Bergamotka owoc – właściwości, witaminy i wartości odżywcze bergamotki

Pomarańcza bergamotka (Citrus bergamia) to ciekawy cytrus należący do rodziny rutowatych, który większości świata znany jest przede wszystkim jako popularna nuta zapachowa w perfumach i wodach toaletowych. I faktycznie, walory aromatyczne przewyższają w tym przypadku smakowe, choć pomarańcza bergamotka pozostaje cenionym surowcem do produkcji leczniczych soków.



Owoce gatunku Citrus bergamia, fot. shutterstockOwoce gatunku Citrus bergamia, fot. shutterstock
  1. Bergamotka - charakterystyka botaniczna
  2. Bergamotka – charakterystyka i znaczenie zdrowotne
  3. Medyczne wykorzystanie związków eterycznych z bergamotki
  4. Kosmetyczne zastosowanie bergamotki
  5. Środki ostrożności
  6. Bergamotka - kulinarne wykorzystanie
Pod względem botanicznym pomarańcza bergamota uważana jest za hybrydę gorzkiej pomarańczy (Citrus aurantium) i cytryny. Jej ojczyzną jest Azja, z dużym prawdopodobieństwem Indie, skąd rozprzestrzeniła się w inne ciepłe rejony świata. Uważa się, że Krzysztof Kolumb przywiózł ją z Wysp Kanaryjskich do Włoch, gdzie zyskała ogromną popularność. Dziś 90% światowej produkcji pochodzi z włoskiego regionu Kalabrii – niektórzy wręcz uważają, że bergamota jako taka narodziła się w Italii jako skrzyżowanie innych cytrusów, ale naukowcy nie są zgodni w tej sprawie. Sama nazwa gatunku najprawdopodobniej pochodzi od hiszpańskiego miasta Berga.

Bergamotka - charakterystyka botaniczna

Drzewa bergamoty osiągają zwykle kilka metrów wysokości i dzięki licznym rozgałęzieniom przybierają postać dużego krzewu. Szeroka korona złożona jest z ciemnozielonych liści o lancetowatym kształcie, które nie opadają na zimę. W uprawie przycina się ją do maksymalnej 5 metrów wysokości – w stanie dzikim drzewa praktycznie nie są spotykane.

Bergamota preferuje tropikalny i subtropikalny klimat z deszczową zimą i dobową temperaturą w granicach 25 – 30 stopni C. Poniżej 13 stopni C roślina przestaje rosnąć, a w chłodniejszych temperaturach wymiera. Z małych, słodko pachnących kwiatów rozwijają się owoce o średnicy 6-8 cm, gruszkowatym kształcie i charakterystycznej gładkiej, zielonożółtej skórce.

Bergamotka – charakterystyka i znaczenie zdrowotne

Jak na potomka pomarańczy i cytryny przystało, bergamota ma silnie aromatyczną skórkę, pod którą kryje się soczysty miąższ w segmentach. Owoc jest jak najbardziej jadalny, ale ma bardzo kwaśny i gorzki smak, który sprawia, że nie króluje w rankingach popularności. Bergamotę uprawia się przede wszystkim celu aromatyzowania żywności, ale coraz bardziej znaczącą rolę odgrywa również jej funkcja lecznicza.

W skórce, liściach i kwiatach pomarańczy bergamotki znajdują się bowiem cenne olejki eteryczne, które są głównym produktem bergamotowych plantacji. Z miąższu wyciska się natomiast sok o szczególnie wysokim poziomie flawonoidów, który zdaniem naukowców mają zdolność do podnoszenia dobrej frakcji cholesterolu HDL we krwi. Są to bardzo specyficzne związki, nie występujące w żadnych innych cytrusach, które wykazują ogromny potencjał w kontekście walki ze stłuszczeniem wątroby oraz cukrzycą. Naukowcy upatrują w nim również właściwości przeciwzapalnych, a nawet przeciwrakowych. Warto dodać, że dawna ludność Kalabrii leczyła sokiem z bergamotki malarię, gorączkę oraz pasożyty wewnętrzne.

Pomarańcza bergamotka ponadto zwiera białko, tłuszcze, węglowodany, błonnik, cukry, witaminy - witamina A, witaminy z grupy B (witamina B1, B2, B3 i B6), witamina C i E oraz minerały - cynk, fluor, fosfor, magnez, potas, sód, wapń i żelazo.
Diagram przedstawiający wartości odżywcze bergamotki na 100 g; opracowanie własne na podst. https://www.fatsecret.com/calories-nutrition/generic/portuguese-bergamot-orange?portionid=5683730&portionamount=100.000

Medyczne wykorzystanie związków eterycznych z bergamotki

Związki eteryczne pozyskiwane przede wszystkim ze skórki bergamotki znajdują dziś zastosowanie przede wszystkim w aromaterapii. Tradycyjna ajurwedyjska praktyka lecznicza zalecała olejek z bergamotki jako skuteczny środek na trądzik, wysypki, bóle gardła oraz infekcje pęcherza moczowego. Dziś przede wszystkim wskazuje się na potencjał zewnętrznego zastosowanie ekstraktu w bergamotki do leczenia łuszczycy (w połączeniu z terapią promieniowaniem UV), bielactwa oraz ochrony skóry przed wszami i innymi pasożytami. Istnieją również niepotwierdzone jeszcze sugestie, jakoby olejek z bergamotki mógł wspomagać terapię niektórych rodzajów nowotworów.
Dojrzałe bergamotki z Kalabrii, fot. shutterstock

Kosmetyczne zastosowanie bergamotki

Olejek oraz ekstrakt ze skóry bergamotki wykazują bardzo szeroki potencjał w przemyśle kosmetycznym. Przede wszystkim poleca się je do pielęgnacji skóry problematycznej – z trądzikiem, zaskórnikami i cystami. Poza tym, aplikowana na skórę głowy, bergamotka łagodzi świąd i podrażnienia oraz nadaje włosom sprężystości i miękkości.
Najważniejszym zastosowaniem oleju z bergamotki jest jednak produkcja perfum. Wyraźna, rześka i świeża nuta zapachowa doskonale komponuje się innymi aromatami i trudno znaleźć dzisiaj wodę toaletową dla kobiet lub mężczyzn, która by pomarańczy bergamoty nie zawierała. Zdaniem ekspertów wzmacnia ona nuty głowy w każdej kompozycji i jednocześnie dodaje siły całemu zapachowi. Tą wonną właściwość wykorzystuje się powszechnie również w produkcji mydeł, past do zębów i dezodorantów. Ekstrakt z bergamotki jest także składnikiem kremów samoopalających ze względu na wysoką zawartość związków fotodynamicznych.

Środki ostrożności

Choć preparaty na bazie bergamotki polecane są przede wszystkim do użytku zewnętrznego, nie oznacza to, że nie stwarzają żadnego ryzyka dla skóry. Wręcz przeciwnie – pomarańcza bergamota ze względu na moc zawartych w niej związków eterycznych uważana jest za substancję dość silnie podrażniającą. Uwrażliwia ona skórę na działanie promieni słonecznych i może przyczyniać się do łuszczenia oraz pojawiania się pęcherzów, przebarwień i wysypek. Bergapten, związek występujący w ekstrakcie ze skóry bergamotki, został wręcz w 2001 r. uznany za substancję fototoksyczną.

Dzieciom nie poleca się stosowania preparatów z bergamotką ani na skórę, ani doustnie – przedawkowanie wewnętrzne grozi bowiem nawet konwulsjami i zgonem. Ponadto bergamotki powinni unikać chorzy na cukrzycę oraz kobiety ciężarne.
Klasyczny francuski deser Blancmange często aromatyzowany jest bergamotką, fot. shutterstock

Bergamotka - kulinarne wykorzystanie

Sok i ekstrakt ze skóry bergamotki są powszechnie stosowane w przemyśle spożywczym do aromatyzowania gotowych produktów, m.in. słodkich wypieków, słodyczy, gum do żucia czy czarnej herbaty Earl Grey. Na mniejszą, domową skalę sok z owoców wykorzystuje się do doprawiania deserów, sałatek i dań na ciepło jako ciekawą alternatywę dla soku z cytryny lub limonki. We Włoszech owoce zbiera się również i przetwarza na marmolady, odznaczające się przyjemną wytrawną nutą i wspaniałą równowagą między naturalną kwasowością i goryczką a słodyczą dodanego cukru.
Do słynnych międzynarodowych przysmaków opartych na soku z bergamotki należą:
  • Blancmange – francuski żelatynowy deser mleczny
  • Bergamot de Nancy – kwadratowe płaskie słodycze typowe dla miasta Nancy
  • Turkish Delight – tureckie żelatynowe kostki
  • Carpentierbe – likier bergamotkowy

We Włoszech można również znaleźć lody oraz sorbety bergamotkowe, jak również koktajle alkoholowe oparte na kwaśno-gorzkim cytrusowym soku. Kulinarni eksperci polecają łączyć owoce i sok z bergamotki z innymi cytrusami, serem ricotta, owocami morza, zieloną sałatą, awokado oraz ziołami.

Migdałowo-bergamotkowe ciasto z polenty

Składniki:

Przygotowanie:
Wszystkie suche składniki łączymy w jednej misce, mokre w drugiej. Po wymieszaniu łączymy zawartość obu mis i dokładnie mieszamy łyżką. Wykładamy masę do natłuszczonej formy i pieczemy ok. 50 minut w temp. 160 stopni C.
Agata Pavlinec

Bibliografia

  1. WebMD; “Bergamot”; data dostępu: 2019-06-20
  2. Kathleen Jade; “Bergamot Benefits? This Citrus Fruit’s Oils Can Relieve Anxiety and Raise HDL (“Good”) Cholesterol”; data dostępu: 2019-06-20
  3. Gina Maruca i in., Journal of Environmental Science and Engineering,; “The Fascinating History of Bergamot (Citrus Bergamia Risso & Poiteau), the Exclusive Essence of Calabria: A Review”; data dostępu: 2019-06-20
  4. Michele Navarra i in.; “Citrus bergamia essential oil: from basic research to clinical application”; data dostępu: 2019-06-20
Ocena (5.0) Oceń:

Pasaż zakupowyprzejdź do pasażu pasaż

Ogłoszenia - ekologia.pl
Pasaż zakupowy