Czy pikantne potrawy są zdrowe?

Czosnek, pieprz, chilli, kurkuma, imbir – te składniki nie na darmo powtarzają się w tradycyjnych przepisach polecanych od wieków do walki z rozmaitymi chorobami. Dlaczego jednak właśnie pikantne potrawy mają wpływać na nas uzdrawiająco? Zgłębiamy co kryje się za „ostrym” smakiem i kiedy warto się nim leczyć, a kiedy niekoniecznie.



Pieprz, ostre papryczki i czosnek decydują o pikantności posiłków, fot. All kind of people/ShutterstockPieprz, ostre papryczki i czosnek decydują o pikantności posiłków, fot. All kind of people/Shutterstock
  1. Pikantne potrawy odchudzają?
  2. Ostra ochrona serca
  3. Długie życie dzięki ostrym przyprawom
  4. Gorące remedium na problemy żołądkowe
  5. Zagrożenia związane z pikantnymi potrawami
Produkty żywnościowe składają się przede wszystkim z węglowodanów, białek i tłuszczów, czyli głównych budulców naszego organizmu. Za wyrazisty smak (oprócz słodkiego), odpowiadają jednak zwykle substancje, których jest w pokarmach relatywnie mało. Doskonałym przykładem jest kapsaicyna obecna w ostrych papryczkach jalapeno w ilościach tak małych jak 1 mg na 1 g miąższu. W większych ilościach jest neurotoksyną paraliżującą układ nerwowy ludzi i zwierząt; w małych może leczyć.

Pikantne potrawy odchudzają?

Ostre dania typu chilli lub curry często pojawiają się w dietach odchudzających i nie jest to bynajmniej przypadek. Po pierwsze, pikantne jedzenie doskonale zaspokaja apetyt. Po kolacji w indyjskiej czy meksykańskiej restauracji nie będziemy mieli ochotę podjadać przez długie godziny, nawet, jeśli danie było dość lekkie, złożone w dużej mierze z warzyw i ryżu. Naukowcy z Uniwersytetu Purdue w Indianapolis wykazali, że zjedzenie posiłku z mniej niż 1 łyżeczką suszonej ostrej papryki wywołuje długotrwałe poczucie sytości.

To jednak nie wszystko! Z badań kalifornijskich naukowców wynika, że kapsaicyna podwyższa temperaturę ciała, a tym samym przyspiesza metabolizm, zmuszając organizm do spalania większej ilości kalorii. Również zawarta w czarnym piperyna w niewyjaśniony jak dotąd sposób wspomaga proces chudnięcia – podejrzewa się, że ogranicza ona wchłanianie kwasów tłuszczowych z układu pokarmowego. Irańskie badanie z 2019 r. odchudzające działanie przypisuje również imbirowi, którego regularna konsumpcja wyraźnie poprawia wskaźniki metaboliczne u osób otyłych i z nadwagą.

Ostra ochrona serca

Ogień na podniebieniu paradoksalnie może sprzyjać zdrowiu układu sercowo-krążeniowego. W 2019 r. w periodyku „European Journal of Nutrition” opublikowano badanie przeprowadzone wśród dorosłych obywatelek Chin. Wykazało ono, że kobiety, które zazwyczaj wybierały ostre posiłki, miały aż 26% niższe szanse na rozwój nadciśnienia, głównego czynnika prowadzącego do zawałów serca. Podejrzewa się, że ostry jadłospis pozwala ograniczyć użycie soli, która odgrywa istotną rolę w niebezpiecznym wzroście ciśnienia tętniczego.

Badanie z 2022 r. dowiodło, że konsumpcja dań dobrze doprawionych chilli skorelowana jest z niższym ryzykiem śmierci z powodu chorób serca i udaru mózgu. Pogłębione analizy sugerują, że kapsaicyna poprawia profil tłuszczowy krwi, zwiększając korzystną frakcję cholesterolu HDL, a zmniejszając poziom frakcji LDL.

Podobne działanie wykazuje obecna w ząbkach czosnku allicyna, która w formie suplementów wydatnie redukuje i wysokie ciśnienie tętnicze, i poziom złego cholesterolu we krwi. Obecny w imbirze gingerol wywiera natomiast korzystny wpływ poziom cukru we krwi, obniżając ryzyko, jakim dla serca jest cukrzyca oraz stan przedcukrzycowy.
Dodawanie imbiru do posiłków jest korzystne dla sylwetki i zdrowia serca, fot. Stock-Asso/Shutterstock

Długie życie dzięki ostrym przyprawom

Intuicyjnie mogłoby się wydawać, że leczenie stanów zapalnych w organizmie wymagać będzie łagodzenia i ukojenia. Tymczasem wiele z ognistych składników pikantnych pokarmów ma silne działanie przeciwzapalne. Kapsaicyna stosowana jest nawet zewnętrznie na bóle i obrzęki stawów oraz mięśni.
Konsumpcja pokarmów z ostrymi papryczkami według badań przeprowadzonych w latach 2015 oraz 2022 r. wydaje się znacząco przedłużać życie. Amatorzy pikantnych dań nie tylko żyją dłużej, ale mają mniejsze szanse na śmierć z powodu nowotworów lub infekcji dróg oddechowych. W rzeczywistości posiłki z chilli poleca się często w okresie gryp i przeziębień przebiegających z kataremsos tabasco czy jalapenos okazują się skutecznie oczyszczać zatoki przynosowe, redukując ból i obrzęk śluzówki.

Na stany zapalne naturalnym remedium o ostrym smaku jest również kurkumina obecna w korzeniu kurkumy. Dzięki silnym właściwościom przeciwutleniającym ogranicza ona lokalne ogniska zapalne i przynosi ulgę w przebiegu chorób zwyrodnieniowych. Jednocześnie polecana bywa przy chorobach serca, chorobie Alzheimera oraz nowotworach, jako czynnik redukujący procesy leżące u podstaw przewlekłych schorzeń.

Irańskie badanie z 2028 r. dowodzi, że także obecna w pieprzu czarnym piperyna ogranicza przeżycie i rozmnażanie się komórek rakowych. W szczególności wykazano jej skuteczność w redukcji zmian związanych z nowotworami piersi, prostaty oraz jelita grubego. Posiada ona również właściwości przeciwzapalne udowodnione w kontekście stanów zapalnych skóry wywołanych promieniowaniem UV oraz procesów zapalnych zachodzących w mózgu i rdzeniu kręgowym.

Antyoksydantem o silnym działaniu przeciwzapalnym jest także gingerol. Nic dziwnego, że korzeń imbiru polecany się jest na grypy, przeziębienia oraz chorobę zwyrodnieniową stawów. Z badań wynika, że jest skuteczny w zwalczaniu takich drobnoustrojów chorobotwórczych jak gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus), pałeczka okrężnicy (Escherichia coli) oraz drożdżaki Candida albicans. Istnieją również sugestie, że regularna konsumpcja dań doprawionych imbirem redukuje ryzyko nowotworów układu pokarmowego, w szczególności jelita grubego, trzustki i wątroby.
Tabela przedstawiająca potencjalne korzyści zdrowotne pikantnych posiłków; opracowanie własne

Gorące remedium na problemy żołądkowe

Obecna w papryczkach kapsaicyna okazuje się również łagodzić stany zapalne żołądka. Według niektórych źródeł (Satyanarayana, 2006) ogranicza ona wręcz wydzielanie kwasu żołądkowego, łagodząc dolegliwości związane z infekcją H. pylori. Według współczesnej medycyny teoria jakoby chili miało powodować wrzody żołądka jest mitem. Co więcej, z opublikowanego w periodyku „Molecules” w 2020 r. badania wynika, że kapsaicyna pozytywnie wpływa na skład mikroflory jelitowej, zwiększają liczbę dobroczynnych bakterii, a zmniejszając populację tych szkodliwych.

Na dolegliwości trawienne pomaga także imbir, który wspomaga proces trawienia i skutecznie łagodzi takie objawy jak odbijanie, wzdęcia, mdłości i poczucie przepełnienia. W medycynie ludowej jest także stosowany przy infekcjach układu trawiennego – napary z korzenia łagodzą biegunkę wywołaną zatruciem pokarmowym.
Zbyt ostre potrawy mogą szkodzić na żołądek, fot. Doucefleur/Shutterstock

Zagrożenia związane z pikantnymi potrawami

Czy ostre potrawy to więc samo zdrowie? Niekoniecznie. Nie na darmo w wielu sytuacjach lekarze przestrzegają przed konsumowanie dań pikantnych. Niczym obusieczny miecz mogą one leczyć i szkodzić, nawet jednocześnie!

Największym problemem jest podrażniające działanie ostrych przypraw na śluzówkę układu pokarmowego. Pacjenci z chorobą refluksową mogą po konsumpcji chilli, czosnku czy imbiru odczuwać nasilenie dolegliwości, więc zaleca się im ostrożność i umiar. Podobnie, u większości chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz chorobę Crohna pikantny jadłospis powoduje nawrót symptomów. Kolejnym problemem są hemoroidy, które same w sobie nie są zależne od konsumpcji pikantnych pokarmów, ale w przypadku szczelin odbytu ostre potrawy okazują się być wysoce podrażniające i mogą prowokować silny ból i dyskomfort.

Bardzo złym pomysłem jest uczestnictwo w modnych współcześnie konkursach i wyzwaniach polegających na próbie zjedzenia jak największej ilości chilli lub jak najbardziej ostrej papryczki. Niestety, przypadków poważnych uszczerbków na zdrowiu odnotowano już niemało, a wśród nich pęknięcie przełyku pod wpływem gwałtownych wymiotów, zawał serca czy wyjątkowo silne bóle głowy. Ponadto nawet hobbystyczna konsumpcja papryczek chilli może wywoływać gwałtowną biegunkę, bóle brzucha i klatki piersiowe, a nawet wysypkę.

Podczas gdy w kapsaicynie, gingerolu, piperynie, kurkuminie i allicynie tkwi niewątpliwie ogromny potencjał leczniczy, warto mieć świadomość, że każdy z nas ma nieco inną tolerancję dla pikantności. Przesada zawsze jest niewskazana, a rozpoczynając przygodę z ostrymi daniami, warto zaczynać od małych kroków, obserwując ewentualne skutki uboczne. Stopniowo można przyzwyczaić się do coraz pikantniejszych posiłków, korzystając ich zdrowotnych właściwości.

Warto też pamiętać, że przyprawa przyprawie nierówna. Wiele gotowych ostrych sosów sprzedawanych w supermarketach zawiera duże ilości soli czy innych kontrowersyjnych składników, wcale nie przysparzających zdrowia. Do gotowania optymalnie jest stosować świeże papryczki chilli, imbir, czosnek czy kurkumę albo ich suszone odpowiedniki.
Nie wszystkim ostre potrawy będą smakować i nie ma potrzeby zmuszać się do ich jedzenia w celu poprawy zdrowia – na rynku jest dziś wiele suplementów, które dadzą podobne efekty bez nieprzyjemnego palenia w ustach. Szczególną ostrożność warto zachować przygotowując posiłki dla dzieci, które mają znacznie wrażliwsze układy trawienne. Maluchom do lat trzech nie ma potrzeby podawać ostrych posiłków, a te starsze można bardzo stopniowo przyzwyczajać do pikantności.
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

1. “What Happens to Your Body When You Eat Spicy Food” Isabel Vasquez, https://www.eatingwell.com/article/8044325/is-spicy-food-good-for-you/, 6/11/2023
2. “Some Like It Hot: 5 Reasons Spicy Food Is Good for You” Lindsay Gudritz, https://www.healthline.com/health/five-reasons-to-eat-spicy-foods, 6/11/2023
3. “A hot topic: Are spicy foods healthy or dangerous?” Edwin McDonald, https://www.uchicagomedicine.org/forefront/health-and-wellness-articles/spicy-foods-healthy-or-dangerous, 6/11/2023
4. Health Benefits of Spicy Foods Lindsey DeSoto, https://www.health.com/spicy-foods-benefits-7557438, 6/11/2023
5. “Your Body on Spicy Food: The Good and Bad Ways It Affects Your Health” Joy Manning, https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/your-body-on-spicy-food-the-good-and-bad-ways-it-affects-your-health/, 6/11/2023

Ocena (5.0) Oceń: