Zupa szczawiowa ‒ właściwości i skład. Przepis na zupę szczawiową

Zupy to specjalność polskiej kuchni. W naszym rodzimym menu widnieje wiele sezonowych zup oraz takich, którymi możemy zajadać się przez cały rok. Chociaż są tak rozmaite, to wszystkie łączy je wyśmienity smak i aromat. Ciekawą i oryginalną zupą w polskiej kuchni jest szczawiówka, która zaliczana jest do wiosenno-letnich potraw oraz ma wyrazisty smak i kolor. Co warto wiedzieć o zupie szczawiowej? Jak przygotować domową zupę szczawiową?



Zupa szczawiowa na stałe zapisała się w polskiej tradycji kulinarnej. Źródło: shutterstockZupa szczawiowa na stałe zapisała się w polskiej tradycji kulinarnej. Źródło: shutterstock
  1. Zupa szczawiowa – co to takiego?
  2. Zupa szczawiowa w przeszłości
  3. Właściwości prozdrowotne zupy szczawiowej
  4. Zupa szczawiowa – czy faktycznie taka zdrowa?
  5. Zupa szczawiowa w kuchni
  6. Czy warto jeść zupę szczawiową?

Zupa szczawiowa – co to takiego?

Zupa szczawiowa, zwana również szczawiówką, to zielona i lekko kwaskowata zupa, która na stałe wpisała się do tradycji polskiej kuchni. Podstawowym składnikiem jest szczaw, który nadaje jej charakterystycznego smaku. Również od niego wzięła się nazwa tej zupy. Ze względu na dostępność szczawiu, zupa z tej jarzyny uznawana jest za wiosenno-letnią potrawę sezonową, chociaż dostępne są również pasteryzowane koncentraty z tych zielonych listków. Poza szczawiem, w tej specyficznej zupie znajdziemy włoszczyznę (marchewkę, pietruszkę, seler, por), cebulę, ziemniaki, koperek oraz takie dodatki jak śmietana czy mąka. Najczęściej zupa szczawiowa serwowana jest w towarzystwie ugotowanych na twardo jajek lub grzanek.

Zupa szczawiowa w przeszłości

Szczaw pochodzi z Europy i Azji. Jako produkt spożywczy znany  i wykorzystywany jest od tysiącleci. Już w starożytnym Egipcie był rośliną łagodzącą wszelkiego rodzaju dolegliwości żołądkowe, natomiast Hipokrates zachwalał i opisywał jej wyjątkowe właściwości lecznicze. W Polsce na stałe szczaw zagościł w potrawach dopiero w średniowieczu. Roślina ta ma intensywny i kwaśny smak, ze względu na te walory znalazła szerokie zastosowanie nie tylko w kuchni, ale także w ziołolecznictwie. Jako surowiec zielarski stosowano go do leczenia różnych dolegliwości układu pokarmowego, a także jako produkt łagodzący objawy stłuczeń czy obrzęków.

W wielu kuchniach świata szczaw używany jest jako kwaskowaty dodatek do różnego typu sałatek. W Malezji taką potrawą jest Nasi Ulam, czyli połączenie ryżu i wielu ziół. W Belgii szczaw wykorzystywany jest do sporządzenia dania znanego pod nazwą Stoemp, czyli pure ziemniaczanego z zielonymi dodatkami. Natomiast Serbowie zawijają w szczaw mięso mielone z dodatkami, a danie to przypomina nasze rodzime gołąbki.

Wybierając szczaw na zupę szczawiową należy sięgać po młode liście. Najważniejszym elementem przygotowania szczawiu zawsze jest jego umycie, ponieważ bardzo łatwo znaleźć piasek wśród delikatnych liści. Szczaw należy też dokładnie przebrać i ewentualnie obciąć twarde już końcówki. Do przygotowania szczawiówki można użyć również szczawiowej gęstej pasty, zamkniętej w słoiczkach i wystarczy dodać kilka łyżek do gotującego się bulionu.
Na podstawie: https://www.fatsecret.com/calories-nutrition/generic/polish-sorrel-soup?portionid=5050740&portionamount=100.000

Właściwości prozdrowotne zupy szczawiowej

Szczaw można spożywać pod wieloma postaciami, jednak w naszym kraju kojarzony jest przede wszystkim ze szczawiówką. Jako główny składnik tej potrawy dostarcza wielu cennych substancji odżywczych, między innymi beta-karotenu, kwasu foliowego, wapnia, magnezu, krzemu, cynku, żelaza, miedzi, witaminy C, tiaminy, ryboflawiny, niacyny oraz błonnika.

