Okres występowania grzybów

Istyczeń/IIluty/IIImarzec/IVkwiecień/Vmaj/VIczerwiec/VIIlipiec/VIIIsierpień/IXwrzesień/Xpaździernik/XIlistopad/XIIgrudzień/
Mikoryza, to najczęściej symbiotyczna zależność między strzępkami grzybów oraz korzeniami roślin naczyniowych. Dotyczy nawet 90% wszystkich gatunków roślin wyższych oraz ok. 6 tysięcy gatunków grzybów, zwanych grzybami mikoryzowymi. Jako zjawisko biologiczne odgrywa bardzo istotną rolę w funkcjonowaniu naturalnych ekosystemów.

W ramach mikoryzy strzępki grzyba rozrastające się pod ziemią kolonizują część korzeni rośliny, co umożliwia wymianę związków odżywczych między oboma organizmami. Grzyb pobiera z rośliny związki organiczne (węglowodany i tłuszcze) wyprodukowane w procesie fotosyntezy, a roślina korzysta ze zwiększonej podaży wodysoli mineralnych (głównie fosforu i azotu). Każda ze stron może równocześnie tworzyć mikoryzę z innymi gatunkami, w rezultacie czego w glebie powstają tzw. sieci mikoryzowe. 

Rodzaje mikoryzy


W ogromnej większości przypadków mikoryza jest procesem mutualistycznym, zapewniającym korzyści obu stronom, a nawet niezbędnym do ich przetrwania i rozwoju. Grzyby wydzielają bowiem również związki hormonalne i antybiotyczne, które chronią rośliny przed stresem i chorobami, a wielu gatunkom ułatwiają też kiełkowanie i wzrost. Jedynie w rzadkich przypadkach symbiotyczna równowaga ulega zachwianiu i grzyb przyjmuje funkcję pasożytniczą.

W zależności od typu połączeń między grzybami i roślinami wyróżniamy trzy główne rodzaje mikoryzy:
  • arbuskuralna, zwana endomikoryzą, polega na przenikaniu strzępków grzyba przez ściany komórkowe rośliny i tworzeniu wewnątrz komórki pęcherzyków – jest to najbardziej rozpowszechniony typ mikoryzy dotyczący ok. 80 % roślin lądowych;
  • ektomikoryza – dotyczy 10% gatunków roślin naczyniowych, głównie drzew, i polega na oplataniu korzeni tzw. opliśnią i tworzeniu w głębi tkanki, między komórkami, tzw. sieci Hartiga;
  • erikoidalna (inaczej ektendomikoryza) – występuje m.in. u świerków i sosen i łączy tworzenie opliśni z przenikaniem do wnętrza komórek rośliny.

Poza tym wyróżnia się jeszcze bardziej specyficzne typy mikoryzy, do których należy m.in. mikoryza storczykowata, tworzona między grzybami a roślinami z rodzaju Orchidaceae. Otóż młode orchidee, które nie są jeszcze zdolne do fotosyntezy, pozyskują dzięki grzybom związki węgla obecne w glebie.

Dlaczego mikoryza jest zjawiskiem korzystnym?


Gdyby zabrakło partnerów do mikoryzy, dla wielu grzybów i roślin oznaczałoby to ograniczenie szans rozwojowych, a nawet pewną śmierć. Dla drzew sam fakt „podłączenia” do sieci mikoryzowej oznacza kolosalne zwiększenie powierzchni chłonnej, co jest kluczową wygodą w coraz częstszych okresach suszy. Towarzystwo grzybów z całą ich enzymatyczną aktywnością oznacza również zwiększenie podaży związków, które w normalnych warunkach byłyby nieprzyswajalne dla korzeni.

W szerszym kontekście mikoryza bardzo korzystanie wpływa na jakość gleby, ograniczając w niej ilość patogenów i sprzyjając równowadze mikrobiologicznej. Cały szereg roślin naczyniowych korzysta z podziemnych sieci, zyskując zwiększoną odporność nie tylko na suszę, ale także mrozy czy zbyt wysokie temperatury. Ich wzrost jest szybszy i bujniejszy, co z kolei przekłada się na dobrostan wielu gatunków zwierząt.  

Przykłady mikoryzy w polskich lasach


Wszystkie drzewa w naszych rodzimych lasach wchodzą w związki mikoryzowe z grzybami. Jest to głównie ektomikoryza zawiązywana pomiędzy strzępkami grzybni a krótkimi korzeniami drzew, które w przeciągu roku same zanikają. Poszczególne gatunki wykazują przy tym wyraźną afiliację, co doświadczonym grzybiarzom ułatwia poszukiwania.

Najczęstsze stosunki mikoryzowe między polskimi drzewami a grzybami jadalnymi oraz niejadalnymi:


Wykorzystanie mikoryzy w ogrodzie i szkółkarstwie


Korzyści związane z mikoryzą znajdują zastosowanie nie tylko w naturalnych ekosystemach, ale także w ludzkich uprawach. Wzmacniając odporność roślin i pobudzając ich wzrost mikoryza wpływa pozytywnie na rentowność produkcji rolnej i leśnej. W nowoczesnych szkółkach wykorzystuje się już więc określone gatunki grzybów (np. włośniankę rosistą) do mikoryzowania sadzonek, które później lepiej radzą sobie w docelowych lokalizacjach, zwłaszcza na gruntach zdegradowanych.

Dla ogrodników i rolników powstają też specjalne szczepionki mikoryzowe zawierające żywą grzybnię. Aplikuje się je pod wybrane gatunki roślin w postaci płynów lub żeli, aby ochronić je przed chorobami i wspomóc ich wzrost oraz owocowanie. Jednocześnie wykorzystanie mikoryzy pozwala ograniczyć użycie nawozów sztucznych.

Mikoryza – pytania i odpowiedzi


Czy wszystkie leśne grzyby tworzą mikoryzę?

Nie, w mikoryzę nie wchodzą np. smardzekanie oraz opieńki. Te ostatnie bywają natomiast pasożytami drzew.

Czy zbieranie grzybów szkodzi leśnym drzewom pozbawiając ich partnerów do mikoryzy?

Wszystko zależy od skali. Przez tysiące lat ludzie zbierali grzyby, a lasom nie działa się krzywda, gdyż owocniki łatwo odradzają się z grzybni, która pozostaje w glebie. Masowy zbiór grzybów w częściej odwiedzanych lasach może jednak wpływać negatywnie na kondycję drzew.

Jakie czynniki zaburzają mikoryzę?

Obecność pestycydów, a zwłaszcza fungicydów w glebie, niszczy istniejącą grzybnię i tym samym wpływa niekorzystnie na rozwój pobliskich roślin.
Indeks nazw
A B C D E F G H I J K L Ł M N O Q P R S Ś T U V W X Y Z Ż Ź