Maślak pstry ‒ opis, występowanie i zdjęcia. Grzyb maślak pstry ciekawostki

Maślak pstry to grzyb dość pospolity, który ma jednak swoich miłośników na całym świecie. Mimo maślanego skojarzenia nie jest wcale pokryty śluzem, charakterystycznym dla maślaków zwyczajnych - od swych kuzynów odznacza się również bardzo charakterystyczną, ciepłą barwą. W polskiej literaturze maślak pstry nazywany bywa bagniakiem, jakubem, jakubkiem, łosiakiem, murzynkiem, piasecznikiem, twardakiem i twardzioszkiem, a w niektórych regionach Polski używa się również nazw ugacz, miodówka czy hubak.



Grupa maślaków na runie leśnym, fot. shutterstockGrupa maślaków na runie leśnym, fot. shutterstock
  1. Maślak pstry - zakochany w sośnie
  2. Aksamitny miodowy kapelusz maślaka pstrego
  3. Maślak pstry - trudny do pomylenia
  4. Kontrowersje zdrowotne wokół maślaka pstrego
  5. Gotujemy z maślakiem pstrym
  6. Maślak pstry w kuchni
Maślak pstry po raz pierwszy opisany został jako gatunek w 1810 r. – zaliczono go jednak wówczas do rodzaju borowików. Błąd naprawili w 1888 r. badacze Richon i Roze, którzy przenieśli go do rodzaju maślaków, nadając mu łacińską nazwę Suillus variegatus. To właśnie określenie „variegatus” tłumaczy się w języku polskim jako „różnorodnym, pstry”.

Maślak pstry - zakochany w sośnie

Maślaki pstre to grzyby mikoryzowe żyjące w symbiozie z korzeniami sosny lub kosodrzewiny. Z racji na to upodobanie grzyby naturalnie występują na glebach kwaśnych, idealnie gliniastych i wilgotnych. W Polsce spotkać je można praktycznie na terytorium całego kraju, od obszarów nizinnych, po położone wyżej wrzosowiska, a nawet górskie tereny leśne. Ściółka wokół jest jednak zwykle iglasta. Są to przy tym klasyczne grzyby letnio-jesienne, rosnące od czerwca do listopada, w dużym uzależnieniu od opadów. Mogą występować pojedynczo, ale częściej spotyka się je w małych skupiskach po kilka osobników.

Maślaki pstre są dość powszechne w całej Europie, zwłaszcza Wielkiej Brytanii i Skandynawii, zachodnio-północnej Azji – przede wszystkim Rosji i Ukrainie - oraz Ameryce Północnej, a ponadto spotyka się je również w Japonii.

Aksamitny miodowy kapelusz maślaka pstrego

Od maślaków zwyczajnych maślak pstry odróżnia się przede wszystkim ciepłą, żółto-pomarańczową barwą. Kapelusze rozwijają się od małych kopułek w dość atrakcyjne wizualnie, lekko wypukłe owocnie o ochrowej barwie, naznaczonej jasnobrązowymi plamkami. Osiągają przeciętnie 4-10 cm w średnicy. W zależności od warunków atmosferycznych powierzchnia kapelusza jest aksamitnie gładka bądź lekko szorstka, a jedynie przy długich opadach robi się subtelnie lepka – nigdy jednak nie ma na sobie charakterystycznego dla innych maślaków śluzu. Sama skórka jest przy tym na tyle cienka, że nie da się jej zdjąć z kapelusza.

Od spodu maślaki pstre odznaczają się krótkimi, nieregularnymi rurkami, które miewają kanciasty pokrój. Za młodu są żółte, ale z wiekiem przechodzą w odcień ciemnooliwkowy lub musztardowy. Po naciśnięciu sinieją, a później ciemnieją.

Miąższ maślaków pstrych jest twardy i mięsisty, zwykle bladożółty lub blado pomarańczowy, a po przekrojeniu od razu nabiera niebieskawego odcienia. Jego zapach jest bardzo słaby i kojarzy się z żywicą lub igliwiem.

Jeśli chodzi o trzon, to osiąga on zwykle wymiary proporcjonalne do średnicy kapelusza i może dorastać maksymalnie 10 cm wysokości. Ma walcowaty kształt, delikatnie pogrubiony na dole, i żółtobrązowy kolor, okazyjnie z czerwonymi tonami.
Kapelusz maślaka pstrego naznaczony jest jasnobrązowymi plamkami, fot. shutterstock

Maślak pstry - trudny do pomylenia

Każdy, kto uważnie zapozna się charakterystyką maślaka pstrego, nie będzie miał problemów z jego rozpoznaniem w lesie. Pomyłki zdarzają faktycznie rzadko i nie są groźne dla zdrowia, gdyż żaden z podobnych gatunków nie należy do grzybów trujących.
Prawdopodobnie najbliższy wizualnie jest maślak sitarz (Suillus bovinus), który również charakteryzuje się miodową barwą, ale znacznie mniej pożółkłą, chłodniejszą. Ponadto jego kapelusz pokrywa się śluzowatą warstwą i z czasem zagina się do wewnątrz, tworząc jaśniejsza obwódkę wokół. Jest to mało atrakcyjny smakowo grzyb jadalny.

Nieco trudniej jest pomylić maślaka pstrego z maślaczkiem pieprzowym (Chalciporus piperatus), który choć jadalny w niektórych krajach, ma nieprzyjemnie ostry smak. Maślaczki pieprzowe są jednak mniejsze (do 7 cm w średnicy), zaś ich rurki mają rdzawobrązowy kolor. Oba gatunki bywają też czasem mylone z borowcem dętym (Suillus cavipes), którego kapelusz jest jednak zwykle znacznie ciemniejszy i pokryty kosmkami. Łatwo zidentyfikować go po pustym trzonie.
Tabela pozwalająca odróżnić maślaka pstrego od podobnych grzybów; opracowanie własne

Kontrowersje zdrowotne wokół maślaka pstrego

Maślaki pstre pod względem odżywczym nie prezentują żadnej wartości, ale też większość grzybów konsumujemy dla ich walorów smakowych, nie zaś zdrowia. Niestety, w przypadku gatunku Suillus variegatus sytuacja komplikuje się o dodatkowe ryzyko związane z zawartością ciężkich metali.

W tkankach maślaków pstrych odnotowano tymczasem umiarkowanie wysokie stężenie rtęci, która jest uznawana za toksyczną dla organizmu ludzkiego, radioaktywnego cezu będącego pamiątką po wybuchu w Czernobylu oraz aluminium, które przy niewydolności nerek może koncentrować się w tkankach, co stwarza szczególne zagrożenie w kontekście mózgu. Warto zaznaczyć, że w porównaniu z innymi gatunkami grzybów maślaki pstre zaliczane są do grupy średniego ryzyka zdrowotnego wynikającego z ekspozycji na metale ciężkie.

Gotujemy z maślakiem pstrym

Maślaki pstre nie są wysoko cenione w gastronomii. Nie wyróżnia ich bowiem ani wyrazisty smak, ani ciekawa konsystencja. Ogólnie rzecz biorąc, każdy grzybiarz z pewnością wyrusza do lasu z oczekiwaniem znalezienia bardziej atrakcyjnych gatunków. Tym niemniej, w sezonie na grzyby, gdy przyroda nie rozpieszcza urodzajem prawdziwków, maślaki pstre mogą być urozmaiceniem codziennej diety.

Szefowie kuchni szczególnie polecają marynowanie maślaków, które poprawia naturalnie delikatny smak grzyba i wykorzystuje jego relatywną miękkość. W tej formie można przechowywać letnie czy jesienne zbiory przez całą zimę.

Ponadto z maślaków można przygotować dość smaczny sos na bazie śmietany, który urozmaici mięsne klopsy albo makaron. Nic nie stoi też na przeszkodzie, aby świeże maślaki pstre pokroić i usmażyć lub udusić razem z innymi grzybami leśnymi – tym sposobem uzyskamy ciekawy kolorystycznie gulasz.

Suszenie nie jest polecane, gdy maślaki zawierają dużą ilość wody w miąższu.
Maślaki doskonale nadają się do marynowania, fot. shutterstock

Maślak pstry w kuchni

Sałatka grzybowa marynowana

Składniki:

ZALEWA:

Przygotowanie:
Grzyby dokładnie myjemy. Cebulę obieramy i kroimy na płatki. Wodę zagotowujemy z przyprawami do zalewy, dodajemy ocet i gotujemy dalszych 15 minut, a następnie przecedzamy. Na oleju podsmażamy cebulę, dodajemy pokrojone w paski grzyby i dusimy do miękkości. Na koniec oprószamy papryką. Dodajemy koncentrat pomidorowy i zalewę. Chwilę gotujemy, a następnie wkładamy na gorąco do wywarzonych słoików i zakręcamy. Podajemy na zimno lub po odgrzaniu.


Sos z maślaków pstrych

Składniki:

Przygotowanie:
Maślaki myjemy w osolonej wodzie, pozwalając im namoczyć się ok. 10 minut. Po pokrojeniu gotujemy je w osolonym wrzątku 20 minut i odcedzamy, zachowując ok. ½ l wywaru. Cebulę szatkujemy i podsmażamy na maśle. Dodajemy grzyby i dusimy dolewając stopniowo wywar. W kubku łączymy śmietanę i 2 łyżki gorącego wywaru, mieszamy, a następnie dodajemy do garnka z grzybami. Solimy, pieprzymy i doprawiamy chili, a potem gotujemy jeszcze na małym ogniu ok. 10 minut. Podajemy posypany natką pietruszki.
Jak widać, maślaki pstre zupełnie dobrze odnajdują się w klasycznych grzybowych przepisach, zwłaszcza tych, gdzie pojawiają się inne, silne nuty smakowe. Dla osób nie przepadających za typowym grzybowym aromatem mogą one być niezwykle trafionym wyborem!
Agata Pavlinec

Bibliografia

  1. Hagara L., Antonín V., Baier J.,; “Houby”; Aventinum, Praha, 2005;
  2. First Nature; “Suillus variegatus (Sw.) Richon & Roze - Velvet Bolete”; data dostępu: 2019-10-22
  3. Wikipedia; “Suillus variegatus”; data dostępu: 2019-10-22
  4. Riina Pelkonen i in. ; “Element Concentrations in Wild Edible Mushrooms in Finland”; data dostępu: 2019-10-22
  5. Martyna Saba i in.; “Evaluation of vulnerability of Suillus variegatus and Suillus granulatus mushrooms to sequester mercury in fruiting bodies”; data dostępu: 2019-10-22
Ocena (5.0) Oceń:
Pasaż zakupowy