Żałoba w świecie zwierząt

Czy zwierzęta po stracie swoich bliskich, podobnie jak my, przeżywają żałobę? Czy wiedzą czym jest śmierć, smutek i żal po stracie bliskich? Wiele wskazuje, że tak. Co jakiś czas pojawiają się dowody przekonujące specjalistów, że niektóre zwierzęta rozpaczają po stracie bliskich tak samo jak ludzie.



fot. dreamstimefot. dreamstime

Szympansie matki nie od razu przyjmują do wiadomości fakt o śmierci swojego dziecka i potrafią tygodniami nosić martwe młode. Dora Biro z University of Oxford obserwowała w Gwinei losy rocznego samczyka o imieniu Jimato oraz 2,5 letniej Veve, które zabiła grypa. Ich matki nosiły martwe ciała przez odpowiednio 68 i 19 dni.

Odwrotne relacje wśród szympansów badał z kolei James Anderson z University of Stirling. Naukowiec obserwował reakcje młodej szympansicy po śmierci swojej matki. Córka Pansy przez całą noc czuwała przy zwłokach, kiedy reszta grupy oczyściła ciało. Poza tym szympansy unikały miejsca, gdzie Pansa umarła. Według naukowca takie zachowania są częścią „rytuałów”, które pomagają zwierzętom pogodzić się ze śmiercią członka stada.

W Kamerunie w Centrum Ratunkowym Sanaga-Yong sfotografowano grupę szympansów, które w milczeniu żegnały swoją zmarłą współtowarzyszkę. Na zdjęciu został uwieczniony moment, kiedy zwierzęta w ciszy przyglądają się, jak ludzie wywożą ciało 40-kilkuletniej Dorothy, która zmarła na atak serca. Jak wspominała autorka zdjęcia, Monika Szupider, zwykle szympansy są bardzo głośne i żywe. Jednak w tym szczególnym momencie stały w absolutnej ciszy, nie mogąc oderwać wzroku od ciała Dorothy.
Fot. Photo: MONICA SZCZUPIDER ~ IDA-Africa Volunteer, źródło: www.ida-africa.org
Orki, fot. pixabay.com


Olbrzymy z wielkim sercem

Walenie, które uważane są przez naukowców za jedne z najbardziej inteligentnych zwierząt, są też bardzo wrażliwe społecznie. Szybko się przywiązują i i dlatego długo cierpią po stracie partnera. W szczególności mamy orki, które straciły potomstwo.
Także słonie przeżywają śmierć swoich bliskich, co wielokrotnie zaobserwowała badaczka dzikich zwierząt – Joyce Poole. Na swojej stronie internetowej opisuje ze szczegółami ich zachowania –– „oczy pełne bólu”, apatia czy nawet agresja. Była świadkiem sytuacji, gdy słonie przez cały dzień pełniły straż nad martwym słoniątkiem, głaszcząc je trąbami.

Zrozumienie przez słonie, czym jest śmierć, według naukowców wiąże się ze strukturą stadną tych zwierząt. Słonie tworzą silne społeczności oparte na matriarchacie. Śmierć w zżytej rodzinie zapewne jest dużym wydarzeniem, które może wpływać na członków społeczności. Co widać na poniższym filmie.

Ptasia żałoba

Badania opublikowane na łamach „Animal Behaviour” pokazują, iż żałobę mogą przeżywać także ptaki. Kalifornijscy naukowcy badali zachowania występujących w Ameryce Północnej modrowronków kalifornijskich (Aphelocoma californica). Podczas obserwacji zauważyli, że gdy modrowronki natrafią na martwego pobratymca, przerywają żerowanie i gromadzą się wokół jego ciała. Modrowronki zaczynają także nawoływać i wydawać głośne dźwięki, by przyciągnąć kolejne ptaki do „żałobnego” kręgu.

Zdaniem amerykańskich naukowców głośne nawoływanie to nie tylko wynik smutku. – To zachowanie mogło wyewoluować w celu ostrzeżenia innych osobników o potencjalnym niebezpieczeństwie – powiedziała na łamach BBC News Teresa Iglesias  z University of California.

Wierny jak gęś?

Skoro o ptakach mowa, to nie można zapominać o gęsi. Konrad Lorenz austriacki zoolog i ornitolog, opisał zachowanie szarych gęsi po stracie życiowego partnera. Na podstawie wieloletnich obserwacji, doszedł do wniosku, że ptaki po śmierci swojego partnera, towarzysza, zmieniają swoje zachowanie.
Jako przykład podaje sytuację, w której gęś po stracie partnera wycofuje się z wcześniej zajmowanej w grupie pozycji i trzyma się na uboczu. Poza tym gęś po stracie „ukochanego” nie szuka nowego partnera i resztęż życie spędza w samotności, co jest dosyć osobliwe, bo gęsi potrafią dożyć nawet 25 lat.

Najlepszy przyjaciel człowieka

Zresztą przykładów nie trzeba szukać daleko. Kiedy w 1990 przy rondzie Grunwaldzkim zmarł starszy pan, jego pies Dżok przez rok „trzymał wartę” przy miejscu, skąd karetka zabrała jego opiekuna. Bez względu na pogodę, codziennie trzymał wartę, w oczekiwaniu na swojego przyjaciela. Ta historia stała się integralną częścią Krakowa. Dlatego wiosną 2001 roku na bulwarach wiślanych w Krakowie stanął pomnik na którym widnieje napis:

„Pies Dżok. Najwierniejszy z wiernych, symbol psiej wierności. Przez rok /1990-1991/ oczekiwał na Rondzie Grunwaldzkim na swojego Pana, który w tym miejscu zmarł.”

Zapewne nigdy nie będziemy mieć pewności co myślą i czują zwierzęta. Jednak świat nauki powoli przyjmuje do wiadomości fakt, który opiekunowie zwierząt wiedzą od lat – zwierzęta czują i to znacznie więcej, niż jesteśmy w stanie sobie wyobrazić.
Ekologia.pl


Bibliografia

New Scientist, www.wildforlifefoundation.org
Sanaga-Yong Chimpanze Rescue Center (www.ida-africa.org)

Ocena (3.7) Oceń:
Pasaż zakupowy