Syrop z prawoślazu – właściwości, skład i zastosowanie syropu z prawoślazu

Syrop z prawoślazu należy do najchętniej kupowanych w okresie jesienno-zimowym leków bez recepty. Jest on naturalną alternatywą dla syropów na kaszel zawierających syntetyczne związki czynne, nie tylko nieobojętne dla zdrowia, ale w niektórych przypadkach wręcz szkodliwe. Czy syrop z prawoślazu może być jednak równie skuteczny?



Syrop z prawoślazu. Źródło: shutterstockSyrop z prawoślazu. Źródło: shutterstock
  1. Właściwości korzenia prawoślazu
  2. Skład syropu z prawoślazu
  3. Wskazania do stosowania syropu z prawoślazu
  4. Przeciwwskazania i skutki uboczne stosowania syropu z prawoślazu
  5. Syrop z prawoślazu z apteki czy domowy?
  6. Syrop z prawoślazu w kuchni
  7. Czy i kiedy warto zastosować syrop z prawoślazu?
  8. Syrop z prawoślazu jest godny polecenia
Prawoślaz lekarski (Althaea officinalis) to bylina rdzenna dla Europy, Zachodniej Azji oraz Północnej Afryki. W medycynie ludowej wykorzystywana jest od stuleci, a sam syrop prawoślazowy jest kontynuacją tej zielarskiej tradycji. Z punktu widzenie zdrowotnego najważniejszą częścią rośliny jest jej korzeń określany naukowo jako Althea officinalis radix. To właśnie z korzenia przygotowuje się leczniczy syrop.

Właściwości korzenia prawoślazu

Korzeń prawoślazu urasta do pokaźnych rozmiarów, biorąc pod uwagę niepozorne kształty kwitnącej byliny. Dla zielarzy to jednak zdecydowanie dobra wiadomość – łatwo się go wydobywa i obrabia, a uzyskanie większych plonów nie sprawia trudności. Jako surowiec zielarski korzeń prawoślazu ma postać niewielkich suszonych kawałków o jasnej barwie i gąbczastej strukturze. Można je oczywiście przygotować samodzielnie, wykorzystując choćby standardową suszarkę do owoców.

Swą unikalną strukturę korzeń zawdzięcza wysokiej zawartości kleju roślinnego, który pozyskuje się również do celów spożywczych. Składają się na niego przede wszystkim liczne polisacharydy. Poza tym w korzeniu stwierdzono obecność licznych flawonoidów (Gudej, 1990), kwasów fenolowych, kumaryn (Gudej, 1991), a także fitosteroli, garbników, asparginy, betainy i aminokwasów.

W oficjalnych źródłach korzeń prawoślazu (np. w formie naparów czy ekstraktu) polecany jest przede wszystkim do leczenia kaszlu i bólu gardła, ale także stanów zapalnych skóry, oparzeń, ran, zaprać i biegunki, wrzodów żołądka i jelit, podrażnienia śluzówki gardła, tchawicy i przełyku. Jego skuteczność w dużej mierze wynika właśnie z owej śluzowej struktury, która ma korzystny wpływ na nabłonek dróg oddechowych i przewodu pokarmowego, a także na naskórek.

Skład syropu z prawoślazu

Syrop z prawoślazu nie jest jednym, ściśle określonym produktem, zastrzeżonym patentem. Tylko na rynku europejskim w obrocie znajduje się szereg płynnych mikstur przygotowanych na bazie korzenia prawoślazu. Niektóre z nich opierają się na maceracji korzenia w wodzie, inne w wodzie i etanolu. Różne bywają proporcje, techniki przygotowania (maceracja na ciepło i zimno) oraz substancje dodatkowe w postaci konserwantów. Ogólnie, z danych Europejskiej Agencji Leków wynika, że w krajach Unii oferuje się syropy z prawoślazu zawierające od 0.21 g do 0.58 g substancji aktywnej na 10 ml produktu.

Naturalnie, aby można je było nazwać syropami, wspomniane preparaty zawierają również sporą dozę cukru (sacharozy). Ponadto, dostępne w Polsce syropy często łączą lecznicze działanie korzenia z prawoślazu z innymi naturalnymi produktami, takimi jak tymianek, malina czy cynk.
Korzeń prawoślazu lekarskiego. Źródło: shutterstock

Wskazania do stosowania syropu z prawoślazu

Pomimo dość szerokiego zastosowania leczniczego korzenia z prawoślazu, syropy na jego bazie polecane są przede wszystkim na stany zapalne górnych dróg oddechowych. Do oficjalnych wskazań należy więc ból gardła, chrypę, podrażnienie śluzówki wywołujące suchy kaszel, a także drażniący, suchy kaszel o innym podłożu. Zasada działania opiera się o śluz naturalnie występujący w korzeniu prawoślazu, który powleka górną część dróg oddechowych łagodzącą warstwą. Redukuje ona podrażnienia i obrzęk, nawilża, zmiękcza przekrwienie i dodatkowo osłania przed drażniącym działaniem różnych czynników, na przykład zimnego powietrza.

Syrop z prawoślazu może również częściowo ułatwiać odkaszliwanie zalegającej w drogach oddechowych wydzieliny, ale nie jest to klasyczny preparat wykrztuśny. Wspomagająco może być jednak podawany przy zapaleniu oskrzeli oraz anginie.

Syropy najczęściej podaje się 3 razy dziennie po 2-10 ml w zależności od wieku pacjenta. Warto wiedzieć, że preparaty z etanolem mogą być stosowane u dzieci w wieku powyżej 6 lat, ale wyłącznie w ilościach polecanych przez producenta. Nie trzeba przy tym mieć obaw o ewentualny negatywny wpływ alkoholu na nieletnich – jego stężenie nie przekracza bowiem 1-1.1% w ilości kilkunastu mililitrów dziennie jest praktycznie bagatelne.
Diagram przedstawiający właściwości lecznicze prawoślazu; opracowanie własne

Przeciwwskazania i skutki uboczne stosowania syropu z prawoślazu

Syrop z prawoślazu jest łagodnie działającym lekiem naturalnym, ale mimo to ma pewne ograniczenia w stosowaniu. Przede wszystkim nie jest więc wskazany osobom cierpiącym na astmę oskrzelową, padaczkę i choroby wątroby. Ostrożność zachować powinni również pacjenci, którzy nie tolerują, bądź są nadwrażliwi na poszczególne składniki, choćby konserwujący benzoesan sodu. Wreszcie, mimo małych dawek, syropy na bazie etanolu nie powinny być podawane osobom cierpiącym na chorobę alkoholową.

Ponadto niewskazane jest podawanie syropu prawoślazowego kobietom ciężarnym ani karmiącym piersią. Argumentem w tym przypadku jest nie tylko zawartość alkoholu, ale przede wszystkim brak studiów potwierdzających bezpieczeństwo terapii, w kontekście jej ewentualnego oddziaływania na płód lub niemowlę.

Skutki uboczne są jednak obserwowane niezwykle rzadko i w większości przypadków ograniczają się do wspomnianej wyżej reakcji na benzoesan sodu (ślinotok, podrażnienia żołądka).

Syrop z prawoślazu z apteki czy domowy?

Syrop z prawoślazu można dość łatwym sposobem przygotować samodzielnie w domu. W tym celu wykorzystuje się bądź to zakupiony w sklepach zielarskich suszony korzeń Althea officinalis, bądź też surowiec zebrany samodzielnie. Prawoślaz można przy tym uprawiać we własnym ogrodzie, korzystając z jego walorów estetycznych (ładne białe i różowe kwiaty) oraz leczniczych (korzeń i liście). Korzenie poleca się zbierać w drugim lub trzecim roku uprawy i można je stosować nawet bez suszenia.

Samodzielnie przygotowany syrop prawoślazowy ma oczywiście pewną przewagę nad kupnym. Po pierwsze więc, nie zawiera konserwantów, zaś niekorzystny dla zdrowia cukier można zastąpić miodem, a nawet zmniejszyć jego ilość. Poza tym, wśród licznych przepisów znajdziemy i takie, które nie zawierają etanolu, ale obejmują inne cenne składniki, przydatne z punktu widzenia leczenia przeziębień i stanów zapalnych dróg oddechowych. Do domowego syropu można więc dodać tymianek, lipę czy rumianek, ale także przyprawy korzenne takie jak imbir czy cynamon. Z drugiej strony, samodzielnie wyrabiane syropy są oczywiście mniej trwałe, a wiele osób ceni sobie wygodę wynikającą z wykorzystania gotowego preparatu o długiej żywotności bez konieczności przechowywania go w lodówce.
Syrop z prawoślazu da się przyrządzić samodzielnie. Źródło: shutterstock

Syrop z prawoślazu w kuchni

Syrop z prawoślazu na spirytusie

Składniki:
  • 3 łyżki drobno krojonego korzenia prawoślazu
  • 20 ml spirytusu
  • 3 szklanki przegotowanej wody
  • 150 g płynnego miodu

Przygotowanie:
Korzeń prawoślazu rozdrabniamy i zalewamy spirytusem. Po 30 minutach dodajemy wodę i dostawiamy całość na 8 godziny, raz na jakiś czas mieszając. Odcedzamy ciecz i łączymy ją w garnku z miodem. Gotujemy na małym ogniu do zagęszczenia. Syrop spożywa się 3 razy dziennie po łyżce.


Korzenny syrop z prawoślazu

Składniki:
  • ¼ szklanki korzenia prawoślazu
  • ¼ szklanki tartego korzenia imbiru
  • 1 laska cynamonu
  • ½ łyżeczki kurkumy
  • ¾ szklanki miodu
  • 1 litr wody
  • sok z 1 cytryny

Przygotowanie:
Wodę wlewamy do garnka, dodajemy prawoślaz, cynamon, imbir i kurkumę. Gotujemy na małym ogniu do odparowania połowy objętości. Płyn odcedzamy przez gęste sitko, łączymy z miodem i sokiem z cytryny. Dokładnie mieszamy i przelewamy do butelki. Syrop przechowujemy w lodówce i podajemy 2-3 razy dziennie po łyżce (dzieci po łyżeczce).

Czy i kiedy warto zastosować syrop z prawoślazu?

W 2018 roku w Niemczech, gdzie głęboko zakorzeniona jest tradycja wykorzystania syropu z prawoślazu, przeprowadzono badanie polegające na zbieraniu opinii o skuteczności leczenia od pacjentów aptek, którzy zakupili syrop lub pastylki do ssania na kaszel z ekstraktem z Althea officinalis (Kager, 2018). W badaniu wzięło udział ponad 800 osób cierpiących na suchy kaszel, a ich odpowiedzi zgromadzono po 7 dniach leczenia. Efekty były więcej niż zadawalające – większość ankietowanych poświadczyła skuteczności preparatów, nawet w kontekście natychmiastowego łagodzenia ataków kaszlu (10 minut od podania). Syrop był ponadto dobrze tolerowany – zanotowano jedynie trzy przypadki skutków ubocznych o małym nasileniu.

Syrop z prawoślazu jest godny polecenia

Podsumowując, syrop z prawoślazu jest godny polecenia, naturalny preparat na męczący, suchy kaszel oraz różnego rodzaju podrażnienia dróg oddechowych. Wobec kontrowersji dotyczących silnych syropów przeciwkaszlowych zawierających efedrynę czy inne, nieobojętne dla zdrowia substancje, jest to wybór bardzo racjonalny, który przysłużyć się może całej rodzinie!
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

  1. Emily Kronkleton; “Everything You Need to Know About Marshmallow Root”; data dostępu: 2020-11-20
  2. Jillian Levy; “Marshmallow Root: The Ultimate Gut and Lung Protector”; data dostępu: 2020-11-20
  3. European Medicines Agency; “Assessment report on Althaea officinalis L., radix”; data dostępu: 2020-11-20
  4. Fink C. i in.; “Marshmallow Root Extract for the Treatment of Irritative Cough: Two Surveys on Users' View on Effectiveness and Tolerability”; data dostępu: 2020-11-20
  5. Sherril Sego ; “Soothing coughs and sore throats with marshmallow”; data dostępu: 2020-11-20
Ocena (3.0) Oceń: