Jelonek rogacz (Lucanus cervus)

By Simon A. Eugster [GFDL or CC BY 3.0 ], from Wikimedia Commons
Jelonek rogacz występuje w większości Europy i na zachodzie Azji. Na północy Europy jego zasięg sięga południowej Szwecji i Estonii, na wschodzie sięga Uralu. Miejscami jest gatunkiem zanikającym lub całkowicie wyginął. Jego liczebność maleje. W Polsce notowany na nielicznych, rozproszonych stanowiskach; głównie na zachodzie.
  1. Budowa
  2. Biologia
  3. Systematyka
  4. Galeria zdjęć

Budowa

Jelonek rogacz należy do rodziny jelonkowate (Lucanidae). Jest dużym, łatwo rozpoznawalnym chrząszczem. Swoją sławę zawdzięcza silnie rozwiniętym żuwaczką przypominającym poroże jelenia. Barwa ciała brązowoczarna, matowa. Pokrywy są brązowokasztanowe. Przedplecze jest prostokątne. Oczy są niewielkie. Czułki 10-członowe, kolankowato złamane. Ostatnie segmenty czułków tworzą grzebykowatą buławkę. Nogi są dosyć długie. Pierwsza para skrzydeł wykształcona w twarde chitynowe pokrywy. Druga para skrzydeł błoniasta. Dymorfizm płciowy jest wyraźny. Samice są mniejsze i nie posiadają rogów, ich żuwaczki są krótkie. Samce mają dużą oraz szeroką głowę. Ich żuwaczki są silnie wykształcone, wydłużone, przekraczają długość głowy i posiadają dodatkowe wyrostki oraz zęby. Występuje u nich zmienność w wielkości i kształcie ciała. Larwy są walcowate, w typie pędraka.
Czy wiesz, że...Jelonek rogacz jest największym środkowoeuropejskim chrząszczem.

Biologia

Jelonek rogacz zamieszkuje ciepłe i świetliste lasy na nizinach i pogórzu do około 600 m n.p.m. W Polsce spotykany jest prawie wyłącznie na dębach, w całym swoim zasięgu żeruje na ponad 20 gatunkach drzew i krzewów. Preferuje naturalne starodrzewia. W przypadku braku odpowiednich siedlisk występuje na skrajach lasów, szpalerach drzew, parkach i ogrodach. Aktywny jest o zmierzchu i w nocy. Dorosłe spotykane są od maja do sierpnia. Występuje u niego przeobrażenie zupełne. Samce używają żuwaczek do walk o samice. Rójka odbywa się w maju. Do rozrodu przystępuje pod koniec wiosny i w lecie. Samice składają jaja w pobliżu korzeni i pni próchniejących, powalonych drzew bądź do gleby. Po 4-6 tygodniach wylęgają się larwy. Larwy rozwijają się w głównie spróchniałych dębach (a także na bukach, klonach, wierzbach, wiązach), żerują na drewnie znajdującym się częściowo pod ziemią. Larwy mierzą 11 mm, przechodzą trzy stadia larwalne. Rozwój trwa około 5 lat. W ostatnim roku żerowania larwa tworzy komorę poczwarkową (kokolit) w glebie. Stadium poczwarki trwa 1,5 miesiąca. Pod koniec lata w kokolicie wylęgają się dorosłe. Po przezimowaniu (w kokolicie) postacie dorosłe przystępują do rójki. Dorosłe żywią się sokiem drzew liściastych. Jelonek rogacz jest gatunkiem coraz rzadszym. W naszym kraju gatunek pod ścisłą ochroną. W Polskiej czerwonej księdze zwierząt (bezkręgowce) oraz na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce figuruje jako gatunek zagrożony wymarciem (kategoria EN). Na liście IUCN dla Europy jest gatunkiem bliskim zagrożenia (kategoria NT). Wpisany jest także do Konwencji Berneńskiej (załącznik III) oraz do Dyrektywy Siedliskowej (załącznik II). Głównym zagrożeniem jest intensywna gospodarka leśna (usuwanie martwych drzew), a także kolekcjonerstwo. Dorosłe żyją od 2 do 14 tygodni.
Jelonek rogacz By Simon A. Eugster [GFDL or CC BY 3.0 ], from Wikimedia Commons

Galeria zdjęć

Jelonek rogaczJelonek rogacz- samiec
Jelonek rogacz - samica

Systematyka

Domena:Eukarionty
Królestwo:Zwierzęta
Gromada:Owady
Rodzina:Jelonkowate
Rodzaj:Lucanus
Zobacz także
Tajemnice owadów
Indeks nazw polskich - gromada Owady
A B C D E F G H I J K L Ł M N O Q P R S Ś T U V W X Y Z Ż Ź
Pasaż zakupowy