Muchomor sromotnikowy - opis, występowanie i zdjęcia. Grzyb muchomor sromotnikowy ciekawostki

Muchomor sromotnikowy uchodzi za najbardziej toksyczny organizm bytujący na terenie naszego kraju. Jego trujący owocnik kryje w sobie substancje mogące bez trudu zabić kilka osób. Mimo że nie boją się go ślimaki i muchy, grzyb ten figuruje na leśnej czarnej liście i wszyscy powinni omijać go szerokim łukiem. W jaki sposób objawia się zatrucie muchomorem sromotnikowym i co możemy zrobić, by go uniknąć?



Muchomory sromotnikowe, fot. shutterstockMuchomory sromotnikowe, fot. shutterstock
  1. Muchomor sromotnikowy - podstępny przedstawiciel Amanitaceae
  2. Od kapelusza aż po trzon - rysopis muchomora sromotnikowego
  3. Jeden grzyb – 12 różnych toksyn
  4. Uszkodzona wątroba, nerki i serce. Objawy intoksykacji
  5. Pierwsza pomoc – co robić w przypadku zatrucia?
Muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides), zwany zielonawym, to silnie trujący gatunek grzyba z rodziny muchomorowatych. Polską nazwę nadał mu botanik Franciszek Błoński w 1889 roku. Ex aequo z muchomorem jadowitym jest on najbardziej toksycznym grzybem na świecie. Spożycie jego miąższu, nawet przy wdrożeniu natychmiastowego leczenia, zwykle kończy się zgonem, który następuje po kilku dniach choroby. Muchomor sromotnikowy stanowi najsilniej trujący organizm naturalnie występujący na terenie naszego kraju. Wystarczy jeden niewielki owocnik, by zatruć całą rodzinę. Naukowcy zgodnie przyznają, że organizm człowieka nie jest zdolny do rozkładania toksyn zawartych w miąższu tego grzyba. Z tego powodu, jak podaje każdy atlas grzybów, Amanita phalloides powinniśmy unikać jak ognia.

Muchomor sromotnikowy - podstępny przedstawiciel Amanitaceae

W przeciwieństwie do pomalowanego w ostrzegawcze barwy muchomora czerwonego, Amanita phalloides nie daje po sobie poznać, że zawiera truciznę w swoim wnętrzu. Jego przyjemny aromat sprawia, że często przesiadują na nim owady lub ślimaki, podobnie jak na kapeluszach grzybów jadalnych. Co ciekawe, organizmy te są odporne na sromotnikowy jad. Z kolei zielonkawy owocnik sprawia, że muchomor jest łudząco podobny do gołąbka zielonawego, czubajki kani i gąski zielonki. Należy zatem nauczyć się szczegółowego rysopisu tego trującego grzyba, by zmniejszyć do minimum prawdopodobieństwo pomylenia go z jakimkolwiek innym okazem.
Muchomory sromitnikowe, fot. shutterstock

Od kapelusza aż po trzon - rysopis muchomora sromotnikowego

Sromotnik występuje zarówno w lasach liściastych, jak i mieszanych. Wyróżnia go wyrazisty, przypominający kołnierz pierścień umieszczony na trzonie, tuż pod kapeluszem. Z kolei bulwiasta końcówka trzonu jest umieszczona w charakterystycznej pochewce. Podobne do muchomora zielonawego gąska zielonka i gołąbek zielonawy są pozbawione pierścienia i pochewki, dzięki czemu możemy je od niego odróżnić.
Owocnik muchomora sromotnikowego osiąga z reguły średnicę około 10 cm. U młodych okazów ma on formę półkolistą, zaś z czasem przybiera kształt dzwonkowaty, a następnie – rozpostarty. Z reguły jest białozielony – nieco jaśniejszy na brzegach. Można z łatwością ściągnąć z niego skórę, która jest gładka i składa się z przylegających, promieniście ułożonych włókienek. Kapelusz muchomora jest okazały, rozłożysty, płaski lub lekko wgłębiony po środku. Ma barwę zielonkawą, często z domieszką bieli, brązu, żółci lub szarości. Blaszki sromotnika są zwykle koloru białego, zaś u starszych okazów mogą być lekko żółtawe. Ich długość jest zróżnicowana. Są dość gęsto ułożone. Trzon tego grzyba mierzy z reguły około 10 cm, a jego grubość wynosi do 2 cm. Ma on formę walcowatą i kolor biały z żółtym lub zielonym odcieniem. Miąższ muchomora sromotnikowego ma barwę białą. Po uszkodzeniu nie zmienia koloru. Jego zapach jest dość łagodny, chociaż starsze okazy mogą przypominać wonią ziemniaki.

