wyjątkowej intensywności barw. Niestety, pokłady w dużym stopniu uległy wyczerpaniu, a po upadku ZSRR priorytetem wydobycia stał się raczej beryl. Obecnie próbuje się wskrzesić niektóre aleksandrytowe źródła w Rosji, ale na mniejszą skalę.

Tymczasem, w drugiej połowie XX w., gdy zasoby z Rosji i Sri Lanki zaczęły się gwałtownie kurczyć, znaczenia nabrały pokłady aleksandrytów w prowincji Minas Gerais w Brazylii. W 1987 r. odkryto złoże Lavra de Hematita, które okazało się najcenniejszym dotychczas źródłem wysokiej jakości kamieni w skali globalnej.

Jeśli chodzi o rekordowe znaleziska, za największy oszlifowany aleksandryt na świecie uważa się ważący 66 karaty kamień przechowywany obecnie w waszyngtońskim Instytucie Smithsonian. Jeszcze większym, ale nigdy nieoszlifowanym kamieniem był ważący ponad 122 karaty aleksandryt Sauer znaleziony w brazylijskich kopalniach w Bahia.

Niestety, ze względu na wysokie zainteresowanie trudno dostępnymi aleksandrytami już od początku XX w. na rynku pojawiało się sporo podróbek wyrobionych z korundu powlekanego chromem lub wanadem. W latach 60-tych naukowcom udało się jednak stworzyć syntetyczny wariant aleksandrytu, co umożliwiło wykorzystanie rzadkich kamieni do celów industrialnych.
Aleksandryt wydaje się zielonawy w świetle dziennym, czerwonawy przy sztucznym oświetleniu. Źródło: shutterstock

Właściwości aleksandrytu

Twardość aleksandrytu określana jest na 8.5 w dziesięciostopniowej skali Mihsa, co oznacza, że jest to kamień miększy niż diament, rubin i szafir, ale twardszy niż większość innych szlachetnych minerałów. Skala jego barw jest naprawdę imponująca  - najbardziej pożądane kamienie w świetle słonecznym wydają się zielone lub niebieskawe, natomiast w świetle świecy lub lampy elektrycznej są wyraźnie czerwone.

Ów transformacja barw może przebiegać również od żółtego i różowego koloru za dnia po iście malinową barwę nocną. Zjawisko to wynika bezpośrednio z obecności jonów chromu w strukturze kryształu. Powodują one pochłanianie wąskiej wiązki światła żółtego o długości 520-620 nm, a ponieważ ludzkie oko jest najwrażliwsze na zielone światło, a najmniej wrażliwe na czerwone, przy pełnym dziennym spektrum kamień wygląda inaczej niż przy sztucznym świetle.

Niezależnie od tych zdolności do zmiany barw, aleksandryty charakteryzują się pleochroizmem, co oznacza, że kryształy obracane przy źródle światła zmieniają odcień przy różnych kątach widzenia. Kamienie cechują się również wysokim poziomem transparentności, szklistym połyskiem oraz białą rysą (kolor sproszkowanego minerału). Ze względu na brak inkluzji rozróżnienie między naturalnym a syntetycznym kamieniem jest bardzo trudne!
Tabela przedstawiająca właściwości aleksandrytu; opracowanie własne

Zastosowania aleksandrytu

Ze względu na swoją rzadkość i wyjątkowość aleksandryt jest przede wszystkim kamieniem kolekcjonerskim o wysokim potencjale inwestycyjnym, zwłaszcza w miarę wyczerpywania się światowych złóż. Wysokiej jakości kamień może osiągać cenę nawet 30 tysięcy dolarów za 1 karat! Ponadto wykorzystuje się go również do wyrobu biżuterii, z tym zastrzeżeniem, że ma skłonność do pękania, więc najczęściej jest oprawiany w złoto lub srebro. Większe aleksandryty można do dziś podziwiać w historycznych zbiorach klejnotów pochodzących z carskiej Rosji, a mniejsze okazy znajdują się również w zachowanych po dzień dzisiejszy wiktoriańskich naszyjnikach, pierścieniach czy kolczykach. Co ciekawe, w przeciwieństwie do wielu innych kamieni szlachetnych aleksandryt jest bardzo często jedynie szlifowany – nie poddaje się go innym metodom obróbki.

Poza tym syntetyczne aleksandryty wykorzystywane są do produkcji laserów, cenionych przede wszystkim w kontekście profesjonalnej depilacji. Emituje on bowiem światło o długości 755 nm, który wykazuje powinowactwo do barwnika skóry, melaniny. W efekcie lasery aleksandrytowe są skuteczniejsze w redukowaniu owłosienia u osób o jasnej skórze, a ponadto mogą być wykorzystywane do usuwania zmian pigmentacyjnych. Bardzo ciekawym zastosowaniem sztucznego aleksandrytu jest również produkcja iluminatorów w statkach kosmicznych i satelitach.
Pierścień z aleksandrytem. Źródło: shutterstock

Symboliczne znaczenie aleksandrytu

Pomimo stosunkowo krótkiej historii aleksandryty zasłużyły sobie na miejsce w popularnej teorii symbolizmu i oddziaływania kamieni szlachetnych. Uważane są za amulety przynoszące szczęście, pomagające się skupić i pobudzające kreatywność. W nowoczesnym ujęciu kamieni urodzinowych podawane bywają również jak jako alternatywę dla pereł na miesiąc czerwiec oraz jako symbol 55 rocznicy ślubu.

Dla kogo aleksandryt?

Niestety, aleksandryt nie jest kamieniem, który łatwo kupić lub podarować. Większość dostępnej na rynku biżuterii wykonana jest z syntetycznych minerałów, bowiem te naturalne są drogą rzadkością. Stąd dla przeciętnego śmiertelnika jedynym sposobem, aby zobaczyć to niezwykłe dzieło Matki Natury jest wizyta w jednym ze światowych muzeów – na szczególną uwagę zasługuje kolekcja Akademii Nauk w Moskwie!
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

  1. International Gem Society; “Alexandrite Value, Price, and Jewelry Information”; data dostępu: 2021-06-18
  2. Minerals.net; “The gemstone alexandrite”; data dostępu: 2021-06-18
  3. Lauren Thomann ; “Interesting Alexandrite Facts & History”; data dostępu: 2021-06-18
  4. Ziyin Sun i in. ; “Geographic Origin Determination of Alexandrite”; data dostępu: 2021-06-18
  5. Mayer & Watt ; “Alexandrite”; data dostępu: 2021-06-18
Ocena (5.0) Oceń:
Pasaż zakupowy