Proktologia ‒ opis i zasady. Co leczy proktologia?

Proktologia – brzmi tajemniczo i poważnie, tymczasem to bardzo ważna specjalizacja w medycynie, która zajmuje się wieloma chorobami związanymi z jelitem grubym, odbytem i odbytnicą. Te tematy uważane są za krępujące i wstydliwe, co z pewnością działa na niekorzyść pacjentów. Warto potraktować te części ciała jak wszystkie inne i dowiedzieć się, jakie objawy powinny niepokoić i z jakim problemem udać się do proktologa, czyli do chirurga jelita grubego.



Proktologia zajmuje się badaniem, diagnostyką i leczeniem schorzeń odbytnicy i jelita grubego. Źródło: shutterstockProktologia zajmuje się badaniem, diagnostyką i leczeniem schorzeń odbytnicy i jelita grubego. Źródło: shutterstock
  1. Proktologia – co to jest?
  2. Jakie choroby leczy proktolog - chirurg jelita grubego?
  3. Kiedy warto odwiedzić proktologa?
  4. Wizyta u proktologa – czego się spodziewać?

Proktologia – co to jest?

Można najprościej powiedzieć, że proktologia to specjalizacja lekarska z zakresu chirurgii ogólnej, która zajmuje się badaniem, diagnostyką i leczeniem schorzeń odbytnicy i jelita grubego. Choroby odbytnicy to na przykład hemoroidy zewnętrzne i wewnętrzne, dość powszechne schodzenie, które dotyka aż około 40% dorosłych w wieku powyżej 50 lat. Inną chorobą, którą zajmuje się proktologia, jest długotrwały bezobjawowy rak jelita grubego, jedna z najczęstszych śmiertelnych chorób nowotworowych. Oprócz tego, proktologia zajmuje się różnymi procesami zapalnymi odbytnicy, zmianami łagodnymi i złośliwymi oraz badaniem i leczeniem szczeliny odbytu.

Proktolodzy, czyli specjaliści w tej dziedzinie, to chirurdzy, którzy diagnozują i leczą schorzenia odbytnicy, odbytu i całego przewodu pokarmowego. Jednak słowo „proktolog” jest już nieco przestarzałe i obecnie preferowanym terminem jest „chirurg okrężnicy”, „chirurg jelita grubego” lub „chirurg okrężnicy i odbytnicy”. Termin „proktolog” nie jest oficjalnie używany od 1961 roku, ponieważ sama proktologia odnosi się przede wszystkim do odbytu, odbytnicy i okrężnicy, a eksperci specjalizują się w całym przewodzie żołądkowym, więc „proktolog” może być terminem zbyt wąskim. Lekarze w tej specjalizacji wykonują  operacje jelita grubego, by wyleczyć okrężnicę, odbytnicę lub odbyt. W ramach swojej specjalizacji przeprowadzają operacje, które mogą obejmować usunięcie części narządów lub usunięcie całych narządów, takich jak woreczek żółciowy.
CHOROBY, KTÓRYMI ZAJMUJE SIĘ PROKTOLOGIA
  • Ropnie i przetoki      
  • Tagi skóry analnej (małe guzki przy odbycie)  
  • Szczeliny      
  • Rak np. okrężnicy i odbytnicy, a także jelita grubego      
  • Hemoroidy      
  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego      
  • Choroba Leśniowskiego-Crohna      
  • Zespół jelita drażliwego      
  • Polipy      
  • Wypadanie odbytnicy      
  • Infekcje dróg płciowych: chlamydia, opryszczka narządów płciowych, rzeżączka, kiła      
  • Kamienie żółciowe      
  • Przepukliny    
Tabela przedstawia przykładowe choroby, którymi zajmuje się proktologia i chirurdzy. Źródło: opracowanie własne.

Jakie choroby leczy proktolog - chirurg jelita grubego?

Chirurdzy jelita grubego zajmują się chorobami przewodu pokarmowego. Ten przewód składa się z okrężnicy, odbytnicy, kanału odbytu i okolicy odbytu. W tych obszarach ludzkiego organizmu może się pojawić wiele chorób i infekcji, które wymagają leczenia; a są to na przykład ropnie i przetoki, czyli infekcje w pobliżu odbytu i odbytnicy. Lekarze zajmują się także tagami skóry analnej, czyli małymi guzkami wokół odbytu, a także tzw. szczelinami, znajdującymi się w wyściółce odbytu. Ważną i trudną chorobą, którą leczy proktologia, jest także rak okrężnicy i odbytnicy, a także hemoroidy, czyli obrzęki żył, które mogą się pojawić zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz odbytu. Proktolodzy zajmują się także zapaleniami jelit, np. wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego czy chorobą Leśniowskiego-Crohna. Powszechną i mniej poważną, ale jednak bardzo uciążliwą chorobą jest także zespół jelita drażliwego, który obejmuje wzdęcia, skurcze, zaparcia i biegunkę. Chirurdzy zajmują się także polipami, czyli wzrostami przedrakowymi, które mogą się przekształcić w raka jelita grubego. Istnieje także stan, w którym odbytnica zaczyna opadać ze swojej pozycji do otworu odbytu (tzw. „wypadanie odbytnicy”). Co ciekawe, chirurdzy jelita grubego mogą również leczyć infekcje przenoszone drogą płciową, w tym chlamydią, opryszczką narządów płciowych, rzeżączką czy syfilisem (kiłą). Są to specjaliści od kamieni żółciowych i przepuklin, a także od innych niekomfortowych objawów, takich jak swędzenie odbytu.

Na pewno zaniepokoić powinien każdy ból w okolicach odbytu. Często powodem są po prostu opisywane tu już szczeliny, które powstają np. na skutek zaparć. Wtedy leczenie jest miejscowe, lekarz może doradzić także zmianę diety (więcej błonnika i wody lub błonnik w postaci suplementu).

W skrajnych przypadkach zaleca się operację. Częstą przyczyną bólu są także hemoroidy. Dobra wiadomość jest taka, że często ustępują samodzielnie (co nie znaczy, że można pominąć wizytę u lekarza), czasem konieczne jest jednak ich wycięcie. Ciepłe kąpiele i środki przeciwbólowe mogą pomóc czuć się lepiej, nim objawy ustąpią. Wreszcie, jeśli bólowi podczas wypróżniania towarzyszy również gorączka, możliwe, że powodem jest ropień odbytu i odbytnicy, który należy leczyć antybiotykami.
Specjalista w dziedzinie proktologii to chirurg jelita grubego, chirurg okrężnicy lub chirurg okrężnicy i odbytnicy. Źródło: shutterstock

Kiedy warto odwiedzić proktologa?

Pierwszym krokiem w przypadku jakichkolwiek problemów zdrowotnych, jest zazwyczaj wizyta u lekarza pierwszego kontaktu, który bada objawy i zleca podstawowe badania, na podstawie których kieruje się dalszym leczeniem. Podczas takiej wizyty można poprosić o skierowanie do proktologa, jeśli odczuwa się jakiekolwiek dolegliwości związane z okolicą odbytu i odbytnicy, takie jak na przykład swędzenie lub pieczenie w odbycie, ból odbytu lub odbytnicy, krwawienie lub inne wydzieliny z odbytu, brodawki lub guzy w okolicy odbytu, ciała obce w odbytnicy, zmiana rytmu wypróżnień lub zmiany stolca, nietrzymanie jelit.

Jeśli nie posiada się czynników ryzyka ani historii rodzinnej, w której pojawiają się choroby odbytu i okrężnicy, ukończenie 50 lat i tak oznacza, że warto umówić się na wizytę. W przypadku występowania czynników ryzyka, warto zrobić to nawet wcześniej, profilaktycznie. Umówienie się na kolonoskopię może nie tylko wykryć raka okrężnicy, ale może mu faktycznie zapobiec. Warto porozmawiać o tym ze swoim lekarzem pierwszego kontaktu. Jednak wykonanie kolonoskopii nie jest jedynym sposobem ochrony siebie i swojego zdrowia. W tym przypadku warto zawsze zacząć od postaw, czyli od zdrowego stylu życia. Jest to niewątpliwie klucz do posiadania zdrowej okrężnicy; warto jeść dużo błonnika, czyli dużo świeżych owoców i warzyw, ograniczyć lub unikać czerwonego i wędzonego mięsa, utrzymywać zdrową wagę i unikać palenia tytoniu i spożywania alkoholu.

Warto przyjrzeć się swojej historii rodzinnej. Według American Cancer Society około 5 do 10% osób, które zachorują na raka jelita grubego i odbytnicy, są nosicielami zmutowanego genu, który jest powiązany z tak zwanymi „rodzinnymi zespołami nowotworowymi”. Wtedy badania i obserwowanie swojego organizmu są niezbędne.
Nie warto zwlekać z wizytą u lekarza, jeśli pojawiają się objawy takie jak bóle, swędzenia czy krwawienia z odbytu. Źródło: shutterstock

Wizyta u proktologa – czego się spodziewać?

Wizyta u proktologa z pewnością należy do wizyt stresujących i krępujących, warto więc dobrze się na nią przygotować i wiedzieć, czego można się spodziewać. Podczas pierwszej wizyty specjalista na pewno pyta pacjenta o objawy: czego dokładnie pacjent doświadczył, jak długo utrzymują się dolegliwości oraz jak często się one pojawiają. Następnie proktolog zadaje pytania dotyczące nawyków żywieniowych i stylu życia pacjenta oraz chorób występujących w rodzinie. Po odpowiednim i szczegółowych wywiadzie, lekarz przeprowadza zewnętrzne badanie fizykalne i, jeśli to konieczne, badanie instrumentalne: czyli anoskopię lub rektoskopię.

Anoskopia to badanie z użyciem urządzenia do badania odbytu oraz 3-4 cm dolnego odcinka odbytnicy. Po założeniu anoskopu proktolog jest w stanie zbadać, czy pojawiają się objawy chorób odbytu; mogą to być np. hemoroidy wewnętrzne, pęknięcie odbytnicy, zapalenie błony śluzowej odbytnicy oraz guzy ostatniego odcinka. Badanie jest zwykle bezbolesne, jednak jeśli wykonuje się je w celu wykrycia hemoroidów lub pęknięcia odbytnicy, podczas wprowadzania urządzenia może pojawić się piekący, przeszywający ból, o którym lekarz z pewnością uprzedzi. W zależności od dolegliwości badanie jest często uzupełniane rektoskopią w celu postawienia trafnej diagnozy. Podczas rektoskopii proktolog bada ostatni odcinek okrężnicy o długości 10–20 cm, wprowadzając do wnętrza specjalne narzędzie. Dzięki temu badaniu można na czas wykryć, a nawet usunąć polipy i wykryć złośliwe zmiany odbytnicy, a także stany zapalne, wrzody i zwężenia lub dokonać biopsji. Test trwa tylko 1-2 minuty, może być niewygodny, ale nie powoduje bólu. W niektórych przypadkach konieczna może być kolonoskopia, zdjęcie rentgenowskie lub biopsje, ale te zazwyczaj przeprowadza się na osobnej konsultacji.
Tak jak w przypadku każdej choroby, również w proktologii ważna jest odpowiednia profilaktyka i zadbanie o zdrowie jeszcze zanim pojawią się jakiekolwiek objawy. Warto więc wziąć sobie do serca zalecenia lekarzy o zdrowej diecie bogatej w błonnik, wysiłku fizycznym, piciu odpowiedniej ilości wody i regularnych badaniach kontrolnych.
Ekologia.pl (Magdalena Karwat)

Bibliografia

  1. “https://medicover.hu/en/consultations/proctology/”; data dostępu: 2021-05-06
  2. “https://www.healthline.com/health/what-is-a-proctologist#conditions-treated”; data dostępu: 2021-05-06
  3. “https://www.prevention.com/health/a20494180/6-things-proctologists-want-you-to-know/”; data dostępu: 2021-05-06
  4. “https://www.medicinenet.com/what_type_of_doctor_is_a_proctologist/article.htm”; data dostępu: 2021-05-06
  5. “https://www.mainehealth.org/Services/Gastroenterology/Proctology”; data dostępu: 2021-05-06
Ocena (4.1) Oceń:
Pasaż zakupowy