Tężyczka – przyczyny, objawy i leczenie tężyczki

Tężyczka nie jest chorobą, ale stanem patofizjologicznym. Mylona bywa z tężcem, ale brakuje tutaj bodźca zakaźnego, choć same symptomy faktycznie są do pewnego stopnia podobne. Lekarze przyznają też, że diagnoza nie jest najłatwiejsza, a dociekanie prawdziwych przyczyn problemu może być długotrwałe. Dziś więc wszystko, co warto wiedzieć o tężyczce…



Bolesne skurcze mięśni są podstawowym symptomem tężyczki. Źródło: shutterstockBolesne skurcze mięśni są podstawowym symptomem tężyczki. Źródło: shutterstock
  1. Przyczyny tężyczki
  2. Objawy tężyczki
  3. Komplikacje tężyczki
  4. Metody leczenia tężyczki
  5. Kiedy należy odwiedzić lekarza?
  6. Czy tężyczce da się zapobiegać?
Nie ma oficjalnych danych na temat jak duża część populacji cierpi na tężyczkę – wiąże się to z wieloczynnikowym charakterem problemu i trudną klasyfikacją. Jako objaw tężyczka stanowi jednak ważne kryterium diagnostyczne, które pozwala dotrzeć do sedna wielu poważnych chorób, szeroko rozprzestrzenionych na świecie.

Przyczyny tężyczki

Najczęściej tężyczka jest wynikiem zaburzeń równowagi elektrolitów w organizmie. Przypomnijmy, że makroelementy takie jak sód, potas, chlor i wapń pełnią kluczową rolę we wszystkich funkcjach życiowych warunkując pracę mięśni, efektywność krążenia krwi oraz prawidłowy poziom wody w tkankach. Jakiekolwiek zaburzenia w ich poziomie mogą prowadzić do bardzo groźnych stanów. W przypadku tężyczki winnym jest zazwyczaj zbyt niski poziom wapnia (hipokalcemia), rzadziej też niedobór magnezu lub potasu. Wytłumaczenie całego procesu jest dość proste – jony wapnia odgrywają ważną rolę w stabilizacji neuronów, zapobiegając ich zbyt spontanicznej aktywacji. Gdy ich brakuje, nerwy stają się nadpobudliwe i reagują niewspółmiernie nawet przy najmniejszych bodźcach, prowadząc do niekontrolowanego kurczenia się mięśni.

Sięgając jeszcze głębiej w etiologię problemu, potencjalnymi przyczynami tężyczki mogą być m.in:
  • nadmierne zakwaszenie lub alkalizacja (zasadowica) organizmu – to ostatnie może na przykład być wynikiem mechanicznej hiperwentylacji;
  • niedobór parathormonu wytwarzanego przez gruczoły przytarczyczne, który z kolei powoduje deficyt wapnia we krwi;
  • przypadkowe usunięcie gruczołu przytarczycznego w czasie operacji w obrębie tarczycy;
  • niewydolność nerek lub trzustki;
  • znaczący niedobór magnezu;
  • przyjmowanie niektórych leków, np. ryfampicyny lub fenobarbitalu;
  • poważne transfuzje krwi;
  • zespół Gitelmana – rzadka dziedziczna choroba związana z uszkodzeniem kanaliku nerkowego.

Objawy tężyczki

Tężyczkę definiuje się jako stan niekontrolowanego i nadmiernego kurczenia się mięśni. W zależności od przyczyny i zaawansowania może ona objawiać się zwiększoną skłonnością do skurczów odczuwanych w różnych częściach ciała ze zmiennym nasileniem lub też bardziej drastycznymi epizodami. Do najcięższych symptomów należą przede wszystkim wymioty, konwulsje, silne bóle, drgawki, a nawet niewydolność serca.

Objawem tężyczki mogą być również spazmy strun głosowych utrudniające mówienie i oddychanie, jak również uczucie mrowienia w stopach i dłoniach oraz wokół ust. Charakterystyczne dla łagodnych postaci tężyczki są także:

  • objaw Chvostka - gwałtowny skurcz mięśni mimicznych twarzy;
  • objaw Lusta - gwałtowny skurcz mięśni strzałkowych z przyciągnięciem stopy;
  • objaw Trosseau - odruch zaciśnięcia ręki pod wpływem ucisku i wygięcia jej w skierowany ku nadgarstkowi łuk przy jednoczesnej blokadzie palców;
  • objaw Erba – polegający na zwiększonej reaktywności mięśni w reakcji na stymulację prądem galwanicznym.

Same skurcze bywają dość silne i trudne do rozluźnienia, a towarzyszą im zwykle naprawdę dokuczliwe bóle. Ogólnie rzecz biorąc, symptomy tężyczki można określić jako nadmierną stymulację nerwowo-mięśniową.
Za tężyczkę odpowiedzialne mogą być zaburzenia wydzielania parathormonu w gruczołach przytarczycowych. Źródło: shutterstock

Komplikacje tężyczki

Zarówno tężyczka, jak i powodująca ją hipokalcemia, mogą stwarzać realne zagrożenie dla życia. Już same dolegliwości skurczowe i bólowe mogą dla większości pacjentów być poważnym utrudnieniem w codziennej egzystencji. Z chwilą jednak, gdy dojdzie do zaburzeń rytmu serca niezbędna może być hospitalizacja i leczenie kardiologiczne. Przypomnijmy też, że w długim okresie czasu niedostatek wapnia w organizmie może prowadzić do poważnego osłabienia struktury kości, a nawet osteoporozy i deformacji ciała.

Metody leczenia tężyczki

Nie ma jednego uniwersalnego sposobu leczenia tężyczki – wszystko zależy bowiem od jej pierwotnej przyczyny. Jak się łatwo domyśleć, w większości przypadków celem priorytetowym jest przywrócenie prawidłowej równowagi elektrolitów w organizmie. Realizuje się to zazwyczaj za pomocą kroplówki lub zastrzyków dożylnych, choć w mniej nasilonych przypadkach wapń podawany jest także doustnie. Wysoka suplementacja wapniem często skutkuje bardzo szybkim ustąpieniem symptomów.

Uzyskanie przejściowego stanu równowagi nie oznacza jednak zwykle zwycięstwa na skurczami. Jeśli bowiem przyczyny niedoboru wapnia mają inne podłoże niż zaniedbania żywieniowe, konieczne jest rozwiązanie pierwotnego problemu. W przypadku zaburzeń wydzielania parathormonu konieczne może być nawet operacyjne usunięcie guzów na gruczołach przytarczycowych.
Tabela przedstawiająca sposoby leczenia i prewencji tężyczki; opracowanie własne

Kiedy należy odwiedzić lekarza?

Niepokojące powinny być dla nas zawsze skurcze mięśni, które pojawiają się regularnie w dłuższym okresie czasu i nie są bezpośrednio związane z wysiłkiem fizycznym. Ponadto lekarza warto odwiedzić, gdy skurczom, mrowieniom czy zaburzeniom mowy towarzyszą inne symptomy niedoboru wapnia, takie jak niepokój, depresja, nagłe zmiany nastrojów, sucha, łuszcząca się skóra, przesuszone włosy czy skłonność do infekcji drożdżakowych.

Podstawowa diagnostyka obejmuje nie tylko określenie poziomu jonów wapnia we krwi, ale także badanie poziomu magnezu, fosfatazy zasadowej, parathormonu oraz witaminy D. Przy stwierdzeniu nieprawidłowości pacjentom zleca się również badania ultrasonograficzne gruczołu tarczycy, nerek czy trzustki. Niestety, wciąż zbyt wielu ludzi cierpi na tężyczkę, nawet o tym nie wiedząc!

Pamiętajmy, że im wcześniej zostanie wykryta przyczyna tężyczki, tym łatwiej jest zapobiec groźnym dla życia powikłaniom, zwłaszcza ze strony serca czy nerek. Jeśli podejrzewasz, że możesz więc mieć tężyczkę, nie próbuj na własną rękę leczyć się suplementami z wapniem, ale udaj się jak najprędzej do lekarza!
Dieta bogata w nabiał to jeden z podstawowych sposobów zapobiegania niedoborom wapnia. Źródło: shutterstock

Czy tężyczce da się zapobiegać?

Podstawową metodą prewencji tężyczki jest dbanie o prawidłową równowagę makroelementów w organizmie. Tutaj kluczowe znaczenie ma oczywiście odpowiednia dieta, idealnie uboga w sód, zaś bogatsza w wapń, magnez oraz potas. Dbałość o dostateczny poziom wapnia w menu powinna przy tym iść dwutorowo – z jednej strony warto sięgać po obfitujące w niego produkty, takie jak nabiał czy szprotki; z drugiej, warto pamiętać o witaminie D, która warunkuje przyswajanie wapnia. Zalecane przez pediatrów podawanie preparatów z witaminą D niemowlętom od 1 do 12 miesiąca życia ma właśnie na celu m.in. zapobieganie rozwojowi tężyczki u najmłodszych!
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

  1. Anna Schaefer; “What Is Tetany?”; data dostępu: 2021-09-03
  2. Dan Brennan ; “What to Know About Hypocalcemia and Tetany”; data dostępu: 2021-09-03
  3. Anna Hernández; “Tetany What Is It, Causes, Symptoms, Treatment, and More”; data dostępu: 2021-09-03
  4. Aparna Williams i in. ; “Tetany: A diagnostic dilemma”; data dostępu: 2021-09-03
  5. Rakitha Higgoda i in.; “Dengue fever manifesting with tetany as the first presentation of primary hypoparathyroidism: a case report”; data dostępu: 2021-09-03
  6. Ran Namgung MD, PHD, Reginald Tsang MBBS ; “Tetany ”; Pediatric Clinical Advisor (Second Edition), 2007;
Ocena (3.6) Oceń: