Przedawkowanie witamin (hiperwitaminoza) – objawy, skutki i jak postępować w przypadku przedawkowania witamin

Witaminy są nam niezbędne dla zdrowia i prawidłowego funkcjonowania. Stąd tak duża popularność suplementów, które poleca się dziś dzieciom, seniorom, ciężarnym, zapracowanym, sportowcom, itd. Ordynujemy je sobie często sami, zazwyczaj bez konsultacji z lekarzem i nie zawsze według wskazówek na opakowaniu. Eksperci alarmują, że przedawkowanie witamin może być nie mniej poważnym problemem niż ich niedobory!



Na rynku dostępne są dziesiątki preparatów witaminowych bez recepty. Źródło: shutterstockNa rynku dostępne są dziesiątki preparatów witaminowych bez recepty. Źródło: shutterstock
  1. W jaki sposób można przedawkować witaminy?
  2. Czy można przedawkować witaminę C?
  3. Zdradliwa witamina D
  4. Witamina A – najbardziej niebezpieczna!
  5. Witaminy E i K
  6. Czym grozi nadmiar witamin z grupy B?
Producenci preparatów witaminowych obiecują swym klientom korzyści bez granic – od żelaznej odporności po promienną skórę i wieczną młodość. Niestety, większość tych roszczeń nie jest podparta rzetelnymi faktami naukowymi i wynika z uogólnień i uproszczeń, które wprowadzają społeczeństwo w błąd. Rodzi się przekonanie, że jeśli coś mi dolega lub czuję się nie najlepiej, to powinienem biec do apteki po witaminy. W rezultacie kupujemy preparaty jeden po drugim i łykamy bez świadomości ryzyka przedawkowania i działań niepożądanych.

W jaki sposób można przedawkować witaminy?


Podstawowym zagrożeniem związanym z samodzielną suplementacją witaminami jest przekraczanie dawek w wyniku niedoinformowania. Na każdym opakowaniu powinna znajdować się tabela z dozowaniem dla poszczególnych grup wiekowych – wskazań tych należy absolutnie przestrzegać. Jeśli dany suplement przeznaczony jest dla osób od wieku 12 lat, nie podajemy go młodszym, nawet po rozpołowieniu tabletki. Sporym zagrożeniem jest również kierowanie się własnymi źródłami raczej niż zaleceniami producenta – sam fakt, że w danym badaniu naukowym testowano podawanie pacjentom 800 mg witaminy C dziennie nie oznacza, że możesz przeprowadzać takie eksperymenty na sobie!

Kolejne poważne ryzyko wynika z przyjmowania różnych preparatów wieloskładnikowych. Nawet stosując się do zalecanego dozowania możemy przedawkować daną witaminę, jeśli pojawia się ona w różnych suplementach jednocześnie. Tutaj warto zwrócić uwagę na synonimy: witamina C jest tożsama z kwasem askorbinowym, witamina E z tokoferolem, zaś witamina B6 z pirodoksyną.

Czy można przedawkować witaminę C?


Jednym z najczęściej nadużywanych suplementów jest witamina C, powszechnie uważana za tarczę ochronną przed przeziębieniami i wirusami. W rzeczywistości coraz większa część studiów naukowych podważa stereotyp witaminy C jako wsparcia dla odporności dowodząc, że nie chroni nas ona wcale przed infekcjami i wcale niekoniecznie redukuje nasilenie objawów. Owszem, jest kluczowa dla powstawania kolagenu, aminokwasów i niektórych hormonów i odgrywa istotną rolę w rozwoju kości i naczyń krwionośnych, ale standardowa dieta dostarcza zwykle jej adekwatne ilości.

Jako mityczny obrońca zdrowia witamina C dodawana jest tymczasem sztucznie do dziesiątek produktów spożywczych i leków – od soku pomarańczowego po aspirynę. Mało kto zdaje więc sobie sprawę, ile naprawdę jej konsumuje. Oficjalna maksymalna dawka dzienna dla osoby dorosłej określona jest na poziomie 2000 mg dziennie. Z badań wynika, że większe ilości mogą powodować silne nudności i biegunkę, a także zaburzać wewnętrzną równowagę między antyoksydantami i prooksydantami. Ponadto, pacjenci z określonymi typami schorzeń, takimi jak hemochromatoza, mogą wskutek przedawkowania witaminy C doświadczyć groźnej dla zdrowia nadwyżki żelaza w tkankach. W dłuższym okresie czasu wysokie dawki przyczyniają się również do rozwoju kamieni nerkowych oraz utrudniają organizmowi utrzymywanie prawidłowego poziomu korzystnego cholesterolu HDL.
Świeże owoce są doskonałym źródłem witaminy C, a w postaci naturalnej nie można ich przedawkować! Źródło: shutterstock

Zdradliwa witamina D


Suplementacja witaminą D zrobiła się w ostatnich latach bardzo modna. Faktycznie spora część społeczeństwa cierpi na jej niedostatek w sezonie jesienno-zimowym, gdy światła słonecznego jest niewiele, a my chodzimy ubrani od stóp do głów. Stąd dzieciom, seniorom i ciężarnym zaleca się wręcz przyjmowanie preparatów w witaminą D w okresie od października do marca (niemowlętom zaś przez cały pierwszy rok ich życia). Polecane dzienne dawki mieszczą się między 400 do 800 IU dziennie w zależności od wieku.

Niestety, zbyt gorliwe przyjmowanie suplementów z witaminą D2 lub D3 może powodować poważne skutki uboczne. Przede wszystkim w ustroju dochodzi do rozwoju hiperkalcemii, czyli nadmiaru wapnia. Łagodne, początkowe objawy obejmują intensywne pragnienie i potrzebę częstego oddawania moczu, ale wraz ze wzrostem natężenia wapnia i witaminy D we krwi może dość nawet do drgawek, śpiączki oraz śmierci!

Owszem, prowadzi się na świecie badania nad skutecznością podawania nawet 10 tysięcy IU witaminy D dziennie, ale nie jest to eksperyment, który można przeprowadzać w domowym zaciszu na własną odpowiedzialność! Niestety, z obserwacji (Shea i in.,, 2017) wynika, że większość przypadków przedawkowania wynika z przyjmowania preparatów zamawianych przez internet.

Witamina A – najbardziej niebezpieczna!


Witaminy A, D, E i K są rozpuszczalne w tłuszczach i ta właściwość sprawia, że są łatwo akumulowane w organizmie. Ich przedawkowanie jest więc zazwyczaj bardziej niebezpieczne, gdyż nadmiar nie jest wypłukiwany z krwi wraz z moczem. Witamina A dostarczana jest w diecie za pomocą szerokiej grupy karotenoidów, które są jej prekursorami – jak dotąd nie ma powszechnej zgody na temat tego jak dużo powinniśmy ich konsumować dla optymalnego zdrowia. Suplementacja jest też kontrowersyjna i znamy wiele przypadków groźnego przedawkowania.

Spożycie większych ilości witaminy A w krótkim okresie może powodować omdlenia, bóle głowy, rozdrażnienie, bóle brzucha, mdłości, zaburzenia widzenia, a także silne otarcia skóry. Chroniczne przedawkowanie jest z kolei łączone z łysieniem, podwyższoną temperaturą ciała, bólami stawów i mięśni, anoreksją, utratą wagi czy obrzękiem tarczy nerwu wzrokowego. W literaturze medycznej znajdują się również asocjacje ze wzrostem ciśnienia wewnątrzczaszkowego, anemią i niedoborem płytek krwi. Ponadto wysokie dawki witaminy A u kobiet ciężarnych powodują anomalie genetyczne płodu i znacząco obniżają szanse na urodzenie zdrowego potomstwa. Generalnie uważa się, że poza uzasadnionymi przypadkami suplementacja witaminą A nie jest konieczna ani wskazana, zwłaszcza dla dzieci i seniorów.
Tabela przedstawiająca zagrożenia związane z przedawkowaniem poszczególnych witamin; opracowanie własne

Witaminy E i K


Witamina E rzadko jest deficytowa, bowiem, gromadzona w tłuszczu, może być łatwo przechowywana przez dłuższy czas. Jest stosunkowo dobrze dostępna w diecie, więc suplementacja nie jest potrzebna. Do jakiegoś czasu proponuje się jednak preparaty z syntetycznym tokoferolem jako odmładzającą kurację antyoksydacyjną. Jest to pomysł bardzo kontrowersyjny bowiem już 2 gramy dziennie uznawane są za toksyczne. Wysokie dawki witaminy E przede wszystkim redukują zasoby witaminy A narażając organizm na niedobory. Poza tym mogą powodować niebezpieczne krwotoki u osób z zaburzeniami krzepnięcia krwi oraz zwiększać ryzyko infekcji dróg oddechowych paradoksalnie wykazując efekt prooksydacyjny. 

Witaminy K1 i K2 są całkowicie bezpieczne nawet w wyższych dawkach, o ile pochodzą ze źródeł pokarmowych. Ich syntetyczne formy wykazują jednak zwiększony poziom toksyczności i mogą uszkadzać błony komórkowe. Szczególnie zagrożone negatywnymi skutkami przedawkowania są wcześniaki, u których rutynowo podawane w szpitalu zastrzyki z witaminą K rzadko, ale powodują reakcje alergiczne łącznie ze wstrząsem anafilaktycznym, żółtaczkę oraz anemię.
Naturalne źródła witaminy E. Źródło: shutterstock

Czym grozi nadmiar witamin z grupy B?


Witaminy B to grupa rozpuszczalnych w wodzie związków, które m.in. odpowiedzialne są za metabolizm i dostarczanie organizmowi niezbędnej do funkcjonowania energii. Potrzebujemy ich codziennie, ale większe dawki są z reguły skutecznie wypłukiwane w ramach układu moczowego. Witaminy B1 i B2 są całkowicie bezpieczne i jak dotąd nie zaobserwowano nigdy ich przedawkowania. Witamina B3 w bardzo wysokich dawkach powoduje zaburzenia neurologiczne u gryzoni i może prowadzić do śpiączki, a nawet śmierci. U człowieka ten poziom toksyczności nie jest praktycznie niespotykany. Z większą ostrożnością trzeba natomiast odnosić się do witaminy B6, która jest potencjalnie neurotoksyczna. Wysokie dozy mogą być przyczyną neuropatii, osłabienia mięśni i zaburzeń równowagi, a także poważnych uszkodzeń struktury neuronów z utratą otoczek mielinowych i degeneracją włókien odpowiedzialnych za odczucia zmysłowe. Z kolei bardzo wysokie dawki witaminy B12 łączone są z atakami trądziku łodzieńczego i różowatego, a także zaburzeniami pracy nerek i wątroby. Na szczęście, objawy te obserwuje się wyłącznie po podaniu kobalaminy w formie zastrzyków – niski poziom absorpcji witamin z tabletek chroni nas często przed groźnymi skutkami przedawkowania.
Pamiętajmy, że pokarmowe źródła witamin gwarantują najwyższą przyswajalność i bezpieczeństwo. Suplementy mimo swojej pozornej niewinności i dobroczynności nie powinny tak naprawdę być nigdy przyjmowane bez medycznego uzasadnienia. Argumentem przemawiającym za ostrożnością powinien być również potencjał oszczędności finansowych – okazuje się, że można nie „łykać”, a mimo to żyć zdrowo!
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

1. „OVERDOSE RISK OF VITAMINS: A REVIEW” Archana Dhyani, https://www.researchgate.net/publication/334058756_OVERDOSE_RISK_OF_VITAMINS_A_REVIEW, 26/04/2022
2. “A review of the growing risk of vitamin D toxicity from inappropriate practice” Peter N. Taylor i in., https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5980613/, 26/04/2022
3. “Getting Too Much of Vitamins And Minerals” Cari Nierenberg I in., https://www.webmd.com/diet/guide/effects-of-taking-too-many-vitamins, 26/04/2022
4. “Can You Overdose on Vitamins?” Grant Tinsley, https://www.healthline.com/nutrition/can-you-overdose-on-vitamins, 26/04/2022
5. “Vitamin C Toxicity” Larry E. Johnson, https://www.msdmanuals.com/professional/nutritional-disorders/vitamin-deficiency,-dependency,-and-toxicity/vitamin-c-toxicity, 26/04/2022

Ocena (3.7) Oceń: