Caponata – właściwości, skład i rodzaje caponaty

Caponata to sycylijskie danie, które ze względu na obecność bakłażana jest uznawane za potrawę o właściwościach afrodyzjakalnych. Wersji caponaty nie sposób zliczyć. Obecnie mówi się o 33 odmianach tego przysmaku. Współcześnie caponata znana jest jako smaczna przystawka do dań rybnych, ale aż do XVIII wieku funkcjonowała również jako danie główne. Może czas wrócić do tej smacznej tradycji?



Tradycyjna, sycylijska caponata, fot. shutterstockTradycyjna, sycylijska caponata, fot. shutterstock
  1. Caponata - charakterystyka i historia
  2. Jak serwować caponatę?
  3. Caponata - właściwości, witaminy i wartości odżywcze
  4. Caponata na świecie
  5. Przepis na caponatę

Caponata - charakterystyka i historia

Caponata to sałatka przygotowywana z użyciem posiekanego, smażonego bakłażana i selera ze słodzonym octem oraz z kaparami w sosie słodko-kwaśnym. Ze względu na to, że jej podstawą jest bakłażan, określany także gruszką miłości, caponata zyskała opinię afrodyzjaku. Caponatę powinno się przyrządzać z oliwą z oliwek, którą można zastąpić olejem sezamowym.

Pochodzenie wyrażenia ‘’caponata’’ nie zostało jeszcze do końca wyjaśnione. Według jednej z hipotez nazwa tego dania pochodzi od ryby lampuga, określanej w dialekcie sycylijskim ‘’capone’’. Ryba ta była serwowana z sosem słodko-kwaśnym, który zdumiewająco przypominał w smaku caponatę. Ponadto lampuga była tak droga, że ci, których nie było na nią stać, zamiast niej podawali bakłażana w sosie słodko-kwaśnym. Uzyskiwana potrawa w sporym stopniu przypominała więc tradycyjną sałatkę caponatę. Inna teoria sugeruje, że słowo ‘’caponata’’ wywodzi się od greckiego wyrażenia ‘’capto’’, oznaczającego ‘’cięte’’.  Jeszcze następna wskazuje na podobieństwo nazwy ‘’caponata’’ ze słowem ‘’caponium’’, łacińskim określeniem tradycyjnych tawern rybackich.

Podobnie jak wiele innych sycylijskich przepisów, przepis caponata czerpał z kuchni krajów, które były zdominowane przez wyspę na przestrzeni wieków. Słodko-kwaśny smak sosu, suszonych owoców i bakłażany caponata zawdzięcza najprawdopodobniej arabskim wpływom. Podobne znaczenie dla stworzenia caponaty miały hiszpański Pisto Manchego i francuski Ratatouille.

Caponata zyskała światową sławę dzięki firmie konserwowej z siedzibą w Palermo założonej w 1869 roku. Inwestorzy zaczęli produkować ten przysmak na skalę przemysłową w fabryce zlokalizowanej na Corso Tukory. Caponata była sprzedawana w ręcznie spawanych puszkach, głównie z myślą o sycylijskich emigrantach w USA, którzy tęsknili za smakiem domu.

Od 1916 roku na rynku funkcjonuje lżejsza odmiana caponaty, nazywana caponatina. W tym przepisie warzywa są redukowane do mniejszych kostek i często pieczone zamiast smażonych. Nie używa się także klasycznego słodko-kwaśnego sosu. Nazwa Caponatina, inaczej mała caponata, nawiązuje do małych kawałków warzyw oraz do sposobu jej przechowywania i sprzedawania w małych puszkach.

Współcześnie caponatę podaje się w charakterze przystawki, głównie do dań rybnych. Do XVIII wieku caponata pełniła jednak rolę dania głównego.

Jak serwować caponatę?

We Włoszech caponatę zwykło się podawać na pokrojonej bagietce, krakersach lub świeżym chlebie. Aby w pełni zasmakować caponaty należy odstawić ja na co najmniej osiem godzin w chłodne miejsce. Najlepiej jednak przed podaniem warto umieścić sałatkę na 24 godziny w lodówce, by wszystkie smaki dokładnie się ‘’przegryzły’’. Po przygotowaniu nie przechowywać dłużej niż tydzień w lodówce. Caponatę możemy jeść jako dodatek do dań rybnych albo jako danie główne, zgodnie z wielowiekową tradycją tej potrawy.
Makaron z caponatą, fot. shutterstock

Caponata - właściwości, witaminy i wartości odżywcze

Ze względu na obecność wielu warzyw i owoców, jakim jest bakłażan, caponata jest niezwykle bogata w składniki odżywcze. Zacznijmy od wspomnianego bakłażana, który dostarcza takich składników jak witamina A, witamina B6, kwas foliowy, mangan, wapń czy żelazo. Dodatkowo to źródło błonnika, który nie tylko wspomaga pracę układu pokarmowego, ale może ochronić przed rakiem jelita grubego, cukrzycą czy chorobami serca. Kolejne zalety bakłażana to brak obecności cukru i śladowe ilości węglowodanów.
Caponata to również źródło białka roślinnego oraz tłuszczy jednonienasyconych. W niektórych odmianach caponaty odnajdziemy również pomidory, które zawierają duże ilości potasu. Pierwiastek ten jest konieczny do prawidłowego funkcjonowania mięśni.

Natomiast seler, obecny w większości odmian caponaty, to antyoksydant chroniący cały organizm. Zawarte w nim polisacharydy zmniejszają częstość występowania wrzodów żołądka, poprawiają wyściółkę żołądka. Wysoka, aż 95-procentowa zawartość wody w selerze oraz duże ilości błonnika wspierają zdrowy układ pokarmowy. Dodatkowo seler ma niski indeks glikemiczny oraz zawiera wiele witamin i minerałów, m.in. witaminę A, K, C oraz kwas foliowy czy potas.

Caponata na świecie

Caponata, oprócz swojej podstawowej wersji, często jest przygotowywana również na wiele innych sposobów. Znane są przynajmniej 33 odmiany tego dania. W niektórych odmianach caponaty znajdziemy oliwki, marchewkę, zieloną paprykę, ziemniaki, orzeszki pinii oraz rodzynki. Według sycylijskiej receptury do caponaty dodaje się także homara, miecznika ze szparagami, startą suszoną ikrą tuńczyka i krewetkami.
Ciekawym rozwiązaniem dla caponaty jest jej wersja z Palermo, w której odnajdziemy ośmiornicę, a także orzeszki piniowe oraz prażone migdały. Włoskie gminy Platani, Magazzolo i Quisquina słyną z dwóch własnych wersji caponaty. W pierwszej z nich znajdziemy, oprócz tradycyjnych składników także karczochy, obrane pomidory śliwkowe, sok z cytryny, zielone oliwki. W drugiej natomiast z podstawową recepturą łączy się brzoskwinie i gruszki. Mieszkańcy innej części Włoch, Messyny, caponatę przygotowują z samodzielnie zrobionym sosem pomidorowym przyozdobionym liśćmi bazylii. W sycylijskim miasteczku Katania znana jest wersja caponaty wykonywanej z połączenia bakłażanów, czerwonej i żółtej papryki, selera, pomidorów, cebuli, ziemniaków, czosnku, białych lub zielonych oliwek, kaparów, octu, oleju, soli i cukru.

Z reguły jednak caponata to przede wszystkim sałatka z gotowanych warzyw o smaku słodko-kwaśnym. Z caponatą spotkamy się również w wersji tunezyjskiej. W kuchni neapolitańskiej występuje bardzo podobne danie o nazwie ciambotta składające się z bakłażana, cukinii, papryki, ziemniaków, cebuli, pomidorów, oliwy z oliwek, bazylii i czosnku.
Klasyczna caponata, fot. shutterstock

Przepis na caponatę

Ty również możesz samodzielnie przygotować caponatę w domu. Jest to prostsze niż się wydaje.

Składniki:
  • 1 kg bakłażana
  • 3 łyżki oleju słonecznikowego
  • 3 łyżki oliwy z oliwek
  • 350–400 g czerwonej cebuli, poćwiartowane
  • 4 papryki Romano, połowę, a następnie pokroić na kawałki 4–5 cm
  • 400 g selera, pokrojonego na kawałki o 3 cm długości
  • 3 ząbki czosnku, cienko pokrojone
  • 50 g sardeli konserwowych w oleju
  • 50 g kaparów, osuszonych
  • 1 łyżeczka suszonego tymianku
  • 1 łyżeczka suszonego oregano
  • 700 g pomidorów śliwkowych pokroić na kawałki 4–5 cm
  • 3 łyżki octu winnego
  • 30 g cukru brązowego
  • 16–20 liści bazylii
  • 20 g prażonych orzeszków piniowych (opcjonalnie)
  • sól i czarny pieprz

Przygotowanie:
Rozgrzej piekarnik do temperatury około 250°C. Pokrój bakłażany wzdłuż. Otrzymane paski ćwiartuj na kawałki o długości 3–4 cm. Wlej olej słonecznikowy do średniej wielkości brytfanny i umieść go w piekarniku na 5 minut, aby się rozgrzał. Wyjmij brytfankę i dodaj kawałki bakłażana pokrywając go gorącym olejem. Piecz przez 15–20 minut lub do czasu, aż zbrązowieją i nieco się skurczą.
W międzyczasie rozgrzej oliwę na dużej patelni na średnim ogniu. Dodaj cebulę i smaż przez 3–4 minuty, pozwalając, aby cięte krawędzie lekko się zbrązowiały. Dodaj paprykę i seler. Piecz przez kolejne 10 minut, aż warzywa będą zmiękczone. Zmniejsz ogień, dodaj czosnek i piecz jeszcze przez 3 minuty. Z grubsza posiekaj sardelę i dodaj ją na patelnię razem z odsączonymi kaparami i ziołami. Usuń z ognia. Wyjmij bakłażany z piekarnika i przenieś je do innego naczynia, a zmniejsz temperaturę piekarnika do 160°C. Przenieść zawartość patelni do brytfanny. Ułóż bakłażany na wierzchu, a na nich pomidory. Skrop je octem i posyp cukrem w taki sposób, aby pokrył pomidory. Umieść brytfannę na dolnej półce piekarnika i piecz przez godzinę. Pomidory wyschną i zintensyfikują się, a inne warzywa zmiękną. Wyjmij brytfannę z piekarnika. Delikatnie wymieszaj warzywa i pozostaw je na co najmniej godzinę, a najlepiej na całą noc. Tuż przed podaniem dodaj bazylię, a także – jeśli lubisz – orzeszki. Spożywaj caponatę w temperaturze pokojowej lub lekko podgrzaną w rondelku.
Caponata to danie na bazie bakłażana, selera i innych warzyw, które zyskało sławę nie tylko we Włoszech, ale również poza ich granicami. Obecnie jest chętnie jedzone również w pozostałych częściach Europy oraz w Stanach Zjednoczonych. Do końca XVIII stulecia caponata była podawana jako danie głównie. Obecnie w wielu częściach świata je się ją w charakterze przystawki do dania rybnego. Bakłażan to największa siła tego dania. Po pierwsze dzięki jego obecności potrawę uznaje się za afrodyzjak. Po drugie bakłażan to źródło wielu witamin i minerałów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Pamiętajmy, że caponata nie składa się tylko z bakłażana, ale również innych warzyw, które dostarczają nam  mnóstwo składników odżywczych. Przekonajcie się sami.
Katarzyna Augustyniak

Bibliografia

  1. “https://www.nutritionicity.com/recipes/recipe-eggplant-caponata-gluten-free-veganplant-based-sugar-free/”; data dostępu: 2019-07-26
  2. “https://www.healthbenefitstimes.com/recipe/caponata-recipe”; data dostępu: 2019-07-26
  3. “https://www.artimondo.co.uk/magazine/sicilian-caponata-original-recipe-and-local-variations/,”; data dostępu: 2019-07-26
  4. “https://philosokitchen.com/sicilian-caponata-history-recipe/”; data dostępu: 2019-07-26
  5. “http://www.bestofsicily.com/mag/art221.htm”; data dostępu: 2019-07-26
  6. “https://www.healthline.com/health/food-nutrition/health-benefits-of-celery”; data dostępu: 2019-07-26
Ocena (5.0) Oceń:

Pasaż zakupowyprzejdź do pasażu pasaż

Ogłoszenia - ekologia.pl
Pasaż zakupowy