Borowik ponury (Suillellus luridus)

Nazywany/a też: grzyb ponury, grzyb świniak, dębiak, gorzkul, podciecz, potecz, siniak, świniak

Charakterystyka

Wstęp


Borowik ponury uważany jest za grzyb niejadalny, jednak znajdują się osoby, które twierdzą, że po ugotowaniu nadaje się do spożycia. W stanie surowy jest zawsze silnie trujący.

Sezon


Borowik ponury występuje głównie latem i jesienią. Owocniki wytwarza od czerwca do października.

Czy wiesz, że...
  • Polską nazwę borowika ponurego jako pierwszy podał botanik i lekarz Franciszek Błoński w 1890 roku.
  • Kapelusz borowika ponurego może przybrać barwę czerwoną w miejsca, na których żerowały ślimaki.
  • Borowik ponury zabarwia się na ochronno w reakcji z amoniakiem.

Występowanie


Borowik ponury rośnie w lasach liściastych, iglastych i mieszanych. Znaleźć go można głównie pod jodłami i bukami. Występuje także w parkach, najczęściej pod lipami. Lubi gleby gliniaste i bogate w wapń. Rośnie na terenach Europy, Ameryki Północnej i Środkowej, w Japonii oraz w Australii. W Polsce pojawia się rzadko.

Wygląd


Owocnik borowika ponurego osiąga średnicę od 7 do 23 cm. Początkowo przybiera kolor żółtopomarańczowy, później oliwkowy, czasem z różowym odcieniem. Owocnik ciemniej pod wpływem dotyku. U młodych osobników ma kształt półkolisty, później robi się prawie płaski lub poduchowaty. Ma suchą i gładką powierzchnię, w dotyku przypomina zamsz lub aksamit. Skóry nie da się oddzielić od miąższu.

Rurki borowika ponurego osiągają długość do 20 mm. Przy trzonie są wykrojone. Przybierają barwę żółtooliwkową. Po przekrojeniu sinieją. Posiadają drobne, czerwone pory, które u starszych osobników tracą swoje zabarwienie.

Trzon osiąga wysokość od 5 do 15 cm. i grubość od 2 do 5 cm. W górnej części jest jasnożółty lub pomarańczowożółty, w dolnej części purpurowy, a u podstawy karminowy. Pokryty jest wyraźną, rdzawoczerwoną siateczką o podłużnych oczkach.

Miąższ w kapeluszu jest koloru żółtego, u podstawy trzonu przybiera barwę brązowoczerwoną. Po uszkodzeniu natychmiast sinieje, a po jakimś czasie robi się szary. Ma łagodny smak i słabo wyczuwalny zapach.

Borowika ponurego łatwo pomylić z trującym borowikiem szatańskim, który odróżnia się tylko tym, że ma słabo błękitniejący miąższ i jaśniejszy kapelusz.

Innym podobnym do borowika ponurego grzybem jest borowik ceglastopory. Można je rozróżnić porównując ich trzony – u borowika ceglastoporego nie występuje siateczka, jego trzon pokryty jest drobnymi, czerwonymi łuskami.

Właściwości trujące


Surowy borowik ponury jest trujący. Swoje trujące właściwości zawdzięcza obecności kilku toksyn (inwolutyna, muskaryna, betaina i acetylocholina). Uważa się, że związki te są dobrze rozpuszczalne w wodzie, dlatego – zdaniem niektórych – borowik ponury może być bezpiecznie spożywany po ugotowaniu i odlaniu wody. Brak danych na temat wartości odżywczych.

Działanie



Borowik ponury w postaci surowej nie nadaje się do spożycia, gdyż jest trujący.  Do zatruć dochodzi najczęściej podczas spożywania grzybów surowych bądź smażonych. Objawy zatrucia borowikiem ponurym pojawiają się od 0,5-3 godzin od czasu spożycia. Pojawiają się wtedy: wzrost temperatury ciała, nudności, wymioty, bóle brzucha, ogólne osłabienie, a w ostateczności niewydolność nerek. Niektóre źródła podają, że po ugotowaniu można zjeść, ale nie wolno łączyć go ze spożyciem alkoholu. Zaleca się jednak niejedzenie tego grzyba pod żadną postacią.


Okres zbiorów

IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
Borowik ponury "Boletus luridus 2011 G1" autorstwa George Chernilevsky - Praca własna. Licencja Domena publiczna na podstawie Wikimedia Commons.

Galeria zdjęć

Borowik ponuryFot. Maja Dumat[CC BY 2.0 ], Flickr.com
Rurki i trzon borowika ponurego. By This image was created by user zaca at Mushroom Observer, a source for mycological images.You can contact this user here. [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons

Systematyka

Królestwo:Grzyby
Rodzina:borowikowate
Rodzaj:borowik
Indeks nazw
A B C D E F G H I J K L Ł M N O Q P R S Ś T U V W X Y Z Ż Ź