Lumbago (postrzał) – przyczyny, objawy i leczenie lumbago

Lumbago, inaczej postrzał, nie jest żadną tropikalną choroba, ale raczej zespołem bólowym dotyczącym dolnej części kręgosłupa. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia nawet 60-70% ludzi w krajach uprzemysłowionych doświadcza go jednak choć raz w ciągu swego życia, zaś rocznie dotykać on może nawet 15-45% społeczeństwa. Lumbago nie ogranicza się też wcale do osób starszych – na ból dolnej części pleców skarży się dziś często nawet młodzież!



Lumbago to ból zlokalizowany w części lędźwiowej kręgosłupa. Źródło: shutterstockLumbago to ból zlokalizowany w części lędźwiowej kręgosłupa. Źródło: shutterstock
  1. Przyczyny bólu dolnej części pleców
  2. Objawy lumbago
  3. Czy lumbago może być groźne?
  4. Jak samodzielnie leczyć lumbago?
  5. Kiedy do lekarza?
  6. Zapobieganie lumbago
Nasz kręgosłup podzielony jest na kilka funkcjonalnych części, które w zależności od trybu życia mogą sprawiać większe lub mniejsze kłopoty. Odcinek lędźwiowy złożony z pięciu kręgów (L1-L5) to wyjątkowo dobrze zaprojektowana konstrukcja, której rola jest absolutnie nie do przecenienia. Zapewnia on naszym plecom stabilizację, ale zarazem mobilność i stanowi punkt przyczepienia wielu ważnych mięśni, ścięgien i nerwów. Spoczywa na nim ciężar całego korpusu oraz głowy, zaś współczesny, siedzący tryb życia zdecydowanie mu nie sprzyja. W efekcie, lumbago, rozumiane jako ból okolicy lędźwiowej, należy do najczęstszych dolegliwości dzisiejszego społeczeństwa, którego szczyt występowania przypada na okres między 35 a 55 rokiem życia.

Przyczyny bólu dolnej części pleców

Najczęstszym typem lumbago jest ból spowodowany przyczynami mechanicznymi. Mowa o fizycznej konsekwencji obciążenia lędźwi ciężarem lub ruchem – bolą wówczas najczęściej ścięgna, mięśnie, stawy międzywyrostkowe lub krzyżowo-biodrowe. Pacjenci skarżą się najczęściej na ból zlokalizowany dokładnie w dolnej części pleców, czasem również pośladkach. Czasem dochodzi wręcz do nadwyrężenia mięśnia spowodowanego zbyt nagłym dźwignięciem się z pozycji schylonej lub powtarzalnym przeciążeniem. Upadki, dźwiganie ciężarów, wady postawy oraz urazy sportowe odgrywają w tym zakresie najistotniejszą rolę.

Przy chronicznym lumbago powody mogą być nieco inne i obejmują m.in.:
  • przepuklinę krążka międzykręgowego, który podrażnia korzenie nerwowe;
  • degeneracyjne schorzenia dysków, które z czasem tracą poziom nawilżenia;
  • dysfunkcje stawów międzywyrostkowych;
  • dysfunkcje stawów krzyżowo-biodrowych;
  • rwa kulszowa, czyli ucisk nerwu kulszowego na poziomie dysków L4 i L5;
  • osteoporoza sprzyjająca bolesnym złamaniom kręgów;
  • zwężenie kanały kręgowego będące również wynikiem zwyrodnień kręgosłupa;
  • kręgozmyk, czyli stan, w którym jeden krąg przesuwa się w stosunku do drugiego;
  • zwyrodnieniowe zapalenie stawów kręgosłupa skorelowane zwykle z wiekiem;
  • skrzywienia kręgosłupa, takie jak skolioza czy kifoza;
  • złamania kompresyjne kręgów cylindrycznych.

W stosunkowo rzadkich przypadkach bóle dolne odcinka pleców mogą również być symptomem zapalenia szpiku - infekcji wywołanej bakteriami, najczęściej gronkowcem złocistym (S. aureus), które dostały się do kręgosłupa przez krew lub wskutek operacji chirurgicznej. Czasami spotyka się również lumbago będące wynikiem chorób autoimmunologicznych, takich jak choroba Crohna czy reumatoidalne zapalenie stawów, a także guzów nowotworowych.

Uwaga: Czasami silny ból dolnej części pleców może nie być wcale związany z kręgosłupem, ale oznaczać raczej kamienie nerkowe, endometriozę, ciążę lub fibromialgię. Należy więc informować lekarza o wszystkich symptomach towarzyszących bólowi!

Objawy lumbago

Pod pojęciem lumbago skrywa się dość szeroki zakres dolegliwości, które mogą mieć różne przyczyny i przebieg, ale łączy je obszar występowania – krzyżowo-lędźwiowy odcinek pleców. W rzeczywistości pacjenci bardzo rozmaicie określają swoje doznania bólowe, stosując takie określenia jak ból tępy, dźgający czy strzelający. Dolegliwości mogą pojawić się nagle, z olbrzymią intensywnością, lub narastać stopniowo w czasie, zaczynając się od subtelnego, zazwyczaj ignorowanego dyskomfortu. Sam ból nie musi być wcale zlokalizowany wyłącznie w okolicy lędźwiowej. Bardzo często promieniuje do tylnej strony ud, a nawet łydek czy stóp. Ponadto towarzyszyć mu mogą spazmy oraz uczucie nacisku w miednicy i biodrach.

Dolegliwości zwykle zwiększają się zwykłe po długotrwałym staniu lub siedzeniu, czasem również po wstaniu z łóżka, a przy ostrej postaci lumbago chodzenie, stanie lub siadanie sprawiają często niemałe problemy. Symptomy mogą mieć bowiem charakter nagły i ostry, utrzymując się przez kilka dni, ale miewają też charakter chroniczny i trwają nawet ponad 3 miesiące.

Diagnoza obejmuje zazwyczaj badanie fizyczne oceniające poziom mobilności ciała pacjenta, diagnostykę obrazową RTG, USG, CT lub rezonansu magnetycznego, a także wywiad medyczny. Czasem wykonuje się również badanie pomiaru gęstości kości lub elektromiografię (EMG).
Dźwiganie ciężarów to jedna z powszechniejszych, mechanicznych przyczyn lumbago. Źródło: shuttertock

Czy lumbago może być groźne?

Uważa się, że bóle dolnego odcinka kręgosłupa są główną przyczyną ograniczenia aktywności fizycznej i zdolności do pracy w ogromnej części świata. Ze studiów mających oszacować ciężar lumbago w skali ekonomicznej wynika na przykład, że w samej Wielkiej Brytanii rocznie traci się z jego powodu nawet 100 milionów dni pracy! W Stanach Zjednoczonych koszty związane ze zwolnieniami i opieką lekarską z powodu lumbago szacowane są na 100-200 miliardów dolarów rocznie.

Chroniczne lumbago może prowadzić do osobistych problemów, takich jak utrata pracy, depresja, otyłość, bezsenność. Niektóre uszkodzenia nerwów mogą być przy tym trwałe lub bardzo trudne do odwrócenia. Stąd szybka reakcja, odpowiednie leczenie oraz prewencja są naprawdę kluczowe.

Jak samodzielnie leczyć lumbago?

Istnieje wiele sposobów, które mogą złagodzić zarówno łagodną, jak i ostrą postać lumbago, a nawet zredukować nasilenie dolegliwości przy postaci chronicznej. Przede wszystkim w okresie największego zaostrzenia symptomów zalecany jest odpoczynek i unikanie wysiłku, nie dłużej jednak niż przez kilka dni – brak aktywności ruchowej w dłuższym okresie pogarsza perspektywy gojenia się uszkodzonych tkanek. Alternatywnie można po prostu starać się unikać wszelkich pozycji, które powodują zwiększenie bólu, dbając o różnorodne, ale nieprzesadnie forsujące formy ruchu.

Na obszar lędźwi można również przykładać ciepłe lub lodowe kompresy, a idealnie oba typy naprzemiennie. Ciepło poprawia bowiem krążenie krwi i zwiększa dopływ wartości odżywczych do tkanek, zaś zimno redukuje obrzęki, ból i podrażnienie. Nie ma również przeciwwskazań, aby sięgnąć po środki przeciwbólowe sprzedawane bez recepty, takie jak aspiryna czy ibuprofen.

Ważną częścią podstawowej terapii są również ćwiczenia polegające na delikatnym rozciąganiu bolącej strefy, jak również wzmacnianiu mięśni brzucha, bioder i pośladków – szczególnie polecany w tym zakresie jest tzw. zestaw ćwiczeń McKenziego. Wskazane są także aktywności aerobowe o niskim poziomie intensywności, takie jak jazda na rowerze stacjonarnym, stepper czy zajęcia aerobiku w wodzie.
Tabela przedstawiająca metody łagodzenia objawów lumbago; opracowanie własne

Kiedy do lekarza?

Silne bóle w okolicy lędźwiowej dość słusznie uznawane są za przypadłość typowo ludzką. Kilkudniowe ataki nie muszą też wcale być przesłanką do szukania pomocy lekarskiej, zwłaszcza, jeśli umiemy sami je złagodzić. Niepokojące jest jednak silne lumbago trwające ponad 3 miesiące, a także przebiegające z:
  • utratą kontroli nad jelitami;
  • wyraźnym osłabieniem;
  • gorączką;
  • niewyjaśnioną utratą wagi ciała.

W przypadku silnych ataków lumbago lekarz może przepisać leki przeciwbólowe na receptę (np. na bazie opiatów), leki rozluźniające spazmy mięśniowe, a także zastrzyki steroidowe. Ważną częścią leczenia jest również profesjonalna, indywidualnie dobrana fizjoterapia. Ponadto, entuzjaści medycyny alternatywnej mogą wypróbować również akupunkturę, masaż oraz terapię manualną – wszystkie te metody cieszą się pozytywnymi opiniami pacjentów, faktycznie łagodząc ból dolnej części pleców. W rzadkich wypadkach wymagane być może leczenie operacyjne.
Łagodne rozciąganie może przynieść ulgę przy lumbago. Źródło: shutterstock

Zapobieganie lumbago

Każdy, kto choć raz doświadczył ataku lumbago, będzie na pewno chciał uniknąć dalszych epizodów. W zakresie prewencji największą rolę odgrywają:
  • prawidłowa postawa ciała wzmacniana ćwiczeniami mięśni brzucha i pośladków;
  • utrzymanie prawidłowej wagi ciała / schudnięcie;
  • podnoszenie ciężarów z pozycji zgiętych kolan;
  • spanie na twardszym materacu;
  • siedzenie na dobrze dobranym krześle z ewentualną korekcją krzywizny kręgosłupa;
  • unikanie butów na wysokim obcasie.
Paradoksalnie, lumbago jest też kolejnym dobrym powodem, aby rzucić palenie – nikotyna redukuje bowiem krążenie krwi i sprzyja degeneracji dysków. O wiele lepszym i wcale nie mniej przyjemnym nałogiem jest sport, idealnie o umiarkowanej intensywności!
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

  1. John Peloza ; “Lower Back Pain Symptoms, Diagnosis, and Treatment”; data dostępu: 2021-07-22
  2. Janelle Martel; “What You Should Know About Low Back Pain”; data dostępu: 2021-07-22
  3. William C. Shiel; “Low Back Pain (Lumbar Spine Pain)”; data dostępu: 2021-07-22
  4. National Institute of Neurological Disorders and Stroke; “Low Back Pain Fact Sheet”; data dostępu: 2021-07-22
  5. “Priority Medicines for Europe and the World 2013 Update”; WHO, 2013;
Ocena (4.8) Oceń: