Definicja pojęcia:

kwasy tłuszczowe

Kwasy tłuszczowewęglowodory o wzorze sumarycznym CH3(CH2)nCOOH, będące głównym, obok glicerolu, składnikiem budulcowym tłuszczów. Występują w postaci nasyconej i nienasyconej. Kwasy tłuszczowe stanowią materiał energetyczny i zapasowy. Organizm przechowuje je w postaci tkanki tłuszczowej. W wyniku utleniania kwasów tłuszczowych wytwarza się energia niezbędna do przeprowadzenia procesów życiowych. Kwasy tłuszczowe to kwasy monokarboksylowe, alifatyczne, o prostym łańcuchu oraz parzystej liczbie atomów węgla w cząsteczce (zawierają najczęściej pomiędzy 4 a 26 atomów węgla). Ze względu na długość łańcucha można podzielić je na krótko-, średnio- i długołańcuchowe (powyżej 12 atomów węgla). Wykorzystywane do produkcji leków, kosmetyków, mydeł czy świec.
  1. Kwasy tłuszczowe nasycone
  2. Kwasy tłuszczowe nienasycone

Nazwy poszczególnych kwasów tłuszczowych tworzy się od węglowodoru o takiej samej liczbie atomów, dodając końcówkę -owy, a w przypadku kwasów nienasyconych z przodu nazwy dodaje się również numer atomu węgla, przy którym występuje wiązanie podwójne. Oprócz nazw systematycznych stosowanych w chemii, w powszechnym użyciu są również nazwy zwyczajowe, używane zwykle w kontekście dietetyki.
Kwasy tłuszczowe stanowią dla organizmu materiał energetyczny i zapasowy. Pod wpływem utleniania rozpadają się na energię i umożliwiają redukcję tkanki tłuszczowej. By skeeze via Pixabay CC0.

Kwasy tłuszczowe nasycone

Wzór ogólny kwasów nasyconych to CnH2n+1COOH lub CnH2nO2. Kwasy nasycone zawierające do 10 atomów węgla to ciecze, zawierające powyżej 10 atomów węgla to ciała stałe, zaś kwas kaprynowy o 10 atomach węgla jest półstały. W warunkach laboratoryjnych kwasy nasycone są odporne na utlenianie, w organizmach żywych wręcz przeciwnie.

Najważniejsze kwasy z tej grupy to:
• kwas masłowy: występuje w zjełczałym maśle;
• kwas laurynowy: zawiera go tłuszcz z orzechów kokosowych;
• kwas palmitynowy: występuje głównie w oleju palmowym.
• kwas stearynowy: znajduje się przede wszystkim w tłuszczach zwierzęcym, w tym w łoju wołowym;
• kwas arachidowy: jego źródłem są orzeszki ziemne.

Nasycone kwasy tłuszczowe występują głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego (masło, margaryna, smalec, mięso itd.). Nadużywanie tego typu tłuszczów w diecie może mieć niekorzystny wpływ na organizm, m.in. powodować nadwagę, zatykanie światła naczyń krwionośnych, prowadzić do miażdżycy i nadciśnienia oraz prowokować stany zapalne. Nie dotyczy to kwasów nasyconych pochodzenia roślinnego, np. oleju kokosowego.
Kwasy tłuszczowe dzielą się na nasycone i nienasycone. Te drugie posiadają co najmniej jedno wiązanie podwójne w łańcuchu pomiędzy atomami węgla. Występują głównie w roślinach. By stevepb via Pixabay CC0.

Kwasy tłuszczowe nienasycone

Pod kątem chemicznym są to kwasy, w łańcuchu których występuje co najmniej jedno wiązanie podwójne pomiędzy poszczególnymi atomami węgla (mogą posiadać od 1 do 6 wiązań podwójnych). Wiązanie podwójne umożliwia w nich powstanie izomerii cis i trans. Ten rodzaj kwasów nazywamy jednonienasyconymi. Kwasy z wieloma wiązaniami podwójnymi to z kolei kwasy wielonienasycone. Od tego, w którym miejscu położone jest wiązanie podwójne zależy do jakiej rodziny (serii) tłuszczów zaklasyfikujemy dany kwas tłuszczowy.

Serie te to kwasy:
  • omega-3: ostatnie wiązanie podwójne znajduje się w ich łańcuchu przy trzecim od końca atomie węgla. Do rodziny tej należą kwasy wielonienasycone, np. kwas alfa-linolenowy (obecny w oleju lnianym) czy kwas dokozaheksaenowy (obecny w algach i rybach);
  • omega-6: ostatnie wiązanie podwójne znajduje się przy szóstym od końca atomie węgla. Np. kwas linolowy, występujący głównie w oleju lnianym i słonecznikowym. Kwas omega-6 może działać prozapalnie w sytuacji zaburzonych proporcji z kwasem omega-3;
  • omega-7: należą do niej kwasy jednonienasycone: oleopalmitynowy i wakcenowy, obecne m.in. w maśle czy w nasionach rokitnika;
  • omega-9: kwasy jednonienasycone, np. kwas oleinowy, będący głównym składnikiem tranu, owoców awokado oraz oliwy z oliwek.
Kwasy tłuszczowe dzielą się na nasycone i nienasycone. Te drugie posiadają co najmniej jedno wiązanie podwójne w łańcuchu pomiędzy atomami węgla. Występują głównie w roślinach. By stevepb via Pixabay CC0.
Nienasycone kwasy tłuszczowe mają z reguły postać bezbarwnych cieczy. Wzór ogólny jednonienasyconych (monoenowych) kwasów tłuszczowych to CnH2n-1COOH lub CnH2n-2O2. Wielonienasycone (polienowe) kwasy tłuszczowe mają wzór sumaryczny CnH2n-2xO2, gdzie x oznacza liczbę wiązań podwójnych.

Dietetyka uznaje nienasycone kwasy tłuszczowe za konieczne do utrzymania odpowiedniego stanu zdrowia zarówno dorosłych, jak i dzieci. Ponadto są to kwasy egzogenne – organizm nie jest w stanie wytworzyć ich samodzielnie. Z tych powodów określa się je jako niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT). Należą do nich kwasy z grup omega-3 i omega-6. Ich niedobór wpływa negatywnie na skórę (jest przyczyną chorób skóry), zwiększa straty wody, a także może powodować nieprawidłowości w rozwoju płodu. Kwasy omega-7 i omega-9 w razie potrzeby ludzki organizm jest w stanie syntezować.

Nienasycone kwasy tłuszczowe wpływają korzystnie na metabolizm cholesterolu, chronią naczynia krwionośne, zapobiegają powstawaniu miażdżycy (poprzez hamowanie procesu agregacji płytek krwi) i nadciśnienia tętniczego, stymulują odporność organizmu, odżywiają skórę, poprawiają funkcjonowanie jelit, usprawniają pracę mózgu oraz ograniczają namnażanie się wolnych rodników odpowiedzialnych za przyspieszenie procesu starzenia się i rozwój komórek nowotworowych.
Kwasy tłuszczowe wykorzystywane są również do produkcji leków i kosmetyków. Mają bardzo korzystny wpływ na stan skóry i spowalniają jej proces starzenia. By huyenxu94 via P

Bibliografia

  1. Lubert Stryer, Jeremy M. Berg, John L. Tymoczko,; “Biochemia,”; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009;
  2. Eldra Pearl Solomon, Linda R. Berg, Diana W. Martin, Claude A. Villee; “Biologia”; Multico Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1996;
  3. Graham L. Patrick; “Chemia organiczna – krótkie wykłady ”; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2018;
  4. John McMurry, ; “Chemia organiczna ”; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005;
  5. Zdzisława Otałęga (red. nacz.); “Encyklopedia biologiczna T. VI”; Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, Kraków 1998;
Legenda. Pokaż objaśnienia oznaczeń i skrótów
Szukaj
Oceń stronę
Ocena: 4.8
Wybór wg alfabetu:
a b c ć d e f g h i j k l ł m n o q p r s ś t u v w x y z ż ź
Pasaż zakupowy