Soczewki kontaktowe - działanie, rodzaje, zalety i wady soczewek kontaktowych

Soczewki kontaktowe odmieniły życie milionom ludzi na całym świecie. Jako alternatywa dla okularów stały się wyzwoleniem od parowania, brudnych szkieł, dyskomfortu oraz lustrzanych kompleksów. Ta nowoczesna metoda korekcji wady wzroku ma jednak swoje słabe strony i może wiązać się ze zdrowotnym ryzykiem. Czy i jak warto więc nosić soczewki kontaktowe?



Czy soczewki kontaktowe są zdroweSoczewki kontaktowe zakłada się bezpośrednio na oko, fot. New Africa/Shutterstock
  1. Jak działają soczewki kontaktowe?
  2. Rodzaje soczewek kontaktowych
  3. Zalety soczewek kontaktowych
  4. Wady soczewek kontaktowych
  5. Zasady bezpiecznego noszenia soczewek kontaktowych
  6. Przyszłość soczewek kontaktowych
Ideę soczewki kontaktowej rozwinął jako pierwszy sam Leonardo da Vinci. Renesansowy geniusz studiując mechanizm działania oka zasugerował wkładanie głowy do miski z wodą, tak aby ciśnienie cieczy wpłynęło na potencjał rogówki. Mało praktyczny pomysł doczekał się funkcjonalnego rozwinięcia dopiero w XVIII w., gdy kolejny geniusz, John Hershel, bazując na teoriach Descartes’a zaproponował stworzenie sferycznej kapsuły wypełnionej zwierzęcą żelatyną, która miałaby korygować wadę wzroku.

I tak w 1887 r. powstały pierwsze szklane soczewki kontaktowe, a 1939 r. plastikowe. Były to jednak wciąż duże soczewki przykrywające całą powierzchnię oka. Dopiero w kolejnych dekadach wynalazek przybrał kształt znany nam współcześnie.

Jak działają soczewki kontaktowe?

Idea działania soczewek kontaktowych nie różni się w swojej istocie od działania okularów. Jedyną różnicą jest fakt, że soczewka leży bezpośrednio na rogówce, czyli najbliżej oka. Docierające do niej promienie światła zostają załamane pod takim kątem, aby po wniknięciu do wnętrza skupiły się dokładnie na siatkówce, nie zaś przed lub za nią, tak jak to ma miejsce w przypadku krótko- i dalekowzroczności.

Soczewki kontaktowe potrafią korygować oba wspomniane wyżej typy wad, a także astygmatyzm. Dobiera się je na podstawie zdiagnozowanej wielkości wady wyrażonej w dioptriach (dodatnich lub ujemnych) oraz indywidualnej krzywizny oka. Trzecim ważnym parametrem jest optymalna średnica soczewki. Wszystkie te wartości jest w stanie zidentyfikować wyłącznie lekarz okulista lub optometrysta.

Rodzaje soczewek kontaktowych

Podstawowy podział soczewek kontaktowych dotyczy materiału z jakiego zostały wykonane. Bardziej popularne, bo przyjemniejsze w noszeniu są soczewki miękkie, wyprodukowane z hydrożelu oraz polimerów silikonowo-hydrożelowych. Posiadają one wysoki stopień uwodnienia – od 38 do nawet 75%. Z kolei twarde soczewki kontaktowe powstają ze sztywniejszych polimerów – dawniej był to głównie polimetakrylanu metylu (PMMA), ale obecnie stosuje się raczej materiały przepuszczające tlen na bazie silikonu. Soczewki twarde, współcześnie znane jako RGP, wymagają dłuższego okresu przyzwyczajania, ale lepiej utrzymują kształt i bywają efektywniejsze w korygowaniu niektórych wad wzroku. Wybór pomiędzy to tzw. soczewki hybrydowe – twarde w środku, a miękkie na krańcach, łączące zalety obu typów.

