Efekt jeziora, czyli skąd się biorą zawieje śnieżne nad wodą
Opady śniegu nie muszą wiązać się z dużymi układami atmosferycznymi nadchodzącymi znad mroźnych części oceanu. Efekt jeziora to ciekawe zjawisko meteorologiczne, które potrafi w kilka godzin pomalować krajobraz na biało. Paradoksalnie, w Polsce występuje ono jednak przede wszystkim nad morzem. Sprawdź, na czym polega ów ciekawy fenomen.
Co to jest efekt jeziora?
Zadziwiające jest jak wiele zjawisk meteorologicznych jest bezpośrednio związanych z dużymi akwenami. Od tropikalnych cyklonów i huraganów po przynoszące ulewy rzeki atmosferyczne, duże ilości wody stanowią „paliwo” dla ekstremów pogodowych.
Efekt jeziora jest wyraźnie mniejszy w skali geograficznej, ale nie mniej ciekawy. Jego istota polega na parowaniu wody z dużych zbiorników. Zjawisko zachodzi, gdy zimne, suche i niestabilne powietrze napływa nad względnie ciepłą powierzchnię wody. Dochodzi wówczas do intensywnego parowania, a ogrzane i nawilżone powietrze zaczyna się unosić. Wraz ze wzrostem wysokości ochładza się, para wodna kondensuje i tworzą się chmury konwekcyjne przynoszące opady – najczęściej śniegu.
Teoretycznie efekt jeziora może występować w ciągu całego roku, ale najczęściej obserwuje się go zimą i latem, gdy różnice temperatur są największe. Zdarza się, że wilgoć ze zbiorników wodnych kumuluje się z chmurami nadchodzącego układu niżowego i wówczas opady mogą być bardziej intensywne.
Termin „efekt jeziora” został ukuty w regionie amerykańskich Wielkich Jezior, źródło: Envisat satellite, CC BY-SA 3.0 IGO, via Wikimedia Commons
Zimowe przekleństwo, czyli za dużo śniegu
Właśnie zimą efekt jeziora jest najbardziej intensywny i potrafi pokryć zamieciami całą krainę. Gdy powietrze zostanie schłodzone zimnym frontem atmosferycznym, kondensacja pary jest tak efektywna, że wokół brzegów jeziora powstają prawdziwe zaspy. Wystarczy jednak silniejszy wiatr, aby śnieżyce rozprzestrzeniły się po okolicy.
Zjawisko bardzo często obserwowane jest w regionie amerykańskich Wielkich Jezior, gdzie zresztą ukuto pojęcie efektu jeziora. W 2022 r. w mieście Buffalo nad brzegiem jeziora Erie w przeciągu czterech dni spadły z jego powodu 2 metry śniegu – godzinowa suma opadów sięgała nawet 15 cm. W listopadzie 2025 r. w Chicago i części stanu Indiana po kilkunastu godzinach śnieżenia na ulicach zalegało ponad 40 cm białego puchu.
Efekt jeziora opisano również m.in. nad jeziorem Bodeńskim i Genewskim w Szwajcarii oraz wokół mniejszych alpejskich jezior, gdzie różnice temperatur są odpowiednio duże.
Historyczna śnieżyca w Buffalo była przykładem efektu jeziora, źródło: Anthony Quintano from Honolulu, HI, United States, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
A w Polsce mamy… efekt Bałtyku
Paradoksalnie efekt jeziora występuje także nad morzem, co okazyjnie funduje mieszkańcom wybrzeża prawdziwą śnieżycę. Zjawisko to dobrze znają Japończycy – w lutym 2025 r. w Obihiro na wyspie Hokkaido namierzono aż 129 cm białego puchu, który sparaliżował drogi, linie kolejowe i lotniska. Zimne powietrze znad Syberii doprowadziło wówczas do kondensacji ogromnych ilości pary znad Morza Japońskiego, dając w rezultacie śniegowy rekord wszechczasów.
W Polsce efekt jeziora znany jest przede wszystkim jako „efekt Bałtyku” – nasze rodzime jeziora są zbyt małe, aby wygenerować potrzebną ilość pary. Przy sprzyjających warunkach meteorologicznych nawałnice śnieżne nagnane znad morza potrafią jednak utrudnić życie mieszkańcom Pomorza Gdańskiego, Kaszub oraz okolic Elbląga. Co jest charakterystyczne, efekt Bałtyku bywa bardzo lokalny, a opady dotyczą sfery ograniczonej do kilku kilometrów. W ekstremalnych przypadkach padać może nawet kilka dni, a pokrywa śnieżna osiąga kilkadziesiąt centymetrów.
Diagram przedstawiający sekwencję efektu jeziora; opracowanie własne
Efekt jeziora a zmiana klimatu
Mogłoby się wydawać, że ocieplenie klimatu przyniesie zwiększenie częstotliwości i intensywności efektu jeziora, gdyż ciepła woda paruje intensywniej, a w powietrzu gromadzi się wówczas więcej wilgoci. Ten fenomen tłumaczy silniejsze huragany i tajfuny, które sieją spustoszenie w strefie subtropikalnej. Rzeczywistość jest jednak bardziej skomplikowana.
Efekt jeziora wymaga napływu zimnego powietrza nad zbiornik z relatywnie ciepłą wodą. Im większa różnica temperatur, tym większe opady śniegu. Wzrost globalnych temperatur powietrza ogranicza ową różnicę i tym samym może zredukować śnieżny potencjał jezior i mórz. Dodatkowo, przy wyższych temperaturach powietrza opady atmosferyczne mają raczej postać deszczu niż śniegu.
Opublikowana w 2025 r. analiza wpływu zmiany klimatu na Wielkie Jeziora w Ameryce Północnej potwierdza, że średnia temperatura powietrza w regionie jest o 1,6°C wyższa niż na początku lat 50., a liczba mroźnych nocy nieustannie spada.
Patrząc w przyszłość eksperci przewidują więcej upalnych dni oraz eratyczne i trudne do przewidzenia ulewy przy jednoczesnym zmniejszeniu ilości śniegu. Zimowy efekt jeziora może więc mieć się powoli ku końcowi. To dobra wiadomość dla mieszkańców wielkich miast, którzy cierpią z powodu nieprzejezdnych ulic i zasypanych aut, ale zły sygnał dla przyrody. Mniejsza ilość śniegu może zaburzyć regionalny cykl hydrologiczny, co będzie miało opłakane skutki dla ekosystemów. Tym bardziej letnie upały zwiększają parowanie i prowadzą do wysychania strumieni.
Zanim ten czarny scenariusz się ziści, przez kilka lat burze śnieżne nad dużymi akwenami mogą jednak jeszcze dawać się we znaki na całym świecie. I w tym kontekście warto docenić okazyjną śnieżycę, nawet jeśli tymczasowo komplikuje nam życie. Za kilka dekad może ona stać się wspomnieniem znanym tylko z książek i filmów.
Absolwentka Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, która oddała się pasji zgłębiania zagadek świata i pisania o nich. Specjalizuje się w ekologii, klimatologii i naukach przyrodniczo-naukowych. Żyje ponad granicami, dużo podróżuje, a w wolnym czasie pływa.
Opublikowany: 30 grudnia, 2025 | Zaktualizowany: 4 stycznia, 2026
- „Why lake-effect snow may become a thing of the past” Domonique Tolliver, https://www.nationalgeographic.com/environment/article/lake-effect-snow-climate-change, 8/12/2025;
- “What Is Lake Effect Snow?” NOAA, https://www.nesdis.noaa.gov/about/k-12-education/ice-snow/what-lake-effect-snow, 8/12/2025;
- „Lake effect” MeteoSwiss, https://www.meteoswiss.admin.ch/weather/weather-and-climate-from-a-to-z/lake-effect.html, 8/12/2025;
- “An Assessment of the Impacts of Climate Change on the Great Lakes” Environmental Law and Policy Center, https://elpc.org/wp-content/uploads/2025/07/ELPC_ClimateChangeUpdate_Final2025.pdf, 8/12/2025;