Jeden grzyb – 12 różnych toksyn

Miąższ muchomora sromotnikowego zawiera w sobie aż trzy grupy substancji toksycznych - fallotoksyny, amatoksyny i wirotoksyny. Łącznie mieści w sobie aż 12 różnych toksyn, z których aż dwie fallotoksyna i amatoksyna – są zabójcze. Jest to niewątpliwie najbardziej trujący grzyb występujący w Polsce. Mimo że już dzieci wiedzą o tym, że sromotnika należy omijać szerokim łukiem, każdego roku w naszym kraju ofiarą zatrucia pada wiele osób. Spożycie nawet niewielkiej ilości tego grzyba może prowadzić do śmierci. Ryzyko zgonu wynosi aż 50%. Zawarte w sromotniku toksyny bez trudu uszkadzają nasze narządy miąższowe, takie jak nerki, serce i wątroba. Najwięcej zatruć ma miejsce w sezonie letnim i wczesną jesienią, aczkolwiek zdarzają się też przypadki intoksykacji zimą, ze względu na możliwość magazynowania grzybów w postaci mrożonej i ich przetwarzania.
Muchomor sromotnikowy
Muchomor sromotnikowy - By Jerzy Opioła (Own work) [CC BY-SA 4.0], via Wikimedia Commons

Uszkodzona wątroba, nerki i serce. Objawy intoksykacji

Zatrucie sromotnikiem objawia się silnym bólem brzucha, torsjami oraz wodnistą biegunką, która zaczyna się po około 8 godzinach od spożycia posiłku z dodatkiem tego grzyba. Po około 48 godzinach objawy mogą ustąpić. Poprawa stanu chorego jest jednak pozorna. Po etapie utajenia choroba zaczyna rozwijać się dynamicznie. Pojawiają się takie symptomy, jak zawroty i bóle głowy, przyspieszone tętno i zaburzenia oddechu. Dochodzi do zaburzeń świadomości i utraty przytomności. Zawarta w grzybie toksyna o nazwie alfa-amanityna już nawet w niewielkiej dawce prowadzi do uszkodzenia wątroby i innych narządów, co w efekcie może skończyć się śmiercią. Powoduje ona stłuszczenie, martwicę i zanik glikogenu w wątrobie, czemu towarzyszy hipoglikemia i drgawki hipoglikemiczne. Uszkadza również nerki, co prowadzi do azotemii, hipochloremii i mocznicy. Stopniowo zaczynają obumierać kolejne narządy, a śmierć następuje zwykle po około trzech dniach. W przypadku lżejszych zatruć do zgonu dochodzi nieco później – nawet po około dwóch tygodniach.

Pierwsza pomoc – co robić w przypadku zatrucia?

Zawarta w sromotniku trucizna jest odporna na działanie wysokiej temperatury, przez co nie można jej zneutralizować nawet poprzez długotrwałe gotowanie. Najwyższe stężenie toksyn znajduje się w kapeluszu muchomora. Badania naukowe dowodzą, że nawet średniej wielkości sromotnik może zabić od dwóch do trzech osób.

W przypadku podejrzenia zatrucia grzybami powinniśmy jak najszybciej wywołać wymioty, by pozbyć się resztek posiłku i udać się do lekarza specjalisty, najlepiej prosto do szpitala. W przypadku intoksykacji trzeba działać szybko – w walce o życie liczy się bowiem każda minuta.
Alicja Chrząszcz

Bibliografia

  1. Mahrang Hedaiaty; “Amanita phalloides poisoning; new trends”; Toxicologia Persa. 2017; 2(1): e01;
  2. Marek Snowarski; “Grzyby”; Wydawnictwo: Multico;
  3. Irena Jankowska, Anna Liberek, Jacek Sein Anand, Joanna Pawłowska; “Diagnostyka i leczenie zatrucia muchomorem sromotnikowym”; PostÍpy Nauk Medycznych, t. XXIII, nr 1, 2010;
  4. Ganzert M, Felgenhauer N, Schuster T et al; “Amanita poisoningñ comparison of silibinin with a combination of silibinin and peni-cillin”; Dtsch Med Wochenschr 2008; 133(44): 2261-7.;
  5. Tomasz Ferenc, Beata Łukasiewicz, Julita Ciećwierz, Edward Kowalczyk; “ZATRUCIA MUCHOMOREM SROMOTNIKOWYM (AMANITA PHALLOIDES”; Medycyna Pracy 2009;60(5):415–426;
Ocena (4.0) Oceń:
Pasaż zakupowy