Poza tym soczewki kontaktowe różnią się długością noszenia (mogą być dzienne, tygodniowe lub miesięczne) oraz trybem: ciągłym, bez zdejmowania, lub dziennym, ze zdejmowaniem na noc. W szerokiej ofercie można też znaleźć soczewki toryczne korygujące astygmatyzm, multifokalne, o mocy dodatnich i ujemnych dioptrii jednocześnie, a nawet kosmetyczne, zmieniające kolor czy wygląd tęczówki.
Soczewki kontaktowe przechowuje się w specjalnym roztworze, fot. Valeri Luzina/Shutterstock

Zalety soczewek kontaktowych

Australijscy naukowcy z Sydney w 2022 r. opublikowali badanie dotyczące wpływu soczewek kontaktowych na jakość życia. Okazało się, że zarówno dorośli, jak i dzieci, którzy decydują się na tą formę korekcji wzroku, zyskują w kategorii codziennego komfortu, samopoczucia i samooceny. O soczewce na oku da się bowiem łatwo zapomnieć – pozwala ona uprawiać sporty, nie stwarza problemów przy deszczu, nie ulega łatwo zabrudzeniu, a przede wszystkim pozwala pozbyć się nie zawsze lubianego statusu „okularnika”.

Przylegając bezpośrednio do powierzchni oka soczewki zwykle gwarantują też znacznie lepszą jakość widzenia, zwłaszcza w obszarze peryferyjnym, gdzie okulary często zawodzą. Można je też łatwo łączyć z okularami przeciwsłonecznymi czy goglami, co gwarantuje lepszą ochronę oczu.

Wady soczewek kontaktowych

Niestety, noszenie soczewek kontaktowych wiąże się również z pewnym ryzykiem zdrowotnym. Mowa przede wszystkim o zagrożeniu infekcjami, które łatwo wprowadzić do oka przy nakładaniu lub zdejmowaniu soczewki kontaktowej, zwłaszcza, jeśli nie przestrzegamy zasad prawidłowej higieny.

Możliwe komplikacje obejmują m.in. zapalenie rogówki przebiegające z ubytkami nabłonka. W tym scenariuszu brak higieny lub zbyt długie noszenie soczewek kontaktowych ułatwia rozwój mikroorganizmów w oku i prowadzi do uszkodzenia tkanki. W drastycznych przypadkach grozi to nawet utratą wzroku.

U nieostrożnych użytkowników czasami dochodzi też do fizycznego uszkodzenia rogówki, które samo w sobie powoduje nieprzyjemne symptomy bólu, drapania w oku czy nawet zaburzonego widzenia. Jeśli przez te mikrourazy przenikną drobnoustroje, może dojść do rozwoju owrzodzenia rogówki. Kolejnym możliwym powikłaniem jest olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojówek, które zwykle wynika z alergicznej nadwrażliwości oka. Towarzyszy mu zaczerwienienie, podrażnienie i obrzęk, a czasem nawet pojawianie się czerwonych grudek. Leczenie wymaga rezygnacji z noszenia soczewek nawet na kilka tygodni.

Soczewki kontaktowe są więc znacznie trudniejsze w obsłudze niż okulary. Wymagają precyzji, odpowiedzialności, pieczołowitości i czystości, przez co nie są wskazane dla małych dzieci.

Przeciwwskazania do noszenia obejmują:
  • aktywne stany zapalne oka pochodzenia bakteryjnego, wirusowego lub grzybicznego;
  • zespół suchego oka lub zablokowanie kanalików łzowych;
  • ostre zapalenie tęczówki;
  • urazy oka, w tym ubytki nabłonka rogówki;
  • chroniczne alergie oczne.
Tabela przedstawiająca zagrożenia związane z noszeniem soczewek kontaktowych; opracowanie własne

Zasady bezpiecznego noszenia soczewek kontaktowych

Aby maksymalnie wykorzystać potencjał soczewek kontaktowych przy najmniejszym możliwym zagrożeniu dla zdrowia oczu, należy przede wszystkim utrzymywać najwyższe standardy higieny. Oznacza to konieczność dokładnego mycia rąk przed wkładaniem, zdejmowaniem i każdą manipulacją z soczewkami. Warto przy tym zadbać o stale krótkie paznokcie oraz częstą wymianę ręczników używanych do osuszania rąk.

Soczewki kontaktowe  jednodzienne co wieczór wyrzuca się do kosza na śmieci, aby rano sięgnąć po nowe. Modele tygodniowe czy miesięczne wymagają jednak codziennego obmywania i przechowywania w specjalnym pojemniczku z dedykowanym roztworem. Owa rutynowa pielęgnacja jest kluczowa, aby pozbyć się patogenów i ciał obcych z powierzchni soczewki kontaktowej i nie wprowadzać ich ponownie do oka. Sam pojemnik na soczewki kontaktowe powinien być regularnie sterylizowany.

Nigdy nie wolno też nosić soczewek kontaktowych dłużej niż wskazuje producent. Soczewki kontaktowe dwutygodniowe wyrzucamy więc dokładnie 14 dni po otwarciu opakowania, niezależnie od tego, jak często były noszone. Przekraczanie terminu przydatności do użycia jest jednym z największych „grzechów” użytkowników i powoduje najwięcej komplikacji. Generalnie, im krótszy okres noszenia soczewek kontaktowych tym niższe ryzyko przypadkowego zakażenia.

Bardzo ważne jest również, aby unikać kontaktu z soczewek kontaktowych z wodą, która zawsze może zawierać w sobie bakterie czy wirusy. Najlepiej jest więc zdejmować soczewki kontaktowe przed kąpielą, prysznicem lub pływaniem i nigdy nie należy płukać ich wodą kranową. Klasyczne modele soczewek kontaktowych nie powinny też być noszone w czasie snu – trzeba je zdjąć wieczorem, aby oczy mogły w nocy odpocząć. Wyjątkiem są soczewki kontaktowe do noszenia w trybie ciągłym, które i tak zdaniem niektórych okulistów są kontrowersyjne i częściej powodują podrażnienia oczu.

Uwaga:
Okuliści generalnie nie polecają noszenia kolorowych soczewek kosmetycznych, zwłaszcza tych sprzedawanych poza salonami optycznymi. Są one grubsze, gorzej przepuszczają powietrze, a w przypadku niedopasowania parametru krzywizny oka mogą powodować uszkodzenia rogówki.
Kolorowe soczewki kontaktowe, fot. Firax/Shutterstock

Przyszłość soczewek kontaktowych

Technologia nieustannie się rozwija, a soczewki kontaktowe są coraz lżejsze, lepiej oddychające, bogatsze w wodę. Tym samym oferują coraz większy komfort noszenia. Największym przełomem ostatnich lat wydają się być jednak soczewki ortokorekcyjne, które dopiero zaczynają zdobywać popularność na świecie.

Mowa o wykonywanych indywidualnie dla każdego pacjenta twardych soczewkach kontaktowych, które zakłada się na oczy wyłącznie na noc. W trakcie snu oddziałują one na rogówkę, zmieniając sposób rozłożenia komórek nabłonka i tym samym formując pożądany kształt sfery. Rano po zdjęciu pacjent widzi ostro, a efekt korekcji utrzymuje się przez cały dzień.
Soczewki ortokorekcyjne nie odwracają wady wzroku, ale w przypadku dzieci i młodzieży mogą skutecznie zahamować jej postęp. Poleca się je przede wszystkim w przypadku niewielkiej krótkowzroczności (do -5 D) oraz umiarkowanego astygmatyzmu. Zdaniem ekspertów ta nieinwazyjna metoda korekcji wady wzroku niesie ze sobą ogromny potencjał i będzie idealnym wyborem zwłaszcza dla osób bardzo aktywnych oraz pracujących w trudnych warunkach, gdzie na co dzień noszenie okularów, jak i tradycyjnych soczewek bywa z różnych względów utrudnione.
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

1. „A Brief History of Contact Lenses” ContactLenses.org, https://www.contactlenses.org/timeline.htm, 13/12/2023
2. “Contacts” Cleveland Clinic, https://my.clevelandclinic.org/health/articles/10737-contacts, 13/12/2023
3. “Contact Lenses” National Eye Institute; https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/healthy-vision/contact-lenses, 13/12/2023
4. “Benefits of Vision Correction with Contact Lenses” CDC, https://www.cdc.gov/contactlenses/benefits.html, 13/12/2023
5. “Quality-of-life outcomes of long-term contact lens wear: A systematic review” Himal Kandel, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34656447/, 13/12/2023
6. “What Is Orthokeratology?” Reena Mukamal, https://www.aao.org/eye-health/glasses-contacts/what-is-orthokeratology, 13/12/2023
7. „Contact Lenses” Bharat Gurnani i in., https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK580554/, 13/12/2023

Ocena (1.4) Oceń: