Europa płonie coraz wcześniej. Dlaczego tegoroczna fala upałów jest tak wyjątkowa?
Temperatury przekraczające 40°C, rekordowo gorące noce i tysiące ludzi szukających ochłody nad wodą. Europa przeżywa jedną z najbardziej ekstremalnych fal upałów w historii pomiarów, a naukowcy alarmują, że nie jest to jedynie pogodowa anomalia. To kolejny sygnał postępującej zmiany klimatu, która sprawia, że ekstremalne temperatury pojawiają się wcześniej, trwają dłużej i są znacznie bardziej niebezpieczne dla ludzi oraz infrastruktury.
Rekordy temperatur padają w całej Europie
Ostatnie dni przyniosły historyczne rekordy. We Francji termometry pokazały od 39 do nawet 43°C, a wtorek i środa okazały się najgorętszymi dniami od rozpoczęcia krajowych pomiarów. W Wielkiej Brytanii odnotowano najwyższą temperaturę czerwcową w historii: 36,1°C. Rekordy czerwca padły również lokalnie w Hiszpanii, Niemczech, Austrii, Holandii i Szwajcarii.
Co istotne, europejska fala upałów pojawia się równolegle z rekordowo wysoką temperaturą powierzchni oceanów na świecie. Dodatkowo rozwijające się zjawisko El Niño zwiększa prawdopodobieństwo występowania kolejnych ekstremów pogodowych w różnych częściach globu.
Paryż sięga po nadzwyczajne środki
Skala kryzysu sprawiła, że władze Paryża zdecydowały się na wprowadzenie wyjątkowych ograniczeń. Od piątku w południe do sobotniego poranka, a następnie ponownie od sobotniego wieczoru do niedzielnego rana, obowiązuje zakaz spożywania alkoholu w miejscach publicznych oraz czasowy zakaz sprzedaży alkoholu na wynos. Ograniczenia nie dotyczą restauracji i kawiarni z ogródkami.
Decyzję uzasadniono dramatyczną sytuacją w systemie ochrony zdrowia. – „Osiągamy punkt nasycenia w placówkach szpitalnych” – powiedział szef paryskiej policji Patrice Faure, podkreślając, że nowe środki mają ograniczyć liczbę interwencji medycznych i hospitalizacji. Z kolei francuska minister zdrowia Stéphanie Rist poinformowała, że w ciągu zaledwie doby paryskie pogotowie odnotowało czterokrotnie więcej przypadków zatrzymania krążenia niż zwykle. Co szczególnie niepokojące, dotyczyły one nie tylko osób starszych, ale również ludzi młodych.
Dlaczego ta fala upałów jest tak niezwykła?
Meteorolodzy definiują falę upałów jako okres co najmniej trzech kolejnych dni z temperaturami znacznie przekraczającymi średnie wartości dla danego miejsca. Jednak obecna sytuacja wyróżnia się z dwóch powodów – czasu wystąpienia oraz intensywności.
Najgorętszy okres roku w Europie przypada zwykle na drugą połowę lipca, kilka tygodni po przesileniu letnim. Najnowsze badania sugerują, że dni intensywnego stresu cieplnego zaczynają pojawiać się w czerwcu. To niezwykle rzadkie zjawisko.
Od 1950 roku tylko jedna duża europejska fala upałów rozpoczęła się wcześniej niż obecna. Coraz więcej badań wskazuje jednak, że wraz z ocieplaniem klimatu dni z ekstremalnym stresem cieplnym zaczynają przesuwać się z lipca na czerwiec.
Szczególnie dobrze pokazują to analizy czerwcowej fali upałów w południowo-wschodniej Anglii z 2025 roku. Naukowcy oszacowali, że w klimacie sprzed epoki przemysłowej podobne zjawisko występowałoby średnio raz na około 50 lat. Po uwzględnieniu wzrostu globalnej temperatury o około 1,3°C wywołanego działalnością człowieka, prawdopodobieństwo wzrasta do mniej więcej jednego takiego zdarzenia na pięć lat.
Rekordowe nie tylko dni, ale i noce
Jeszcze bardziej niepokojące od samych dziennych temperatur są rekordowo ciepłe noce.
We Francji średnia temperatura nocą osiągnęła rekordowe 21,6°C. To oznacza, że organizm praktycznie nie miał możliwości schłodzenia się po upalnym dniu. Tak zwane „tropikalne noce” należą do najbardziej niebezpiecznych zjawisk podczas fal upałów, ponieważ zwiększają ryzyko udarów cieplnych, odwodnienia i problemów z układem krążenia.
W Hiszpanii niektóre miejscowości przez trzy kolejne noce nie odnotowały temperatur poniżej 30°C, a w dzień termometry przekraczały 45°C.
Ekstremalne temperatury zaczynają wpływać także na infrastrukturę. We Francji część rzek osiągnęła tak wysoką temperaturę, że ich wody nie mogły być wykorzystywane do chłodzenia elektrowni jądrowych.
Co powoduje fale upałów?
Bezpośrednią przyczyną są rozległe układy wysokiego ciśnienia atmosferycznego.
Można je porównać do ogromnej pokrywy przykrywającej kontynent. Wyż hamuje ruch powietrza, ogranicza powstawanie chmur i pozwala promieniowaniu słonecznemu przez wiele dni bez przeszkód ogrzewać powierzchnię Ziemi. Jednocześnie ciepłe powietrze pozostaje uwięzione przy powierzchni.
Jednak naukowcy podkreślają, że sama obecność wyżu nie wyjaśnia skali obecnych rekordów. Coraz cieplejsza atmosfera, ogrzewana przez emisje gazów cieplarnianych powstające podczas spalania węgla, ropy i gazu ziemnego, sprawia, że takie układy częściej zatrzymują się nad jednym regionem i utrzymują przez dłuższy czas.
W praktyce oznacza to, że fale upałów stają się jednocześnie częstsze, dłuższe i bardziej intensywne.
Historia europejskich fal upałów dobrze pokazuje tempo zachodzących zmian. Jak pokazują badania, między 1950 a 1999 rokiem Europa doświadczyła zaledwie pięciu wyjątkowo silnych fal upałów. W latach 2000–2021 było ich już osiemnaście. Po doliczeniu ekstremalnych epizodów z lat 2022, 2023 i 2025 liczba przekracza dwadzieścia poważnych fal upałów w ciągu zaledwie ćwierćwiecza.
To oznacza, że zjawiska, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu należały do rzadkości, stają się nową normą.
Dlaczego upały są coraz bardziej niebezpieczne?
Nie tylko temperatura decyduje o zagrożeniu. Ogromne znaczenie ma również wilgotność powietrza. Gdy jest wysoka, pot odparowuje znacznie wolniej, a organizm traci podstawowy mechanizm chłodzenia. Nawet osoby zdrowe mogą wtedy szybko ulec przegrzaniu. Najbardziej zagrożone pozostają dzieci oraz seniorzy. Ich organizmy mniej skutecznie regulują temperaturę ciała, dlatego długotrwałe przebywanie w upale może prowadzić do odwodnienia, udaru cieplnego, niewydolności krążenia, a nawet śmierci.
Według Europejskiej Oceny Ryzyka Klimatycznego fale upałów już dziś należą do największych zagrożeń zdrowotnych dla mieszkańców południowej Europy. W kolejnych dekadach ryzyko będzie rosło również w Europie Środkowej.
Czy kolejne lata będą jeszcze gorętsze?
Pojedynczej fali upałów nie można przypisać wyłącznie zmianie klimatu. Jednak liczne badania pokazują, że globalne ocieplenie znacząco zwiększa prawdopodobieństwo występowania takich ekstremów.
„To najpoważniejsza i najbardziej rozpowszechniona fala upałów, jaka kiedykolwiek dotknęła tak duży region Europy” – powiedział dr Theodore Keeping, adiunkt ds. ekstremalnych zjawisk pogodowych w Imperial College London i członek zespołu WWA. „Odkryliśmy, że w ciągu ostatnich 50 lat, w czasie których planeta ociepliła się o 1,1°C, prawdopodobieństwo wystąpienia takiej fali upałów drastycznie się zmieniło. To wydarzenie nie byłoby możliwe w czerwcu bez zmian klimatycznych. Ale czy możemy oczekiwać, że w przyszłości będzie to chłodne lato? Zdecydowanie tak”.
Dodatkowo rozwijające się zjawisko El Niño może jeszcze bardziej podnieść średnią temperaturę całej planety. Klimatolodzy przewidują, że lata 2026 i 2027 mają szansę znaleźć się wśród najcieplejszych w historii pomiarów.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 26 czerwca, 2026
- Andrew B. Watkins ; "Europe is battling a record‑breaking heatwave. What’s making it so severe? "; The Conversation; https://theconversation.com/europe-is-battling-a-record-breaking-heatwave-whats-making-it-so-severe-286019;
- Guardian staff; "Paris to ban drinking alcohol in public as hospitals hit heatwave breaking point"; The Guardian; https://www.theguardian.com/world/2026/jun/26/paris-heatwave-drinking-ban-drinking-alcohol-public;
- Rebecca Emerton, Julien Nicolas, Anna Lombardi & Claudia Di Napoli ; "Global heat stress intensification and its expanding footprint on the human population"; Nature Climate Change (2026); Nat. Clim. Chang. (2026). https://doi.org/10.1038/s41558-026-02670-5;