Wapń to podstawowy budulec kości i zębów, bierze także udział w krzepnięciu krwi oraz dba o prawidłowe funkcjonowanie nerwów i mięśni. Cynk określa strukturę niektórych białek, obniża poziom cholesterolu, ma wpływ na przyswajalność niektórych witamin, dba o prawidłowe funkcjonowanie narządów rozrodczych. Magnez decyduje o prawidłowej pracy układu odpornościowego i nerwowo-mięśniowego, bierze udział w budowie kości i zębów, a także zmniejsza ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego. Żelazo wytwarza hemoglobinę i korzystnie wpływa na odporność. Natomiast miedź chroni organizm człowieka przed osteoporozą, podnosi odporność, ma pozytywny wpływ na pracę mózgu, a nawet hamuje rozwój bakterii. Witamina C to niezbędny składnik procesu powstawania tkanki łącznej, spajającej tkanki organizmu i usprawniającej transport składników pomiędzy nimi. Jest także podstawowym przeciwutleniaczem: usuwa wolne rodniki, tym samym zapobiegając rozwojowi choroby nowotworowej. Dodatkowo wspomaga układ odpornościowy, serce i układ nerwowy. Witamina A jest niezbędna naszemu organizmowi do prawidłowego wzrostu, rozmnażania oraz dba o prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego.

Dawniej właściwości szczawiu stosowano do leczenia zaparć, zapalenia dziąseł, wrzodów, zaburzeniach wydzielania żółci oraz łagodzenia bólu przy ząbkowaniu. Obecnie stosuje się go do leczenia między innymi grypy, astmy, zapalenia gardła, zapalenia krtani, zapalenia oskrzeli, gruźlicy, chronicznego kataru oraz chorób pasożytniczych.

Zupa szczawiowa zawiera mnóstwo garbników, dlatego też jej spożywanie zaleca przy biegunkach. Wszystko za sprawą zawartego w szczawiu błonnika, który działa ściągająco na błonę śluzową jelita grubego. Sam szczaw stosowany jest w medycynie naturalnej jako środek przeciwbiegunkowy. W stanie surowym lub jako napar z liści zalecany jest również na pobudzenie apetytu.
Podstawowym składnikiem zupy szczawiowej jest szczaw. Źródło: shutterstock

Zupa szczawiowa – czy faktycznie taka zdrowa?

Sama szczawiówka jest potężną dawką witamin i minerałów, ale to szczaw posiada złą opinię. Wszystko dlatego, że w swoim składzie zawiera kwas szczawiowy – szczawian, który w nadmiernych ilościach jest bardzo szkodliwy dla naszego zdrowia i skrajnych sytuacjach może prowadzić do śmierci. Spożywany w dużych ilościach może być bardzo niebezpieczny. Szczawiany mają zdolność odkładania się w nerkach oraz pęcherzu moczowym, co prowadzi do powstawania kamicy moczowej. Nadmierna absorpcja wapnia przez związki szczawianowe powoduje odwapnienie naszych kości i wywołuje zaburzenia kurczliwości mięśni. Zbyt częste spożywanie szczawiu mogłoby wywołać zgon, a śmiertelna dawka dla czystego kwasu szczawiowego wynosi od 5 do 15 g.
Zatrucie kwasem szczawiowym objawia się niepokojem, zwolnieniem tętna, wymiotami, gorączką, drgawkami, szczękościskiem, obrzękami, krwiomoczem, krwawą biegunką, wymiotami z krwią, częstym oddawanie moczu a potem jego zastopowaniem. Działania niepożądane związane z zatruciem mogą obejmować uszkodzenie nerek, wątroby i przewodu pokarmowego. Osoba zatruta kwasem szczawiowym powinna pić wodę wapienną z mlekiem oraz spożywać produkty z jak najbardziej zasadowym składem, np. chlorkiem sody, wapniem czy glukozą.

Jednak nie ma co panikować, że szczawiówka zaserwowana przez babcię od razu nas uśmierci albo wywoła zatrucie. By tak się stało, potrzebne są ogromne ilości liści szczawiu, albo codzienne zajadanie się tą zupą. Najważniejszy jest umiar. Do każdej potrawy przygotowanej na bazie szczawiu należy dodać składniki bogate w wapń, np. jajka czy śmietanę. Dzięki temu ogranicza się szkodliwe działanie kwasu szczawiowego nie pozwalając mu za bardzo uszczuplić potrawę w niezbędny nam wapń. W składzie zupy szczawiowej znajdują się zarówno śmietana, jak i jajka, więc śmiało można rozkoszować się kwaskowym smakiem tej sezonowej zupy.

