Podgrzybek brunatny (Boletus badius)

Nazywany/a też: podgrzybek jadalny, borowik brunatny, czarnulka, czarny łepek, grzyb francuski, grzyb kasztanowaty, grzyb płowy, grzyb polski, kasztanowaty, podgrzybnik, półgrzybek, siniak, sośniak, zajączek, zajęczak

Tagi: jadalne
Podgrzybek brunatny jest jednym z najbardziej cenionych grzybów jadalnych. Swoim smakiem, co prawda, nie dorównuje borowikowi szlachetnemu, ale cieszy się wśród grzybiarzy równie dużym powodzeniem.

  1. Sezon
  2. Występowanie
  3. Wygląd
  4. Właściwości
  5. Zastosowanie
  6. Systematyka
  7. Galeria zdjęć

Sezon

Sezon na podgrzybka brunatnego trwa od czerwca do listopada.

Czy wiesz, że...Podgrzybek brunatny przez początkujących zbieraczy często brany jest za borowika szlachetnego.

Nazwę podgrzybek brunatny podała biolog Alina Skirgiełlo w 1960 roku. Wcześniej grzyb ten był znany pod nazwą „grzyb płowy”.

W Rosji, na Białorusi i Ukrainie ten gatunek zazwyczaj się nazywa „grzybem polskim”.

Podgrzybek brunatny ma łatwość kumulowania pierwiastków radioaktywnych, zwłaszcza cezu.

Występowanie

Podgrzybek brunatny występuje w lasach iglastych i mieszanych. Najczęściej można go spotkać pod sosną zwyczajną i świerkiem pospolitym. Rośnie w grupach po kilka sztuk, na ziemi, czasami tuż przy pniakach. Można go także znaleźć w mchu. Występuje w Europie (gdzie jest bardzo pospolity), Ameryce Północnej, Australii i Japonii.

Wygląd

Owocnik podgrzybka brunatnego osiąga rozmiary od 3 do 15 cm. średnicy. U młodych osobników ma kolor prawie czarny. Z wiekiem jaśnieje przybierając barwy: brązową, kasztanową lub brunatną. Początkowo kapelusz jest półkolisty z podwiniętymi brzegami. U starszych egzemplarzy staje się rozpostarty z wywiniętymi do góry brzegami. Jest gładki i nagi, o suchej i matowej powierzchni. Podczas wilgotnej pogody bywa lepki.

Rurki dochodzą do 10 mm. długości. Przyrastają do trzonu lub są zatokowo przygniecione. U młodych osobników są bardzo jasne, później robią się oliwkowożółte, pod wpływem nacisku sinieją. Posiadają drobne pory, które u starszych egzemplarzy robią się większe, okrągłe lub kanciaste.

Trzon osiąga od 30 do 120 mm. długości i od 10 do 50 mm szerokości. Przybiera jasnożółtą barwę, na której tle widoczne są ciemniejsze, podłużne włókienka. Trzon podgrzybka brunatnego nie jest pokryty siatką. U młodych osobników jest zazwyczaj pękaty, z czasem przybiera kształt cylindryczny. Często jest wygięty. Ma gładką lub delikatnie omszoną powierzchnię. U podstawy często jest zasnuty białą grzybnią.

Miąższ podgrzybka brunatnego u młodych osobników jest biały lub kremowy. U starszych egzemplarzy przybiera barwę żółtą. Po przecięciu szybko staje się niebieski. Ma przyjemny, słabo owocowy zapach i łagodny smak.

Młode podgrzybki brunatne można pomylić z goryczakiem żółciowym, który ma bardzo gorzki smak.
Starsze osobniki podobne są do piaskowca kasztanowego. Piaskowiec ma jednak jamkowato pusty trzon i jego miąższ nie zmienia barwy po przecięciu.

Właściwości

Podgrzybek brunatny w większości składa się z wody. Jest przy tym jednak dobrym źródłem białka i węglowodanów. W podgrzybku brunatnym jest duża zawartość flawonoidów. Podgrzybek, jak wszystkie gatunki dziko rosnących grzybów, zawiera niewielkie ilości tłuszczu. Jednak zdecydowana większość tego tłuszczu stanowią nienasycone kwasy tłuszczowe, które dobrze wpływają na nasz organizm. I tak w podgrzybku brunatnym znajdziemy głownie kwas linolowy, palmitynowy i oleinowy. Podgrzybek brunatny zawiera także nieprzyswajany przez człowieka błonnik. Zbierany jest głównie ze względu na swój smak. W surowym stanie jest trujący. Z racji tego, że grzyby mają zdolność do kumulowania metali ciężkich (podgrzybek brunatny gromadzi radioaktywny cez), to należy omijać okazy rosnące przy ruchliwych drogach i szosach.

Zastosowanie

Ze względu na bardzo dobry smak, podgrzybek brunatny znalazł szerokie zastosowanie w kuchni. Można go marynować i suszyć. Jest także świetnym dodatkiem do dań mięsnych. Należy pamiętać, żeby nie spożywać go na surowo, gdyż w takim stanie ma właściwości trujące i wywołuje problemy żołądkowo- jelitowe.

Okres zbiorów

IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
Podgrzybek brunatny "Boletus badius G1" autorstwa Jerzy Opioła - {Own work}. Licencja GFDL na podstawie Wikimedia Commons.

Galeria zdjęć

Podgrzybek brunatnyBy Pdreijnders [CC BY-SA 3.0 or CC BY-SA 2.0], via Wikimedia CommonsPodgrzybek brunatny - fot. Iwona Kałuzińska
Sinienie porów po zgnieceniu. By Roberto Zanon (Photo taken by Roberto Zanon) [GFDL, CC-BY-SA-3.0 or CC BY-SA 2.5], via Wikimedia CommonsPodgrzybek brunatny - fot. Iwona Kałuzińska

Systematyka

Królestwo:Grzyby
Rodzina:borowikowate
Rodzaj:borowik
Indeks nazw
A B C D E F G H I J K L Ł M N O Q P R S Ś T U V W X Y Z Ż Ź