Wrzody żołądka – przyczyny, objawy i leczenie wrzodów żołądka

Wrzody żołądka i dwunastnicy, inaczej tzw. choroba wrzodowa, to jedna z przykrzejszych i bardziej uporczywych dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Szacuje się przy tym, że dotyka nawet co dziesiątego człowieka na świecie, choć wraz z poprawą standardów higieny na przełomie ostatnich dekad niepokojące statystyki wyraźnie spadają. Obecnie wrzody żołądka dotykają najczęściej osób po 50-tym roku życia, chociaż w rzadkich przypadkach mogą pojawiać się nawet u dzieci, zwłaszcza, jeśli rodzice są palaczami!



Wrzody żołądka powodują silne dolegliwości bólowe. Źródło: shutterstockWrzody żołądka powodują silne dolegliwości bólowe. Źródło: shutterstock
  1. Objawy wrzodów żołądka
  2. Przyczyny powstawania wrzodów żołądka
  3. Czy wrzody żołądka mogą być groźne?
  4. Dieta a wrzody żołądka
  5. Naturalne metody leczenia wrzodów żołądka
  6. Kiedy należy wybrać się do lekarza?
Najprościej mówiąc wrzody żołądka są ubytkiem śluzówki wyściełającej ów ważny organ, powstałym wskutek działania nadmiernie kwaśnych soków żołądkowych. Czasem pojawiają się również w dwunastnicy, a rzadziej w przełyku – jednym słowem mogą być umiejscowione wszędzie tam, gdzie dostają się kwaśne soki. Niestety, skłonność do choroby wrzodowej bywa dziedziczona w rodzinie!

Objawy wrzodów żołądka

Choroba wrzodowa może rozwijać się bezobjawowo. Ogromna większość chorych skarży się jednak na palący, dławiący ból w żołądku, który nasila się na czczo i ustępuje po jedzeniu. Kojarzy się on zazwyczaj z bólem z głodu i pojawia się nawracająco na przestrzeni tygodni, miesięcy, a nawet lat. Ból nie jest jednak kryterium decydującym o diagnozie. Do innych popularnych symptomów zalicza się objawy podobne klasycznej niestrawności, m.in.:
  • utrata wagi;
  • mdłości i wymioty;
  • niechęć do jedzenia;
  • odbijanie i wzdęcia;
  • ustępowanie bólu po piciu, jedzeniu, a także przyjmowaniu leków redukujących kwasy żołądkowe.

Aby faktycznie stwierdzić chorobę wrzodową lekarz musi na podstawie podejrzeń zlecić gastroskopię, czyli procedurę polegającą na wprowadzeniu wziernika przez gardło do żołądka i fizyczną ocenę stanu śluzówki. Przy okazji endoskopii często pobiera się wycinki mające wykluczyć ewentualne zmiany nowotworowe. Drugim ważnym badaniem jest test na obecność bakterii H. pylori we krwi, kale lub oddechu. Ten ostatni jest najbardziej precyzyjny, ale sama obecność bakterii nie oznacza jeszcze istnienia wrzodów.

Przyczyny powstawania wrzodów żołądka

W 2005 r. para australijskich naukowców odznaczona została Nagrodą Nobla w dziedzinie medycyny za przełom w leczeniu wrzodów żołądka. W 1982 r. ów duet odkrył bowiem bakterię Helicobater pylori, która powoduje zapalenia żołądka, a w rezultacie rozwój wrzodów. Wcześniej uważano, że choroba wrzodowa jest wynikiem stresu i niezdrowego stylu życia.

H. pylori najprawdopodobniej obecny jest w układzie pokarmowym 50% populacji, jednak znaczna część zainfekowanych nie wykazuje żadnych znamion choroby, a jedynie niewielka część rozwija faktyczną chorobę wrzodową. Ba, z nieco paradoksalnych studiów naukowych wynika, że posiadanie „bakcyla” znacząco zmniejsza ryzyko zachorowania na stwardnienie rozsiane! (Kermode et al., 2015). Zarażenie jest przy tym bardzo proste – wystarczy oblizać łyżeczkę po nosicielu lub pocałować go w usta.

Współcześnie uważa się, że poza bakteryjnym zakażeniem istotną rolę w rozwoju choroby wrzodowej odgrywa również nadużywanie niesterydowych środków przeciwzapalnych, czyli potocznie mówiąc tabletek przeciwbólowych oraz aspiryny. Sam proces wrzodzenia zależy w dużej mierze także od zdolności obronnych śluzówki żołądka oraz poziomu pH soków żołądkowych. Za dodatkowe czynniki ryzyka uważa się spożywanie alkoholu, palenie papierosów oraz zespół Zollingera-Ellisona polegający na nadmiernym wydzielaniu hormonu gastryny.

W około 20% przypadków choroby wrzodowej mamy do czynienia z tzw. wrzodami idiopatycznymi, czyli nie spowodowanymi ani obecnością H.pylori, ani też przyjmowaniem leków przeciwzapalnych (Charpignon et al., 2013). Za prawdopodobną przyczynę uważa się wówczas zaburzenie równowagi czynników wpływających na integralność śluzówki żołądka, na które składać się potencjalnie mogą stres, infekcje wirusowe czy stosowanie leków sterydowych.
Ilustracja przedstawiająca umiejscowienie wrzodów żołądka. Źródło: shutterstock

Czy wrzody żołądka mogą być groźne?

Niestety, nieleczona choroba wrzodowa ma tendencję do stałego rozwoju, co oznacza nie tylko nasilenie dolegliwości, ale i ewentualne komplikacje zdrowotne. Wrzody żołądka rzadko co prawda stwarzają zagrożenie dla życia, ale w zaawansowanej postaci prowadzić mogą nawet do perforacji. Mowa o sytuacji, gdy w ścianie żołądka lub jelita cienkiego powstanie dziura, przez którą soki żołądkowego mogą wyciekać do otrzewnej. Sytuacja taka wymaga interwencji chirurgicznej.

Ponadto wrzody żołądka potrafią sięgać głęboko do naczyń i powodować krwawienia wewnętrzne. Wreszcie, zdarza się również, że w konsekwencji choroby wrzodowej dochodzi do opuchnięcia ujścia żołądka do dwunastnicy i treść pokarmowa ulega zablokowaniu – mówimy wtedy o niedrożności, która bez interwencji grozi zatruciem organizmu, a nawet śmiercią!

Dieta a wrzody żołądka

Zmiana sposobu odżywiania jest nie tylko formą prewencji choroby wrzodowej, ale także sposobem na łagodzenie jej przebiegu. Przede wszystkim wskazana jest oczywiście eliminacja potencjalnie szkodliwych substancji, takich jak alkohol oraz kofeina w postaci mocnej kawy i herbaty. Zwiększyć natomiast należy ilość owoców i warzyw, które bogate są w przeciwzapalne antyoksydanty, hamują wydzielanie kwasów żołądkowych i aktywnie chronią komórki nabłonka śluzówki. Z badań naukowych wynika, że dieta bogata w owoce i warzywa jest wręcz formą terapii wrzodów (Harsha et al., 2017).

Ponadto wskazane jest spożywanie pokarmów bogatych w błonnik, witaminę C, cynk oraz selen, obejmujące poza produktami z warzywniaka także ostrygi, orzechy brazylijskie czy niektóre ryby, np. tuńczyka czy halibuta. Wreszcie, bardzo obiecujący potencjał wykazują również pokarmy bogate w probiotyki, takie jak jogurt, kefir, kapusta kiszona czy kimchi. Naukowcy wskazują, że zwłaszcza bakterie Lactobacillus salivarus oraz L. johnsonii skutecznie zwalczają obecność H. pylori w żołądku (Khoder et al., 2016).
Diagram przedstawiający naturalne sposoby zwalczania wrzodów żołądka; opracowanie własne

Naturalne metody leczenia wrzodów żołądka

Wykorzystanie ziołowych preparatów do leczenia dolegliwości układu pokarmowego jest tak stare jak sam człowiek, a i wrzody żołądka istniały na długo przedtem nim nauczyliśmy się je diagnozować. Okazuje się, że naturalne terapie stosowane intuicyjnie, a częściej metodą prób i błędów przez setki lat wykazują się dość zadziwiającą skutecznością. Niektóre z nich prezentują kuszący potencjał w kontekście rozwoju nowych leków na chorobę wrzodową!

Popularnym ziołowym suplementem na wrzody jest więc na przykład koreański żeń-szeń czerwony, który w badaniach wykazuje silne właściwości przeciwzapalne i wspomagające unicestwianie H. pylori (Meshram et al., 2015). Niestety, mimo skuteczności środek ten nie powinien być przyjmowany w dłuższych okresach czasu, a przeciwwskazaniem do leczenia są nadciśnienie, choroby żył czy ciąża. Bardziej dostępny w naszym klimacie naturalny lek na wrzody to czosnek, który jako silny antyoksydant ma aktywnie obniża stan zapalny w jamie żołądka (Mital et al., 2017) – jego stosowanie może wchodzić jednak w interakcje z innymi lekami, stąd konsultacja lekarska jest wymagana.

Pozbawiona efektów ubocznych wydaje się natomiast terapia kurkumą, która zdaniem naukowców hamuje aktywność białek zapalnych sprowokowanych obecnością H. pylori w żołądku (Tuorkey et al., 2009). Do rodziny korzennych antidotum na chorobę wrzodową zalicza się także imbir cytwarowy, a w mniejszym stopniu również imbir lekarski. Te aromatyczne kłącza aktywnie redukują obszar ubytków śluzówki żołądka (Sripramote, et al., 2003).

Wreszcie, warto wspomnieć również o naparach i suplementach z zielonej herbaty chińskiej, która działa nie tylko antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie, ale także poprawia kondycję mikroflory układu pokarmowego, a nawet zapobiega nekrozie tkanek! (Nawab, 2015).
Zielona herbata również ma potencjał ograniczania choroby wrzodowej. Źródło: shutterstock

Kiedy należy wybrać się do lekarza?

Gdy zauważymy u siebie objawy przypominające wrzody żołądka warto zawsze udać się do specjalisty po diagnozę – wykluczy on inne potencjalne problemy i zaproponuje leczenie. Klasyczna terapia wrzodów żołądka za pomocą inhibitorów pompy protonowej oraz antagonistów receptora histaminy nie jest już dziś uważana za efektywną. Znacznie częściej sugeruje się pacjentom o pozytywnym wyniku badania na H.pylori kilkufazową antybiotykoterapię mającą na celu wyniszczenie patogenu.

Nawet, jeśli jednak zdecydujemy się próbować leczyć chorobę wrzodową za pomocą zmian w diecie i naturalnych leków, warto mieć świadomość, że sytuacja może się wymknąć spod kontroli. Takie symptomy jak omdlenia czy uczucie wyjątkowej słabości, problemy z oddychaniem, krwawe lub podejrzanie ciemne wymioty, krwawe lub czarne stolce oraz bardzo silne, nieprzemijające bóle brzucha są wskazaniem do natychmiastowego udania się do lekarza. W drastycznych przypadkach wrzody żołądka są usuwane operacyjnie, a na ich miejsce przeszywana jest zdrowa tkanka. Czasami podcina się również nerw kontrolujący produkcję kwasu żołądkowego.
Dobra wiadomość jest taka, że gdy uda się stwierdzić przyczynę wrzodów żołądka, prognozy są doskonałe, a przy odpowiedniej terapii i zmianie diety oraz nawyków można nie tylko zaleczyć istniejące zmiany, ale zapobiec rozwojowi dalszych!
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

  1. Liz Ford; “Australian pair wins Nobel prize for stomach ulcer research”; data dostępu: 2021-01-19
  2. Lucija Kuna i in.; “Peptic Ulcer Disease: A Brief Review of Conventional Therapy and Herbal Treatment Options”; data dostępu: 2021-01-19
  3. V Prabhu, A Shivani; “An Overview of History, Pathogenesis and Treatment of Perforated Peptic Ulcer Disease with Evaluation of Prognostic Scoring in Adults”; data dostępu: 2021-01-19
  4. Markus McGill; “Everything you need to know about stomach ulcers”; data dostępu: 2021-01-19
  5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases; “Symptoms & Causes of Peptic Ulcers (Stomach Ulcers)”; data dostępu: 2021-01-19
  6. ChoudharyHarsha i in.; “Antiulcer properties of fruits and vegetables: A mechanism based perspective”; data dostępu: 2021-01-19
Ocena (3.1) Oceń: