Palma sabałowa – właściwości, działanie i zastosowanie palmy sabałowej

Palma sabałowa pod postacią suplementu o angielskiej nazwie „saw palmetto” już od dobrych kilku lat podbija półki sklepów ze zdrową żywnością i ziołami. Ekstrakt pozyskany z owoców Serenoa repens nie jest jednak wcale rewolucyjnym odkryciem XXI w. – ze źródeł historycznych wynika, że z leczniczych właściwości palmy sabałowej korzystali północnoamerykańscy Indianie już w czasach przed kolonizacją.



Plantacja palmy sabałowej na Florydzie. Źródło: shutterstockPlantacja palmy sabałowej na Florydzie. Źródło: shutterstock
  1. Palma sabałowa – co to za roślina?
  2. Palma sabałowa jako lek na prostatę?
  3. Inne zdrowotne właściwości plamy sabałowej
  4. Czy palma sabałowa jest bezpieczna?
  5. Przeciwwskazania do użycia plamy sabałowej
  6. Dla kogo palma sabałowa?
Rdzenni mieszkańcy dzisiejszej Florydy bardzo wysoko cenili sobie drzewa palmy sabałowej -  z jej liści wyplatali koszyki i inne praktyczne przedmioty, zaś owoce spożywali jako codzienną strawę. Sporządzali z nich również wodne odwary, którymi ponoć leczyli dezynterię, bóle brzucha, problemy urologiczne, a nawet seksualną oziębłość!

Palma sabałowa – co to za roślina?


Znana również jako bocznia piłkowana, palma sabałowa (Serenoa repens) jest gatunkiem typowym dla subtropikalnej strefy klimatycznej południowo-wschodnich Stanów Zjednoczonych. Nie znamy innych gatunków należących do tego rodzaju botanicznego i ani też innych naturalnych miejsc występowania poza tym wąskim zakątkiem świata.

Samo drzewo charakteryzuje się raczej mniejszym rozmiarem, dorastającym zaledwie 2-3 metrów wysokości. Rośnie w gąszczach wzdłuż atlantyckiego wybrzeża oraz jako niższe piętro w lasach sosnowych Florydy. Palma sabałowa jest gatunkiem bardzo odpornym na niesprzyjające warunki środowiskowe, rośnie powoli i jest w stanie dożyć nawet kilkuset lat – najstarsze amerykańskie okazy liczą sobie nawet siedem wieków!

Liście tworzą rozległe wachlarze mierzące ponad 1 metr długości, których ogonki wyposażone są w ostre, piłowate ząbki łatwo przebijające ludzką skórę – stąd też nazwa „saw palmetto” („saw” z ang. piła). Praca z palmą sabałową nie należy więc do przyjemności. Drzewo produkuje długie wiechy drobnych, biało-żółtych kwiatów, które po zwiędnięciu przekształcają się w nieduże owoce, początkowo żółte, ale z czasem ciemniejące. To właśnie owoce palmy sabałowej cieszą się największym zainteresowaniem współczesnych naukowców.

Palma sabałowa jako lek na prostatę?


W literaturze medycznej ekstrakt z owoców palmy sabałowej zasłużył sobie na uwagę przede wszystkim w kontekście leczenia łagodnego przerostu gruczołu krokowego (BPH). Jest to problem dotykający przede wszystkim mężczyzn w podeszłym wieku, który może powodować znaczący dyskomfort urologiczny, a w zaawansowanych przypadkach również zaburzenia działania pęcherza moczowego oraz nerek, łącznie z bolesnymi stanami zapalnymi.

Zdaniem naukowców ekstrakt z palmy sabałowej posiada silne działanie anty-androgeniczne oraz przeciwzapalne i może tym samym redukować czynniki, które prowadzą do przerostu prostaty, a wręcz aktywnie uśmiercać komórki odpowiedzialne za zwiększenie gruczołu. Substancje czynne obecne w owocach palmy mają blokować działanie enzymu odpowiedzialnego za przekształcanie testosteronu w DHT.

Oficjalnie poleca się go w celu łagodzenia dolegliwości związanych z BPH – zwłaszcza nieprzyjemnego uczucia parcia na pęcherz czy bólu podczas oddawania moczu. Niestety, wyniki badań są jak dotąd mieszane. Z analizy 32 studiów przeprowadzonych w tym zakresie (Cochrane, 2012) nie wynika na przykład, aby zioło było faktycznie skuteczne. Pozytywne efekty osiągnięto jedynie stosując „saw palmetto” razem z likopenem oraz selenem bądź też w wersji wzbogaconej o sito-sterol. Z drugiej strony, półroczny eksperyment przeprowadzony w Chinach w 2019 r. na grupie 354 pacjentów cierpiących na BHP wykazał znaczne złagodzenie objawów i zwiększenie strumienia moczu. Podobnie sprzeczne są badania dotyczące roli suplementu w prewencji problemów z prostatą – z niektórych wynika, że ma on potencjał opóźniania progresji choroby, w innych jednak nie wykazano żadnej korelacji.

Bardzo obiecująco wygląda za to podawanie suplementów z palmą sabałową mężczyznom przed operacją przezcewkowej elektrosekcji gruczołu krokowego (TURP) – suplementacja rozpoczęta 2 miesiące przez zabiegiem faktycznie zwiększa sukces leczenia operacyjnego.

Na tym jednak nie kończą się potencjalne korzyści ze stosowania ekstraktu z Serenoa repens przez mężczyzn. Z niektórych badań wynika również, że może on redukować zaburzenia erekcji bardzo często towarzyszące przerostowi prostaty. W wielu przypadkach jest polecany jako naturalna alternatywa dla preparatów farmakologicznych, których skutki uboczne obejmują, m.in. obniżenie libido i objętości ejakulatu jak również, generalny brak zadowolenia z życia seksualnego. Ponadto, zarówno wśród pacjentów cierpiących na BHP, jak i tych ze zdrową prostatą, suplementacja palmą sabałową wydaje się przynosić realną ulgę w przebiegu klasycznych infekcji układu moczowego.
Owoce palmy sabałowej. Źródło: shutterstock

Inne zdrowotne właściwości plamy sabałowej


Mechanizm blokowania transformacji testosteronu w DHT okazuje się być korzystny również w kontekście łysienia męskiego. Owo zrównoważenie hormonów według różnych studiów może przekładać się na poprawę gęstości czupryny aż u 83% osób doświadczających utraty włosów typowej dla wieku podeszłego. U 60% użytkowników palmy sabałowej  zaobserwowano również ogólną poprawę jakości włosów (Pais i in., 2016).

Paradoksalnie, ekstrakt z „saw palmetto” może przysłużyć się także kobietom, które doświadczają zaburzeń równowagi hormonalnej. Otóż redukuje on u płci żeńskiej poziom androgenów oraz prolaktyny przynosząc redukcję symptomów towarzyszących zespołowi policystycznych jajników (PCOS), takich jak nadmierne owłosienie na twarzy oraz kończynach, nieregularne i obfite miesiączki bądź trądzik. Co więcej, palma sabałowa należy do ziołowych preparatów polecanych w ramach naturalnego powiększania piersi – jej skuteczność w tym zakresie nie została jednak jeszcze nigdy dowiedziona, co nie zniechęca rzeszy zwolenniczek na całym świecie.

Wreszcie, istnieją anegdotyczne doniesienia jakoby przyjmowanie ekstraktu z palmy sabałowej miało redukować bóle głowy, bezsenność, a także objawy przeziębienia takie jak katar czy kaszel. Zastosowanie to ma jednak raczej charakter tradycyjny i nie zostało dotąd w żaden sposób zweryfikowane medycznie.

Czy palma sabałowa jest bezpieczna?


Większość studiów dotyczących stosowania ekstraktu z palmy sabałowej odnosi się bezpośrednio do mężczyzn - w tym kontekście suplement wydaje się bezpieczny i dobrze tolerowany nawet przy długoterminowym spożyciu (do trzech lat!). Nieznane są również ewentualne interakcje z innymi lekami. Brakuje natomiast danych dotyczących ewentualnych skutków ubocznych stosowania palmy sabałowej przez kobiety i dzieci, więc ostrożność, a wręcz wstrzemięźliwość jest wysoce zalecana.

Przyjmowanie tabletek ze sproszkowanym ekstraktem z owoców z Serenoa repens może co prawda wywoływać problemy żołądkowe, mdłości i bóle głowy, ale są one zazwyczaj łagodne i często ustępują w miarę jak organizm się przyzwyczaja. Dyskomfortowi ze strony układu pokarmowego można zapobiec stosują „saw palmetto” doodbytniczo, ale wówczas maksymalny okres kuracji skraca się do 30 dni.

Uwaga:
Standardowa dawka ekstraktu z palmy sabałowej w wersji doustnej wynosi 320-960 mg dziennie. Jej przekraczanie jest zdecydowanie niewskazane.
Tabela przedstawiająca potencjalne wskazania do stosowania ekstraktu z palmy sabałowej; opracowanie własne

Przeciwwskazania do użycia plamy sabałowej


Nie ma oficjalnych przeciwwskazań zabraniających kobietom korzystanie z ekstraktu z palmy sabałowej – istnieją wręcz tysiące zadowolonych użytkowniczek na całym świecie. Bezwzględnie zabronione jest jednak przyjmowanie preparatu przez ciężarne i matki karmiące piersią. Serenoa repens może bowiem wpływać na gospodarkę hormonalną i tym samym oddziaływać negatywnie na rozwój płodu, zdrowie ciąży czy laktację. Suplementu nie poleca się również dzieciom z uwagi na ryzyko zaburzeń hormonalnych.

Z obserwacji wynika również, że długotrwałe przyjmowanie preparatów z palmą sabałową może spowalniać proces krzepnięcia krwi. Stąd suplement warto odstawić na dwa tygodnie przez planowanymi operacjami chirurgicznymi. Nie poleca się też przyjmowania go jednocześnie z lekami przeciwzakrzepowymi, jak również antykoncepcją hormonalną zawierającą estrogen. Ekstrakt z palmy sabałowej może zmniejszać skuteczność ochrony przed ciążą!
Suplement z ekstraktem z owoców palmy sabałowej. Źródło: shutterstock

Dla kogo palma sabałowa?


„Saw palmetto” to przede wszystkim bezpieczny i obiecujący suplement dla dojrzałych mężczyzn. Chociaż ocena jego skuteczności wymaga jeszcze pogłębionych studiów, niektóre wyniki, jak również opinie użytkowników, napawają optymizmem, nawet, jeśli po części odpowiada za nie efekt placebo. W kontekście dość powszechnego przerostu gruczołu krokowego naturalna terapia wolna od poważniejszych działań niepożądanych jest ze wszech miar dobrą wiadomością.
Przyjmowanie ekstraktu z palmą sabałową przez kobiety jest nieco bardziej kontrowersyjne, choć dopuszczalne i potencjalnie korzystne. Suplement może przede wszystkim pomóc paniom o zaburzeniach hormonalnych natury androgenicznej – jego stosowanie powinno być jednak zawsze skonsultowane z lekarzem!
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

1. „Spotlight on Saw Palmetto: What the Science Says” NCCIH, https://www.nccih.nih.gov/health/providers/digest/spotlight-on-saw-palmetto-science, 31/01/2022
2. “Saw Palmetto - Uses, Side Effects, and More” WebMD, https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-971/saw-palmetto, 31/01/2022
3. “Saw Palmetto” University of Michigan Health, https://www.uofmhealth.org/health-library/hw134773spec, 31/01/2022
4. “Serenoa repens extract in the treatment of benign prostatic hyperplasia” Petrisor Geavlete i in., https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3175703/, 31/01/2022
5. “Assessment report on Serenoa repens (W. Bartram) Small, fructus” EMA, https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-assessment-report-serenoa-repens-w-bartram-small-fructus_en.pdf, 31/01/2022

Ocena (2.7) Oceń: