Biegacz urozmaicony (Carabus variolosus)

Nazywany/a też: biegacz gruzełkowaty

Biegacz urozmaicony, fot. shutterstock
Biegacz urozmaicony jest rzadko w Polsce spotykany, występuje głównie na południu kraju. Nie ma zbyt wielu danych na temat wymagań siedliskowych tego gatunku, ale na podstawie danych o populacjach w Niemczech i Słowacji można stwierdzić, że biegacze urozmaicone preferują środowiska leśne, wilgotne lub wręcz bardzo wilgotne. W Polsce występuje wyłącznie w górach. Jest gatunkiem półwodnym (semiakwatycznym), więc do życia wymaga obecności wody. W związku z tym najłatwiej spotkać biegacza urozmaiconego na brzegach cieków wodnych w lasach. Może także przybywać w miejscach błotnistych, w zaroślach i pod kamieniami.
  1. Wygląd
  2. Biologia
  3. Systematyka
  4. Galeria zdjęć

Wygląd

Całkowita długość ciała biegacza urozmaiconego wynosi zazwyczaj od 21 do 29 mm, jest więc chrząszczem średniej wielkości. Samice są trochę większe od samców. Ciało ma owalny, wydłużony kształt. Głowa jest wyraźnie wyodrębniona, dość wąska. Oczy są położone po bokach głowy, mają półkulisty kształt i złożoną formę. Na przodzie głowy widać długie, wąskie, skierowane do przodu czułki, które składają się z jedenastu członów. Żuwaczki są dość długie, łukowato wygięte. Między głową a pokrywami skrzydłowymi widoczne jest wyraźnie wyodrębnione, szerokie przedplecze. Pokrywy skrzydłowe zupełnie pokrywają odwłok. Mają owalny kształt i są lekko wypukłe. Ich struktura jest bardzo nieregularna i bogato urzeźbiona z licznymi żeberkowatymi wzniesieniami, ziarnistościami i zagłębieniami. Chrząszcze mają trzy pary nóg. U biegacza urozmaiconego są one długie, a każda stopa składa się z pięciu członów. Na stopach widać cechę związaną z dymorfizmem płciowym tych owadów – samce mają rozszerzone trzy pierwsze człony stóp, a samice nie. Biegacz urozmaicony ma czarny kolor z licznymi, białymi kropkami na pokrywach skrzydłowych. Wierzch ciała lekko połyskuje, co jednak rzadko widać w naturze, ponieważ chrząszcze są zazwyczaj pokryte cienką warstwą mułu lub błota – spełnia to funkcję kamuflażu ochronnego. Larwy biegacza urozmaiconego są typu kampoidalnego. Larwy tego typu są ruchliwe, drapieżne i wolno żyjące. Larwy kampoidalne mają dobrze wykształconą głowę i odnóża. Ich ciało jest lekko spłaszczone grzbieto-brzusznie. Larwy mają czarny kolor.
Czy wiesz, że...Biegacz urozmaicony dobrze nurkuje i może spędzić pod wodą nawet do 30 minut.

Biologia

Największa aktywność biegaczy urozmaiconych przypada na wiosnę. Formy dorosłe (imagines) opuszczają miejsca zimowego spoczynku na początku kwietnia. Żerują i kopulują, a po kilku dniach samica składa jaja w zagłębienia w wilgotnej glebie, blisko zbiornika wodnego. Jednorazowo składa od trzech do pięciu jaj, ale kontynuuje ten proces aż złoży ich ponad trzydzieści. Po upływie około ośmiu-dwunastu dni z jaj wykluwają się niewielkie, czarne larwy. Pierwsze dwa tygodnie spędzają na intensywnym żerowaniu w okolicy, a następnie przechodzą pierwszą wylinkę. Podobnie sprawa ma się z kolejnymi stadiami larwalnymi – drugie stadium trwa od ośmiu do dziesięciu dni, a trzecie około dwóch tygodni. Larwy w trzecim stadium rozwoju larwalnego budują kolebki poczwarkowe w murszejącym drewnie lub wilgotnej glebie. Przeobrażają się następnie w poczwarki, które później rozwijają się przez dwa-trzy tygodnie. Ostateczne przeobrażenie w imago następuje więc od drugiej połowy lipca do początku października. Większość poczwarek pozostaje jednak w swoich kolebach lęgowych, by w nich przezimować do następnej wiosny. Osobniki dorosłe wykazują całodobową aktywność. Są chrząszczami drapieżnymi, polują na niewielkie bezkręgowce żyjące w wodzie, larwy owadów wodnych, drobne skorupiaki, dżdżownice, miedzami, kijanki, a czasem także na narybek. Bez problemu pływają i polują w wodzie. Przybywanie pod wodą umożliwia im wypełnienie przetchlinek tułowiowych powietrzem, gdy wynurzają się na powierzchnię. Czasem jedzą również padlinę. Populacja biegacza gruzełkowatego jest w Polsce niewielka. W 2014 roku gatunek ten został objęty ścisłą ochroną gatunkową na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska.

Bibliografia

  1. Małgorzata Makomaska-Juchiewicz i Paulina Baran (red.); “Monitoring gatunków zwierząt, Przewodnik metodyczny, Część druga”; BIBLIOTEKA MONITORINGU ŚRODOWISKA; 2012
  2. Zbigniew Witkowski (red.); “ Gatunki zwierząt (z wyjątkiem ptaków). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 - podręcznik metodyczny. Tom 6”; Natura 2000; 2004
  3. “https://insektarium.net/coleoptera-2/carabidae-biegaczowate/carabus-variolosus-biegacz-urozmaicony/”; data dostępu: 2021-10-27
  4. Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.); “Fauna Polski - charakterystyka i wykaz gatunków”; Muzeum i Instytut Zoologii PAN; 2004
  5. Wojas T.; “Biegaczowate Gorców”; Ochrona Beskidów Zachodnich; 2008
Biegacz urozmaicony, fot. shutterstock Biegacz urozmaicony, fot. shutterstock

Galeria zdjęć

Biegacz urozmaicony, fot. shutterstock
Biegacz urozmaicony, fot. shutterstock

Systematyka

Domena:Eukarionty
Królestwo:Zwierzęta
Gromada:Owady
Rodzina:Biegaczowate
Rodzaj:Carabus
Indeks nazw polskich - gromada Owady
A B C D E F G H I J K L Ł M N O Q P R S Ś T U V W X Y Z Ż Ź