Zupa szczawiowa w kuchni

Przepis na tradycyjną zupę szczawiową z jajkiem i ziemniakami

Składniki:

Przygotowanie:
Marchew, cebulę i ziemniaki obieramy; marchew kroimy w półplasterki, ziemniaki w większą kostkę, a cebulę drobno siekamy. Szczaw dokładnie myjemy osuszamy i drobno szatkujemy, natomiast koper drobno siekamy. Jajka gotujemy na twardo. Cebulę i marchew umieszczamy w garnku i lekko podsmażamy na maśle, następnie zalewamy bulionem drobiowym i gotujemy przez około 3 minuty. Dodajemy ziemniaki i gotujemy do momentu, aż warzywa będą al dente. Po tym czasie dorzucamy szczaw i gotujemy kolejne 3 minuty. Na samym końcu zupę zagęszczamy rozdrobioną mąka wymieszaną z wodą i śmietaną. Doprawiamy do smaku solą, pieprzem, dodajemy posiekany koper, a całość dokładnie mieszamy i jeszcze przez chwilę gotujemy. Gotową zupę serwujemy z ugotowanym na twardo jajkiem pokrojonym w ćwiartki.
Szczawiówkę serwujemy w zestawie z ugotowanym jajkiem i śmietaną. Źródło: shutterstoc
Przepis na krem szczawiowy z jajkiem

Składniki:
  • ½ selera
  • 1 pietruszka
  • 2 marchewki
  • 1 por
  • 1 mała cebula
  • 1 kg szczawiu
  • 2 łyżki mąki pszennej
  • ½ szklanki śmietany 18%;
  • 1 łyżka masła
  • pieprz zielony i sól morska
  • 5 jajek

Przygotowanie:
Włoszczyznę gotujemy w osolonej wodzie. W osobnym rondelku podsmażamy na maśle pokrojoną w kostkę cebulę, a następnie dodajemy do wywaru z włoszczyzny. Gdy warzywa będą miękkie, dokładamy do garnka dokładnie umyty i drobno pokrojony szczaw. Wszystkie składniki gotujemy przez 20 minut. Rozdrabniamy mąkę z odrobiną wody i dodajemy do zupy ciągle gotując. Doprowadzamy do zagotowania, wlewamy śmietanę i porządnie mieszamy. Doprawiamy do smaku solą i pieprzem. Gdy zupa przestygnie, miksujemy ja na jednolity krem i serwujemy z ugotowanym jajkiem albo grzankami.

Czy warto jeść zupę szczawiową?

Zupa szczawiowa zalicza się do oryginalnych, ale smacznych zup w polskiej kuchni. Chociaż w nadmiernych ilościach szczaw jest niebezpieczny dla naszego zdrowia, to mimo wszystko nie należy unikać jego spożycia. Trzeba jedynie uważać, by nie przesadzić z ilością i częstotliwością spożywania zupy szczawiowej. Szczawiówka jest nie tylko smaczna, ale przede wszystkim bogata w cenne witaminy i minerały, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Jest niskokaloryczna, więc nie musimy się martwić, że zrujnuje naszą figurę. Poza tym ta sezonowa zupa kojarzy nam się z ciepłym i słonecznym latem.
Ekologia.pl (Klaudia Kwiatkowska)

Bibliografia

  1. “https://honest-food.net/french-sorrel-soup/”; data dostępu: 2020-09-01
  2. “https://www.thespruceeats.com/polish-sorrel-soup-recipe-zupa-szczawiowa-1137117”; data dostępu: 2020-09-01
  3. “https://www.polonist.com/polish-sorrel-soup-szczawiowa/”; data dostępu: 2020-09-01
  4. “https://www.thekitchn.com/its-green-fresh-and-super-tang-144842”; data dostępu: 2020-09-01
  5. “https://www.everydayhealthyrecipes.com/sorrel-soup-zupa-szczawiowa/”; data dostępu: 2020-09-01
  6. “https://www.verywellfit.com/sorrel-benefits-side-effects-and-preparations-4211503”; data dostępu:
  7. “https://www.fatsecret.com/calories-nutrition/generic/polish-sorrel-soup?portionid=5050740&portionamount=100.000”; data dostępu: 2020-09-01
Ocena (5.0) Oceń:
Pasaż zakupowy