Diament kamień ‒ opis, właściwości i występowanie diamentu

Nie ma drugiego tak kosztownego i pożądanego klejnotu jak diament. Mowa oczywiście o oszlifowanych kamieniach, które dla odróżnienia nazywa się często brylantami. Nawet te nieoszlifowane są jednak fascynujące – zawierają aż  99.95% węgla i są najtwardszym minerałem na Ziemi. Jednym materiałem zdolnym do zadrapania diamentu jest bowiem… inny diament! Uroda wynikająca z fantastycznych zdolności do rozszczepiania promieni świetlnych oraz owa legendarna twardość zapewniły tym drogim kamieniom wyjątkową pozycję w naszej cywilizacji.



Pierścionek zaręczynowy z diamentem. Źródło: shutterstockPierścionek zaręczynowy z diamentem. Źródło: shutterstock
  1. Historia diamentów
  2. Jak się wydobywa diamenty?
  3. Jak się klasyfikuje diamenty?
  4. Zastosowania diamentów
  5. Symboliczne znaczenie diamentów
Diamenty powstały w skorupie ziemskiej przed 3 miliardami lat. Wysoka temperatura w połączeniu z olbrzymi naciskiem sprawiły, że atomy węgla zaczęły krystalizować, formując niezwykłe kamienie szlachetne. Nic dziwnego, że złoża diamentów znajdują się ok. 200 km pod powierzchnią ziemi! Nie należy jednak mylić atomów węgla ze złożami węgla kamiennego formującymi się ze szczątek roślin pozostawionych przez tysiące lat bez dostępu do tlenu. Czarny opał, wbrew powszechnemu mniemaniu, niewiele ma wspólnego z brylantami!

Historia diamentów

Pierwsze diamenty odkryto i zaczęto wydobywać w Indiach ponad 3 tysiące lat temu. Przed VII w. p.n.e. Hindusi opracowali podziwu godne technologie odwiertów pozwalające im dostać się do położonych głębiej pokładów kamieni szlachetnych. W tym czasie powstawały już na pewno naszyjniki i inne dekoracje diamentowe. Wzmianki o niezwykłych kryształach pojawiają się również w sanskrycie oraz buddyjskich manuskryptach. Do XVIII w., kiedy to odkryto kolejne złoża w Brazylii, Indie pozostały jednak monopolistą w zakresie wydobycia diamentów.

Sama nazwa, dość uniwersalna w wielu językach świata, pochodzi od greckiego słowa „adamas” i oznacza „niezniszczalny”. Z Indii diamenty jeszcze przez początkiem naszej ery dotarły do basenu Morza Śródziemnego oraz do Chin, gdzie używano ich przede wszystkim jako ostrzy do noży. Największym przełomem w historii diamentów było jednak odkrycie ich na brzegu południowoafrykańskiej rzeki Oranje w 1866 r. Jeszcze w tej samej dekadzie powstała w Kimberley pierwsza kopalnia diamentów na dużą skalę, a dzięki wydobyciu samo miasto stało się drugim największym w RPA. Jeszcze w XIX w. powstał diamentowy monopol firmy De Beer, który zakończył się dopiero w 2005 r. poprzez stosowne ugody z rządem USA oraz Komisją Europejską.

Przy tej okazji warto też wspomnieć o krwawym aspekcie historii diamentów. Co poniektórym grupom rewolucjonistów afrykańskich udało się przejąć kontrolę nad kopalniami szlachetnych kamieni i wykorzystywać dochody z nich do finansowania swych lokalnych wojen. Diamenty stały się więc w drugiej połowie XX w. symbolem wyzysku biednych grup społecznych i krwawych domowych walk, co doprowadziło do międzynarodowego bojkotu ulubionych zaręczynowych klejnotów. Sytuację poprawiło częściowo wprowadzenie międzynarodowego procesu certyfikacji diamentów, znanego jako Proces Kimberley, który ma gwarantować etyczne pochodzenie kamieni.
Naturalny diament osadzony w kimberlicie. Źródło: shutterstock

Jak się wydobywa diamenty?

Istnieje kilka metod wydobycia diamentów w zależności od charakteru samych złóż. Pierwotne złoża, najczęściej towarzyszące skale kimberlitowej, znajdują się zwykle we wnętrzach wygasłych wulkanów, gdzie zakłada się kopalnie. Kamienie odłupywane są bądź to metodą odkrywkową, bądź w ramach podziemnych tuneli.

Największe kopalnie diamentów znajdują się dziś, o dziwo, nie w Południowej Afryce, która straciła już dawno pozycję lidera w rankingu producentów, ale w Rosji, gdzie w 2019 r. wydobyto 20 milionów karatów. Na kolejnych pozycjach znajdują się Botswana z prawdopodobnie najbogatszą kopalnią diamentów na świecie (Jwaneng), Kanada, gdzie wydobycie rozpoczęto dopiero w latach 90-tych XX w., oraz Angola, Południowa Afryka i Namibia. W tych ostatnich krajach znaczącą rolę odgrywają złoża aluwialne, czyli diamenty znajdowane w korytach rzek. Namibia ponadto przoduje na świecie, jeśli chodzi o trzecią technikę wydobycia, a mianowicie z dna morskiego. Depozyty kamieni wypłukanych przez rzeki znajdują się tu na głębokości 140 m i cechują się wyjątkowo wysoką jakością. Łącznie diamenty wydobywa się dziś w 25 krajach świata, na wszystkich kontynentach poza… Europą!

Naturalnie, samo wydobycie jest tylko początkiem złożonego procesu pozyskiwania diamentów. Skały muszą być bowiem odpowiednio pokruszone, wyszorowane, a po połączeniu z wodą i żelazokrzemem są odwirowywane w specjalnych maszynach. Następnie za pomocą rentgena, luminescencji oraz laserów fluorescencyjnych selekcjonuje się poszczególne diamenty, które dalej moczone są kwasach, myte, ważone i ekspediowane jako nieoszlifowane kamienie.

Jak się klasyfikuje diamenty?

W filmach gangsterskich diamenty wyglądają niczym jednakowe kryształy o niezwykłym połysku. Tak naprawdę jednak cechują się one niezwykłą różnorodnością, a o ich unikalnym charakterze decydują cztery kryteria, określane w języku angielskim jako 4C: barwa (Colour), czystość (Clarity), szlif (Cut) oraz masa wyrażona w karatach (Carat). Najbardziej cenione są oczywiście kamienie duże, o doskonale symetrycznym szlifie zapewniającym optymalne rozszczepienie promieni świetlnych, idealnej czystości (badanej przy 10-krotnym powiększeniu) oraz najczystszej bieli, oznaczanej w jubilerstwie literą „D”. Im żółtszy diament, tym jego wartość jest niższa. Wyjątkową ciekawostką są za to kamienie różowe, błękitne i czerwone, które ze względu na swoją rzadkość również osiągają bardzo wysokie ceny. Dla przykładu, jednym z najdroższych diamentów świata jest ważący prawie 19 karatów różowy „Pink Legacy”, którego wartość szacowana jest na 30-50 milionów dolarów!

Ciekawostka:
Największym znalezionym kiedykolwiek diamentem był ważący 3106 karatów Cullinan z afrykańskiej Pretori. Został on podzielony na 105 części!
Tabela przedstawiająca właściwości diamentu; opracowanie własne

Zastosowania diamentów

Choć mogłoby się wydawać, że diamenty to przede wszystkim drogie kamienie zdobiące najszlachetniejszą damską biżuterię – zwłaszcza pierścionki zaręczynowe – tak naprawdę aż 70% ich globalnej produkcji wykorzystywane jest w celach przemysłowych, a zaledwie 20% trafia do sklepów jubilerskich. Warto wspomnieć, że oprócz klasycznej biżuterii diamenty często zdobią również klejnoty koronne – doskonałym przykładem może być tutaj indyjski Koh-i-noor o wadze 180 karatów umieszczony w koronie brytyjskiej królowej.

Nieoszlifowane i wcale nieprezentujące się atrakcyjnie pod względem wizualnym diamenty są jednak niezastąpione w wyrobie szczególnie trwałych narzędzi. Jako twarde drobinki ścierające wykorzystywane są do produkcji ostrzy do pił, wierteł i tarczy szlifierskich – stosuje się je nawet w stomatologii! Diamentami szlifuje się inne diamenty, ale ich kluczowe wykorzystanie wiąże się z przemysłem samochodowym, militarnym oraz kopalnianym.

Ponadto z diamentów wyrabia się odporne na wysokie temperatury i uszkodzenia powłoki na szkło, wysokiej jakości głośniki, rozpraszacze ciepła czy mikro łożyska. Z bardziej ekstrawaganckich zastosowań warto natomiast wymienić diamentowe peelingi do twarzy i ciała oferowane najbogatszym za olbrzymie pieniądze oraz pozostające wciąż w fazie projektowania bioniczne oczy dla niewidzących!
Najpopularniejsze jubilerskie kształty diamentów. Źródło: shutterstock

Symboliczne znaczenie diamentów

Pierwszy pierścionek zaręczynowy z diamentem powstał w 1477 r. na okoliczność oświadczyn austriackiego Arcyksięcia Maksymiliana Marii Burgundzkiej. Pierścionki jako dowód narzeczeństwa znane były już od czasów starożytnego Rzymu, ale diamenty na dobre pojawiły się w nich dopiero w połowie XX w. Wówczas to wspomniana wyżej firma De Beers wymyśliła marketingowy slogan „diament jest na zawsze”, sprytnie łącząc niezniszczalność białych kamieni z trwałością związku małżeńskiego. Dziś nawet 78% pierścionków zaręczynowych na świecie zawiera diamenty różnych kształtów i kolorów, a brylant stał się symbolem wiecznej miłości.

W teorii kamieni szlachetnych diament posiada jednak nieco szerszy kontekst i kojarzony jest ze stabilnością, szczerością oraz niewinnością. W wielu źródłach pojawia się również jako symbol perfekcji, czystości oraz niepokonanego ducha. W średniowiecznej Europie uważano je wręcz za łzy bogów! Ponadto czerwone diamenty mają oznaczać odwagę, żółte szczęście i przyjaźń, różowe kreatywność, zaś niebieskie szlachetność.

Dodajmy na zakończenie, że od połowy XX w. produkuje się także syntetyczne diamenty, które mają ten sam skład oraz właściwości fizyczne jak oryginalne kamienie. Wykorzystywane przede wszystkim w przemyśle, pojawiają się również jako ozdoby biżuteryjne. Są one propozycją atrakcyjniejszą finansowo, o perfekcyjnej, laboratoryjnej wręcz jakości, a ponadto oferują korzyści etyczne – ich powstawanie nie wiąże się bowiem z wyzyskiem pracowników kopalni. Jako alternatywa do pierścionka zaręczynowego są więc jeszcze lepszym ucieleśnieniem czystości ducha i niewinności!
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

  1. Geology.com; “How Do Diamonds Form?”; data dostępu: 2021-02-23
  2. Cape Town Diamond Museum; “Diamond Mining”; data dostępu: 2021-02-23
  3. David Kohn; “Diamonds: A History”; data dostępu: 2021-02-23
  4. NS ENERGY; “Top five diamond mining countries in the world”; data dostępu: 2021-02-23
  5. Hobart M. King; “Which Countries Produce the Most Gem Diamonds? Once centered in Africa, diamond mining now occurs in many countries throughout the world”; data dostępu: 2021-02-23
Ocena (5.0) Oceń:
Pasaż zakupowy