Borowik żonkilowy (Sutorius junquilleus)

Nazywany/a też: borowik ceglastopory odmiana żonkilowa, czerwononóżka żonkilowa, pociec żonkilowy, prawdziwek żonkilowy

Borowik żonkilowy to bardzo rzadki w Polsce przedstawiciel rodziny borowikowatych, wyróżniający się oryginalnym, żonkilowym odcieniem żółci swego trzonu oraz miąższu. Dawniej traktowano go jako odmianę barwną borowika ceglastoporego czyli poćca Neoboletus erythropus.

  1. Sezon
  2. Występowanie
  3. Wygląd
  4. Właściwości
  5. Zastosowanie
  6. Galeria zdjęć

Sezon

Borowik żonkilowy tworzy owocniki latem i jesienią.

Czy wiesz, że...Status taksonomiczny (odrębny gatunek czy tylko odmiana innego gatunku?) borowika żonkilowego jest nawet bardziej zawikłany niż status borowika ceglastoporego. Pierwszy, ważny opis naukowy borowika ceglastoporego odnosił się tak naprawdę do borowika gładkotrzonowego Suillellus queletii. Do dziś niektórzy uczeni uważają borowiki żonkilowe jedynie za nietypowo zabarwione okazy borowików ceglastoporych. Osobnym problemem taksonomicznym są próby przenoszenia borowików ceglastoporych, żonkilowych oraz ich dalekowschodnich krewnych do nowo opisanego rodzaju Sutorius lub stworzenie nowego rodzaju Cacaoporus, dokonywane zwłaszcza przez chińskich mikologów.

Występowanie

Borowik żonkilowy wchodzi w związki mikoryzowe z dębami i bukami.

W całej Europie, w tym Polsce bardzo rzadki, wymierający grzyb. Podawano go m.in. z Puszczy Niepołomickiej. Zanika także w Słowacji, Czechach, Austrii, Niemczech, Holandii i UK.

Wygląd

Owocniki borowika żonkilowego po uszkodzeniu sinieją (niebieszczeją), z kapeluszem 5-16 cm średnicy, podobnie jak u wielu innych borowikowatych za młodu półokrągłym, potem wypukłym, wreszcie poduszkowatym.

Rurki borowika żonkilowego przy nóżce wykrojone, u młodych egzemplarzy cytrynowe, potem zielonkawe, 1-2 cm długie.  Zmiażdżone bądź nacięte sinieją. Pory barwy żółtej, początkowo cytrynowe w odcieniu, potem barwy starego złota, uszkodzone lub przecięte również niebieszczeją.

Pory kanciasto okrągławe, malutkie, zmieniają kolor z wiekiem osobnika, tak samo jak rurki. Wpierw złociste, potem oliwkowe, a następnie brązowo-żółte z oliwkowym odcieniem.

Kapelusz niezwykle jaskrawy jak na przedstawiciela borowikowatych, w różnych odcieniach żółci lub jasnej rdzy. U niedojrzałych owocników półokrągły, u dojrzałych poduszkowaty. Brzegi gładkie. Mleczka brak.

Trzon centralny, pozbawiony siateczki, jaskrawo żółty o charakterystycznym odcieniu żonkili (stąd nazwa), upstrzony czerwonawymi i brązowo-żółtymi cętkami, zazwyczaj odwrotnie maczugowaty bądź cylindryczny. Naciśnięty szybko sinieje. Pierścienia i pochwy brak.

Miąższ koloru takoż „żonkilowego”, momentalnie niebieszczeje po uszkodzeniu, o miłym, choć kwaśnawym smaku i trudno wyczuwalnym aromacie.

Wysyp zarodników zielonkawy. Zarodniki borowika żonkilowego gładkie, wrzecionowate, osiągają zwykle 12-17 x 5-6 μm, pozbawione pór rostkowych.


Z krajowych grzybów najbardziej podobny bywa piaskowiec modrzak Gyroporus cyanescens. Piaskowiec preferuje jednak siedliska o suchszych, bardziej piaszczystych podłożach, poza tym nie jest aż tak jaskrawy, a bardziej ochrowy w odcieniach.

Borowika żonkilowego można też pomylić z borowikiem ceglastoporym N. erythropus, borowikiem szatańskim w odmianie wiosennej (głogowej) Rubroboletus satanas var. crataegi, borowikiem korzeniastym Caloboletus radicans, borowikiem klinowotrzonowym Cyanoboletus pulveruntus, borowikiem cytrynowym Boletus citrinus oraz borowikiem szumawskim B. glabreatae.

Właściwości


Obecnie borowik żonkilowy traktowany jako grzyb niejadalny, gdyż surowy lub niedosmażony powoduje zaburzenia trawienne. W przeszłości stosowano mocne obgotowanie i odlewanie wody.

Zastosowanie

Brak zastosowania borowika żonkilowego.

Bibliografia

  1. Chai H., Liang Z., Xue R., Jiang S., Luo S., Wang Y., Zeng, N. 2019. ; “New and noteworthy boletes from subtropical and tropical China. ”; MycoKeys 46: 55.;
  2. Engel F., Gröger F. 1989. ; “Pilzwanderungen. Eine Pilzkunde für jedermann. ”; A. Ziemsen Verlag, Wittenberg. ;
  3. Fluck M. 1996. ; “Jaki to grzyb? Oznaczanie, zbiór, użytkowanie. ”; Oficyna Wyd. „Delta W-Z”, Warszawa – Mladijska Knjiga, Lubljana, Słowenia. ;
  4. Gerhardt E. 2006. ; “Grzyby. Wielki ilustrowany przewodnik. Ponad 1000 opisanych gatunków. ”; Wyd. Klub dla Ciebie, Warszawa. ;
  5. Gumińska B., Wojewoda W. 1988. ; “Grzyby i ich oznaczanie. ”; PWRiL, Warszawa. ;
  6. Mikšik M. 2012. ; “Rare and protected species of boletes of the Czech Republic. ”; Field Mycology 13 (1): 8–16.;
  7. Škubla P. 2007. ; “Wielki atlas grzybów. ”; Dom wydawniczy Elipsa, Poznań. ;
  8. Snowarski M. 2010. ; “Grzyby. Seria: Spotkania z przyrodą. ”; Wyd. MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa. ;
  9. Vadthanarat S., Lumyong S., Raspé O. 2019. ; “Cacaoporus, a new Boletaceae genus, with two new species from Thailand. ”; MycoKeys, 54, 1.;
  10. Wojewoda W. 2003. ; “Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. ”; Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, Kraków. ;
  11. Wojewoda, W., Ławrynowicz, M., 2006. ; “Czerwona lista grzybów wielkoowocnikowych w Polsce.”; Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, Kraków. ;
  12. Wu G., Li Y., Zhu X., Zhao K., Han L., Cui Y., Yang Z. 2016. ; “One hundred noteworthy Boletes from China. ”; Fungal Diversity 81(1): 25-188. ;
  13. Wu G., Feng B., Xu J., Zhu X-T., Li Y., Zeng N., Hosen I., Yang Z. 2014. ; “Molecular phylogenetic analyses redefine seven major clades and reveal 22 new generic lineages in the fungal family Boletaceae. ”; Fungal Diversity 69 (1): 93–115. ;

Okres zbiorów

IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
Borowik żonkilowy Jean-Pol GRANDMONT / CC BY

Galeria zdjęć

Borowik żonkilowy
Naciśnięty trzon szybko sinieje
Indeks nazw
A B C D E F G H I J K L Ł M N O Q P R S Ś T U V W X Y Z Ż Ź
Pasaż zakupowy