Zespół niespokojnych nóg – przyczyny, objawy i leczenie zespołu niespokojnych nóg

Zespół niespokojnych nóg to dość zabawnie brzmiąca przypadłość, z którą, niestety, nikomu nie jest jednak do śmiechu. Zwana również chorobą Wittmaacka-Ekboma, rozpoznawana była już w połowie XVII w., a współcześnie szacuje się, że dotyka nawet ok. 10% ogólnej populacji. Jak więc prawidłowo rozpoznać zespół niespokojnych nóg i jak sobie z nim radzić na co dzień?



Zespół niespokojnych nóg definiowanych jest jako nieprzyjemne uczucia ciągnięcia, palenia, mrowienia, itd. Źródło: shutterstockZespół niespokojnych nóg definiowanych jest jako nieprzyjemne uczucia ciągnięcia, palenia, mrowienia, itd. Źródło: shutterstock
  1. Przyczyny zespołu niespokojnych nóg
  2. Objawy zespołu niespokojnych nóg
  3. Komplikacje i zagrożenie dla zdrowia związane z zespołem niespokojnych nóg
  4. Domowe sposoby łagodzenia zespołu niespokojnych nóg
  5. Kiedy udać się do lekarza?
  6. Prognozy przy zespole niespokojnych nóg
Nazwa tej jednostki chorobowej, określanej w literaturze medycznej jako asthenia crurum paraesthetica, dość dobrze obrazuje jej istotę – nieprzyjemne odczucia w kończynach dolnych sprawiają bowiem, że mamy ochotę nieustannie nimi poruszać. Z różnych studiów naukowych wynika, że problem dotyczy od 4 do 15% ogólnej populacji dorosłych (Ohayon i in., 2012), a czasami także dzieci, przy czym występuje znacznie częściej wśród kobiet niż wśród mężczyzn i ogólnie nasila się wraz z wiekiem, zwłaszcza w Europie i Ameryce Północnej. Co ciekawe, wśród kobiet ciężarnych przejściowa forma zespołu niespokojnych nóg pojawia się nawet w co piątym przypadku!

Przyczyny zespołu niespokojnych nóg

W ogromnej większości przypadków lekarze nie są w stanie określić, co dokładnie było przyczyną rozwoju zespołu niespokojnych nóg. W ciągu ostatnich dwóch dekad coraz częściej mówi się jednak o dziedzicznych skłonnościach do choroby. Genetyczne czynniki podejrzewane są przede wszystkim u pacjentów młodszych niż 40 lat. Z pogłębionych badań wynika jednak, że u źródła problemu może leżeć m.in. niski poziom żelaza w mózgu. Mówi się wręcz o dysfunkcji zwojów podstawnych mózgu, które regulują płynność naszych ruchów i za pomocą dopaminy pozwalają nam aktywnie kontrolować aktywność kończyn. Stąd też inne zaburzenia dopaminowe, takie jak np. choroba Parkinsona, często występują wespół z syndromem niespokojnych nóg.

Wyraźną korelację dostrzega się również w odniesieniu do:
  • końcowych stadiów niewydolności nerek i konieczności przeprowadzania dializ;
  • ogólnych niedoborów żelaza;
  • przyjmowania leków na mdłości, antydepresyjnych, antypsychotycznych, a także środków na alergię i przeziębienia zawierających związki antyhistaminowe starszej generacji;
  • częstego używania alkoholu, nikotyny oraz kofeiny;
  • różnych neuropatii, w tym w przebiegu cukrzycy.

Także wspomniana wyżej ciąża jest czynnikiem wyraźnie predysponującym do rozwoju zespołu niespokojnych nóg. W tym przypadku jednak problem pojawia się zwykle na początku trzeciego trymestru i samoczynnie ustępuje kilka tygodni po porodzie.
Zespół niespokojnych nóg pojawia się nawet u co piątej ciężarnej. Źródło: shutterstock

Objawy zespołu niespokojnych nóg

Definicja nieprzyjemnych odczuć w obrębie kończyn dolnych nie jest przesadnie precyzyjna, ale chorzy tak zazwyczaj właśnie określają swoje dolegliwości. Problemem nie jest bowiem klasyczny ból, ale raczej dotkliwe pulsowanie, ciągnięcie, swędzenie, a nawet dreszcze. Symptomy te pojawiają się przede wszystkim popołudniu i wieczorem i ustają przy aktywności – stąd też podświadoma presja chorych, aby nieustannie poruszać nogami. Jednym z przejawów widocznych dla otoczenia jest więc skłonność do częstego dreptania tam i z powrotem, kręcenia się podczas siedzenia oraz wiercenia w łóżku.

Irytujące odczucia mogą pojawiać się tylko w jednej nodze lub w obu, a czasem dotyczą naprzemiennie obu kończyn. Bardzo charakterystyczną cechą jest najwyższe nasilenie dolegliwości w ciągu nocy i stosunkowo bezobjawowy okres nad ranem. W większości przypadków problem nie pojawia się codziennie, ale obserwowany jest np. raz lub dwa razy w tygodniu. Niestety, w ciężkich przypadkach jego nasilenie bywa też znacznie częstsze. W początkowych etapach choroby zdarzają się też okresy całkowitego ustąpienia objawów, nawet na kilka tygodni, ale z biegiem czasu wszystko się niestety nasila. Diagnozę stawia się przede wszystkim na podstawie subiektywnej relacji pacjenta – nie ma jak dotąd testów potwierdzających czy negujących chorobę.

Ciekawostka: Nawet 80% osób cierpiących na zespół niespokojnych nóg doświadcza również okresowych ruchów kończyn podczas snu, zwanych fachowo miokloniami.

Komplikacje i zagrożenie dla zdrowia związane z zespołem niespokojnych nóg

Z ogólnego opisu zespół niespokojnych nóg nie wydaje się problemem zagrażającym życiu – raczej nieprzyjemnym dyskomfortem. Niestety, w długiej perspektywie czasu nasilające się dolegliwości w kończynach dolnych są przede wszystkim poważną przyczyną bezsenności. Chory nie może usnąć bądź budzi się w nocy z uczuciem, że potrzebuje poruszać nogami, aby poczuć ulgę. U osób cierpiących jednocześnie na okresowe ruchy kończyn w trakcie snu znacząco podnosi się ryzyko rozwoju nadciśnienia. Ponadto pacjenci doświadczają często silnych bólów głowy, które mogą być skutkiem ubocznym niewyspania. Dalej, za powikłania uważa się problemy z pamięcią, nauką i skupieniem uwagi.

Ponadto, pogarszające się dolegliwości mogą prowadzić do rozwoju depresji i zaburzeń lękowych, utrudniając codzienne funkcjonowanie.
Tabela przedstawiająca, jak radzić sobie z zespołem niespokojnych nóg; opracowanie własne

Domowe sposoby łagodzenia zespołu niespokojnych nóg

Łagodne przypadki zespołu niespokojnych nóg, które nie są powiązane z żadną współistniejącą chorobą, nie wymagają z reguły leczenia – pomocne są natomiast pewne zmiany w stylu życia. Przede wszystkim konieczne jest zadbanie o prawidłową nawyki sypialniane. Zaleca się więc chodzić codziennie spać o tej samej porze, najlepiej przed północą, utrzymywać prawidłową temperaturę (16-18 stopni C) w sypialni i odpowiedni poziom zaciemnienia, a przede wszystkim unikać kofeiny i alkoholu późnym wieczorem. Poprawa jakości snu może znacznie zredukować intensywność objawów zespołu niespokojnych nóg. Generalnie wskazane jest zresztą ogólne ograniczenie ilości spożywanego alkoholu i kofeiny oraz rzucenie palenia papierosów. W ciągu dnia warto też utrzymywać racjonalny poziom aktywności fizycznej – szczególnie polecane są zajęcia aerobowe, np. bieganie, marsz, jazda na rowerze oraz ćwiczenia rozciągające mięśnie nóg o umiarkowanej intensywności.

Ponadto wielu pacjentów doznaje wyraźnej ulgi fundując sobie codziennie ciepłe kąpiele i masaże nóg, choć niektórym ludziom bardziej pomagają zimne prysznice i lodowe kompresy. W Stanach Zjednoczonych opatentowano i zatwierdzono do użycia już także specjalne przyrządy rehabilitacyjne aplikujące nacisk i wibracje na kończyny dolne.

Z prostszych sposób leczenia poleca się ponadto suplementy z żelazem, które nie przynoszą co prawda rezultatów we wszystkich przypadkach, ale u niektórych ludzi bywają bardzo pomocne. Należy być jednak świadomym, że żelazo w tabletkach powoduje dotkliwe skutki uboczne w postaci bólów brzucha i zaparć i nie zawsze jest dobrze absorbowane.
Suplementy z żelazem mogą skutecznie łagodzić objawy zespołu niespokojnych nóg. Źródło: shutterstock

Kiedy udać się do lekarza?

Jeżeli problem niespokojnych nóg ulegnie takiemu nasileniu, że nie jesteśmy w stanie się porządnie wyspać w nocy, a tym samym nasze funkcjonowanie w ciągu dnia jest wyraźnie ograniczone, konsultacja lekarska jest zdecydowanie wskazana. Po dokonaniu wywiadu lekarz może bowiem zapisać środki regulujące poziom dopaminy (dopaminergiczne) w mózgu i rozwiązujące problem w jego zalążku. Przyjmowane wieczorem wyraźnie redukują one nieprzyjemne odczucia w czasie snu i są dość dobrze tolerowane, choć niestety nie nadają się co chronicznego przyjmowania. Wśród bardziej uciążliwych skutków ubocznych wymienia się rozwój skłonności do zachowań impulsywnych lub obsesyjnych (np. nałogowych zakupów).

Czasem sugeruje się kombinowaną terapię obejmującą preparaty z żelazem (także w formie kroplówek o mniejszej ilości skutków ubocznych) oraz leków przeciwdrgawkowych zawierających gabapentynę lub pregabalinę, które redukują poziom zmysłowego dyskomfortu. Te ostatnie mogą wywoływać skutki niepożądane w postaci ospałości i zmęczenia. W ramach leczenia przydatne bywają także opioidy i benzodiazepiny, wykazujące obiecującą skuteczność, ale niestety również niepozbawione poważnych skutków ubocznych.

Prognozy przy zespole niespokojnych nóg

W przypadku, gdy uda się zdiagnozować przyczynę zespołu niespokojnych nóg, np. deficyt żelaza, problem da się dość łatwo rozwiązać i można zażegnać go raz na zawsze. Bardzo optymistyczne są także perspektywy dla ciężarnych, choć oczywiście w kolejnych ciążach dolegliwości mogą znowu tymczasowo powrócić.

Niestety, jeśli nie uda się stwierdzić przyczyny zespołu niespokojnych nóg, istnieje duża szansa, że wraz z wiekiem sytuacja będzie się pogarszać, pociągając za sobą wspomniane wyżej komplikacje. W wielu krajach i na Internecie istnieją już nawet grupy wsparcia dla osób długoterminowo borykających się z problemem, na które warto zaglądać choćby w poszukiwaniu psychologicznego wsparcia!
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

  1. NHS; “Restless legs syndrome”; data dostępu: 2021-05-24
  2. WebMD; “Restless Legs Syndrome (RLS)”; data dostępu: 2021-05-24
  3. Adam Felman; “Everything you need to know about restless legs syndrome”; data dostępu: 2021-05-24
  4. Maurice M. Ohayon i in.; “Epidemiology of Restless Legs Syndrome: A Synthesis of the Literature”; data dostępu: 2021-05-24
  5. NINDS; “Restless Legs Syndrome Fact Sheet”; data dostępu: 2021-05-24
Ocena (5.0) Oceń:
Pasaż zakupowy