Fluoryt kamień – opis, właściwości i występowanie fluorytu

Różnobarwne kamienie fluorytu należą do najciekawszych kryształów naturalnego pochodzenia i od wieków fascynują człowieka swoim potencjałem. Co ciekawe, nazwa tych niezwykłych minerałów nie pochodzi wcale od fluoru – w rzeczywistości bowiem to fluoryt odkryty został jako pierwszy i posłużył jako baza dla nazwy pierwiastka!



Kryształ żółto-fioletowego fluorytu. Źródło: shutterstockKryształ żółto-fioletowego fluorytu. Źródło: shutterstock
  1. Występowanie i pozyskiwanie fluorytu
  2. Historia fluorytów
  3. Właściwości fluorytu
  4. Zastosowania fluorytu
  5. Symbolizm fluorytu
  6. Dla kogo fluoryt?
Geolodzy zaliczają fluoryt do gromady halogenków, a więc soli kwasu fluorowodorowego, chlorowego, bromowego oraz jodowego. On sam jest fluorkiem wapnia (CaF2) i tworzy piękne sześcio- lub ośmiościenne kryształy. Przez amatorów bywa często mylony z agatem.

Występowanie i pozyskiwanie fluorytu

Fluoryt jest dość powszechnym minerałem występującym w wielu lokalizacjach na całym świecie. Najczęściej towarzyszy on złożom ołowiu oraz srebra, występując obficie w granitowych pegmatytach, a także skałach osadowych. Jest efektem późnych stadiów krystalizacji magmy i bywa bezpośrednio związany z terenami o podwyższonej aktywności hydrotermalnej. Oprócz żył tworzy także naloty oraz naskorupienia.

Największymi na świecie producentami fluorytów są Chiny oraz Meksyk, ale wiele szlachetnych odmian znajduje się również w innych krajach. Dla przykładu Anglia słynie z soczyście zielonych kryształów, chlubą Francji są żywo niebieskie i różowe kamienie, zaś rosyjskie okazy należą do najbardziej unikalnych i poszukiwane są przez kolekcjonerów z całego świata. Dobrym źródłem fluorytów są także kopalnie w Namibii, Brazylii, Południowej Afryce, a także w Kanadzie.

Żyły bogate w fluoryty mogą sięgać nawet 75 pod powierzchnię ziemi. Te płytsze wydobywa się metodą odkrywkową, do tych głębszych używa się już technik podziemnych, które oczywiście są odpowiedni droższe. Co ciekawe, w Stanach Zjednoczonych większość wydobytego fluorytu przeznaczana jest bezpośrednio na produkcję kwasu fluorowodorowego oraz tworzyw sztucznych – piękne kryształy posiadają bowiem znaczący potencjał chemiczny.

Historia fluorytów

Pierwsza wzmianka o fluorycie pochodzi z XVI w. Jej autorem jest sam Georigius Agricola, niemiecki mineralog i metalurg okrzyknięty ojcem geologii. W swojej książce z 1530 r. opisał on niezwykłą przydatność fluorytu jako topnika, czyli środka służącego obniżaniu temperatury topnienia metali. Sama nazwa ukuta została na bazie na łacińskiego wyrażenia „flux” czyli płynąć. Dopiero później powstały pojęcia fluoru, pierwiastka, oraz fluorescencji, czyli zjawiska emitowania światła pochłoniętego. To ostanie opisane zostało jednak dopiero w połowie XIX w., a do doświadczenia stanowiącego postawę dla nowej teorii wykorzystano właśnie fluoryt.

W XIX w. odkryto też słynne angielskie złoża fluorytów w okolicy Derbyshire, szczycące się niezwykle dekoracyjnymi niebiesko-fioletowymi kryształami, które zyskały sobie przydomek „Blue John”. Dziś są już one niestety wyjątkową rzadkością.

Wydobycie fluorytu na większą skalę rozpoczęło się tak naprawdę dopiero w latach 30-tych XX w. i miało bliski związek z rozwojem przemysłu chemicznego. Jak dotąd, największy na świecie okaz mierzył ponad 2 metry i ważył 16 ton!
Zielony fluoryt z Anglii. Źródło: shutterstock

Właściwości fluorytu

Kryształy fluorytu są zazwyczaj dość duże, izometryczne, najczęściej sześcienne lub ośmiościenne, czasami bardziej złożone. W czystej postaci CaF2 są też bezbarwne i całkiem transparentne, ale w praktyce najczęściej podlegają zanieczyszczeniom przez inne pierwiastki, czemu zawdzięczamy piękne kolory, a nawet ich kompozycje. Okrzyknięty najbardziej kolorowym minerałem świata, fluoryt może w rzeczywistości przybierać wszystkie odcienie tęczy. Najczęściej spotykane są kamienie fioletowe, niebieskie, zielone, żółte i bezbarwne, rzadziej białe, czerwone, różowe, brązowe i czarne.

Charakterystyczną cechą fluorytów jest wspomniane wyżej zjawisko fluorescencji. Mowa o zjawisku, w którym pod wpływem światła ultrafioletowego podniesiona zostaje energia elektronów. Gdy później poziom energii wraca do początkowego stanu, owa zgromadzona nadwyżka emitowana jest w formie światła. Kryształy fluorytu uprzednio wyeksponowane na światło słoneczne mają więc tendencję do świecenia. Nasilenie i barwa tego efektu nie są w każdym kamieniu takie same i zależą od takich czynników jak mineralne zanieczyszczenia uranem, itrem oraz iterbem czy też obecnością lotnych węglowodorów w strukturze kryształu. Fluorescencję obserwuje się najlepiej pod światłem UV. Niektóre rzadkie odmiany fluorytu wykazują się również termoluminescencją oraz tryboluminescencją, co oznacza, że emitują światło także pod wpływem ogrzewania (np. trzymania w ręku) lub pocierania.
Ponadto fluoryt charakteryzuje się doskonałą łupliwością w czterech różnych kierunkach, muszlowym lub nieregularnym przełamem oraz niskim poziomem twardości – 4 w skali Mohsa.

Ciekawostka: Ze względu na wysoką transparentność, wysoki połysk i szeroką gamę kolorystyczną fluoryty bywają wykorzystywane jako imitacja szmaragdów, ametystów i granatów. Ich rozpoznawczą cechą, która utrudnia oszustwo, pozostaje jednak zawsze miękkość.
Tabela przedstawiająca właściwości fluorytu; opracowanie własne

Zastosowania fluorytu

W przeciwieństwie do wielu innych kamieni szlachetnych, fluoryt jest zbyt delikatny, aby mógł posłużyć za materiał jubilerski – jego zastosowanie w tym zakresie jest praktycznie znikome. Tym niemniej, mimo swojej powszechności, jest ceniony przez kolekcjonerów ze względu na wysokie wartości estetyczne, regularną budowę kryształów oraz rozmaitość barw. Oprócz geologicznych zbiorów trafia również czasami do rzemieślników i artystów jako surowiec rzeźbiarski. Wspomniane już angielskie kryształy „Blue John” były przed wiekami używane jako materiał zdobniczy do produkcji waz, pucharów i innych dekoracyjnych przedmiotów ze szlachetnych kruszców.

Ponadto fluoryt wykorzystuje się dość szeroko w optyce, gdzie służy przede wszystkim do wyrobu soczewek achromatycznych o obniżonym współczynniku rozpraszania światła oraz zaawansowanych technologicznie teleskopów. Wiele firm fotograficznych używa jednak w tym celu sztucznie wyhodowanych kryształów fluorytu, cechujących się lepszą rynkową dostępnością.

Głównym zastosowaniem najwyższej jakości fluorytu, jak już wyżej wspomniano, jest przemysł chemiczny. Minerał jest bowiem doskonałym źródłem fluoru i pod wpływem kwasu siarkowego tworzy fluorowodór (HF) wykorzystywany dalej do wielu ważnych procesów przemysłowych. Niskiej jakości fluoryt jest również wykorzystywany w metalurgii  - obniżając temperaturę topnienia metali w piecach martensowskich pozwala on oczyścić stal i aluminium z zanieczyszczeń. Złoża zawierające 85-95% czystego fluorytu znajdują też zastosowanie w wyrobie ceramiki, zwłaszcza emalii, opalizującego szkła oraz naczyń kuchennych. Wreszcie, z fluorytu produkuje się także syntetyczny kriolit – minerał również należący do gromady halogenków.

Ciekawostka: Ciemne kryształy fluorytu bywają podgrzewane do temperatury 100-150 stopni C w celu intensyfikacji barwy. Ponadto kamienie dla lepszej trwałości są też często poddawane impregnacji oraz ochronnym powlekaniem.
Kostka z fluorytu jako kryształ do medytacji. Źródło: shutterstock

Symbolizm fluorytu

O fluorycie często mówi się jako o kamieniu geniuszy. Z jego fantastycznymi atrybutami estetycznymi od wieków łączy się bowiem takie wartości jak intuicja, kreatywność, zdolność do skupienia uwagi i wewnętrzne uporządkowanie.  Ma również stymulować mądrość, racjonalność i obiektywność. Sugeruje się wręcz, że poprzez kontakt z fluorytem możemy otworzyć mózgowi drzwi do wyższego poziomu zrozumienia. Z tego względu jest on bardzo chętnie stosowany do medytacji czy jako wspomaganie psychoterapii.

Kolorowe fluoryty cieszą się popularnością również w teorii leczenia kryształami. Mają przyspieszać gojenie, chronić przed chorobami, a także wzmacniać działanie innych leczniczych kamieni, zwłaszcza agatu, malachitu czy jaspisu. Fluoryt ma również rozpraszać negatywną energię, zapobiegać infekcjom wirusowym, redukować bóle kości i stawów, zwłaszcza zaś wspomagać w chorobach reumatycznych. Każdy odcień ma przy tym posiadać nieco inne właściwości.

Dla kogo fluoryt?

Fluoryt to przede wszystkim kamień dla estetów, którzy z lubością podziwiają kreatywną pracę Matki Natury. Minerał jest doskonałą ozdobą, a obcowanie z nim jest bardzo przyjemne, nawet, jeśli nie do końca wierzymy w „magiczne” oddziaływanie kryształów. Jako symbol jest też doskonałą propozycją dla ludzi, którym w szczególny sposób zależy na sprawności intelektualnej oraz pogłębionej świadomości. Nie trzeba się przy tym obawiać toksycznego wpływu zamkniętego w nim fluoru – kamień jest całkiem bezpieczny w codziennym zastosowaniu, a dla wielu z nas może wręcz być źródłem pozytywnych odczuć czy inspiracji.
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

  1. IGS; “Fluorite”; gemsociety.org; 2021-11-17
  2. Chermaine Chee; “Fluorite Crystal: Meaning & Healing Properties Of This Rainbow Stone”; trulyexperiences.com; 2021-11-17
  3. Minerals.net; “The Gemstone Fluorite ”; minerals.net; 2021-11-17
  4. Hobart M. King; “Fluorite (also known as Fluorspar)”; geology.com; 2021-11-17
  5. Britannica; “Fluorite ”; britannica.com;
  6. Minerals Database; “Fluorite”; mineralseducationcoalition.org; 2021-11-17
Ocena (3.7) Oceń: