Czyreń śliwowy (Phellinus pomaceus)

Nazywany/a też: czyreń jabłoniowy, czyr śliwowy

Czyreń śliwowy, Jerzy Opioła [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons
Czyreń śliwowy to jeden z najpospolitszych w Polsce i krajach sąsiednich przedstawicieli szczeciniakowatych (Hymenochaetaceae), odpowiedzialnych za białą zgniliznę drzew i krzewów.

  1. Sezon
  2. Występowanie
  3. Wygląd
  4. Właściwości
  5. Zastosowanie
  6. Galeria zdjęć

Sezon

Czyreń śliwowy podobnie jak większość jego kuzynów produkuje owocniki cały rok, na pniach i konarach drzew, zwykle w starych, zaniedbanych albo użytkowanych ekologicznie sadach, rzadziej w parkach miejskich i na plantacjach leśnych.

Czy wiesz, że...
Większość czyreni wygląda praktycznie tak samo, toteż odróżniamy je po gatunku żywiciela czy cechach zarodników. Cykl życiowy dla wszystkich członków tego rodzaju też jest niemal taki sam dla poszczególnych gatunków: zarodniki wnikają do środka rośliny drzewiastej przez rany mrozowe, kikuty po obłamanych gałęziach lub źle zabezpieczone rany po szczepieniu. Grzybnia rozrastając się w kormusie ofiary wywołuje silną, białą zgniliznę. Poszczególne gatunki czyrenia różnią się natomiast agresywnością względem roślin żywicielskich. Niektóre gatunki potrafią zaatakować, a potem zabić nawet silne i zdrowe drzewa i krzewy np.: czyreń dębowy. Inne czyrenie są łagodniejsze, bardziej oportunistyczne i atakują tylko gospodarzy już uprzednio osłabionych przez susze, powodzie, gradacje owadów i/lub obecność innych grzybów pasożytniczych.

Chlorometan, produkowany w przyrodzie przez czyrenie, do lat 80-tych zeszłego wieku uważany był za substancję powstającą tylko sztucznie. W przemyśle chlorometan jest szeroko wykorzystywany w przemyśle do chlorowania, metylowania i polimeryzacji. Bywa używany jako środek przeciwstukowy w paliwach, składnik mieszanin chłodzących w lodówkach, herbicyd i do miejscowych znieczuleń, jednak podejrzewa się go o wiele niepożądanych działań ubocznych z deformacją płodów na czele.

Występowanie

Czyreń śliwowy to prawdziwy kosmopolita. Notowano go wszędzie tam, gdzie uprawia się lub rosną dziko odpowiedni żywiciele: w całej Eurazji i Afryce, w obu Amerykach, Australii oraz większości dużych wysp. Poraża zarówno gatunki uprawne, owocowe i ozdobne z rodziny różowatych, a przede wszystkim z podrodziny pestkowych (śliwy, wiśnie, morele, migdały, tarninę, ałyczę). Czasem rozwija się też na innych różowatych, o szupinkowych owocach (jabłoniach, gruszach, pigwowcach, jarzębach), a zupełnie wyjątkowo na przedstawicielach innych rodzin np. leszczynie.

Wygląd

Owocniki czyrenia śliwowego słyną z różnorodnych kształtów i barw. Bywają nieregularne, kopytkowate, półokrągłe, guzokształtne, poduszeczkowate, rozpostarto-odgięte albo resupinowate (rozpostarte). Zazwyczaj tworzą duże skupienia zrastając się dachówkowato na spodzie gałęzi i pniaków drzew.

Kapelusz niemalże identyczny jak u czyrenia dębowego i robiniowego tzn. koncentrycznie strefowanej, nierównej, spękanej powierzchni. Wierzch kapelusza u tego czyrenia zmienia barwę z wiekiem: początkowo piaskowy bądź ochrowy, potem cynamonowy, później kasztanowy, wreszcie staje się szarawy i na końcu czarniawy. Faktura takoż się zmienia: od omszonej u najmłodszych owocników, przez gładką, aż po spękaną u najstarszych owocników. Ważną cechą charakterystyczną czyrenia śliwkowego jest brzeg kapelusza tępy, jaśniejszy od reszty kapelusza, a do tego pozbawiony hymenoforu.

Hymenofor rurkowaty, z licznymi warstwami rudobrązowych rurek, mierzących 2-3mm długości. U starszych okazach czyrenia śliwkowego rurki zwykle poprzerastane grzybnią.

Pory wydłużone, kanciaste albo okrągławe, 1-2mm średnicy. Barwa porów zmienia się z wiekiem owocnika: jasne ochrowe u najmłodszych; rudawe u średnich; a ciemnobrązowe u najstarszych okazów czyrenia śliwowego.

Trzonu u czyru śliwowego brak.

Miąższ nader twardy, korkowaty i strefowany jak u reszty czyreni. Kolor brązowy z rudym lub słomkowym odcieniem. Zapach trudno wyczuwalny. Smak nieprzyjemny, cierpki bądź kwaskowaty.

Zarodniki białe, kulistawe, o zaostrzonych końcach, niemal gładkie, o nielicznych, ledwie zauważalnych szczecinkach. Osiągają 5-7 × 4,0-5,5 µm długości.

W Polsce spotyka się wiele gatunków grzybów podobnych do czyru śliwowego. Zwykle odróżnia się je po gatunku gospodarza i/lub po kształtach i kolorach zarodników.

 

Właściwości

Czyreń śliwowy to grzyb niejadalny. Podobnie jak jego kuzyni atakuje żywe drzewa i krzewy. W latach 80-tych XX w. uczeni ze zdumieniem odkryli, że P. pomaceus wytwarza chlorometan (najprostszą chlorową pochodną metanu, substancję żrącą i odurzającą) celem rozkładania drewna swoich żywicieli.

W Polsce spotyka się wiele gatunków grzybów podobnych do czyrenia śliwowego. Zwykle odróżnia się je po gatunku gospodarza i/lub po kształtach i kolorach zarodników.

Zastosowanie

W starożytności i średniowieczu z mocno wysuszonych owocników czyrenia śliwowego sporządzono krzesiwo (hubkę), używane do rozpalania ognia.

Organizm modelowy przy badaniu syntezy, znaczenia ekologiczno-fizjologicznego oraz rozkładu chlorometanu w organizmach żywych.

Bibliografia

  1. Domański S. 1965. ; “Żagwiowate I (Polyporaceae pileateae), szczecinkowcowate I (Mucronosporaceae). w: Kochman J., Skirgiełło A. (red.), Grzyby (Mycota) 3: Podstawczaki (Basidiomycotes). Bezblaszkowce (Aphyllophorales). ”; PWN, Warszawa.;
  2. Gerhardt E. 2006. ; “Grzyby. Wielki ilustrowany przewodnik. Ponad 1000 opisanych gatunków. . ”; Wyd. Klub dla Ciebie, Warszawa;
  3. Grochowski W., Grochowski A. 1994. ; “Leśne grzyby, owoce i zioła. Zbiór i wykorzystanie. ”; PWRiL, Warszawa.;
  4. Gumińska B., Wojewoda W. 1985. ; “Grzyby i ich oznaczanie. ”; PWRiL, Warszawa. ;
  5. Harper D., Hamilton J. 1988. ; “Biosynthesis of chloromethane in Phellinus pomaceus. ”; Microbiology, 134(10): 2831-2839. ;
  6. Harper D. 2000. ; “The global chloromethane cycle: biosynthesis, biodegradation and metabolic role. ”; Natural Product Reports, 17(4): 337-348;
  7. Kryczyński S., Weber Z. 2011.; “ Fitopatologia. ”; PWRiL, Warszawa.;
  8. Łakomy P., Hanna Kwaśna H. 2008.; “Atlas hub. ”; Oficyna Wydawnicza MULTICO, Warszawa. ;
  9. Saxena D., Aouad S., Attieh J., Saini H. 1998. ; “Biochemical characterization of chloromethane emission from the wood-rotting fungus Phellinus pomaceus. ”; Appl. Environ. Microbiol., 64(8): 2831-2835.;
  10. Snowarski M. 2010. ; “Grzyby. Seria: Spotkania z przyrodą”; . Wyd. MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa.;
  11. Wojewoda W. 2003. ; “Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. ”; Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, Kraków.;

Okres zbiorów

IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
Czyreń śliwowy, Jerzy Opioła [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons Czyreń śliwowy, Jerzy Opioła [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons

Galeria zdjęć

Czyreń śliwowy, Jerzy Opioła [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia CommonsCzyreń śliwowy, fot. shutterstock
Czyreń śliwowy, fot. shutterstock
Indeks nazw
A B C D E F G H I J K L Ł M N O Q P R S Ś T U V W X Y Z Ż Ź
Pasaż zakupowy