Ekspert ostrzega: liczba zgonów z powodu raka może podwoić się do 2050 roku
Kiedy dr Vikram Niranjan pracował nad najnowszym raportem Global Burden of Disease dotyczącym nowotworów, zatrzymywał się za każdym razem, gdy na ekranie komputera pojawiały się kolejne liczby. „Nawet jako naukowiec przyzwyczajony do ogromnych baz danych trudno mi było przetworzyć tę skalę” – przyznaje. Za każdym wierszem kodu kryła się realna historia: rodzina, która mogła stracić matkę, ojca lub dziecko z powodu raka, którego dałoby się uniknąć lub wykryć wcześniej.
Najbardziej niepokojące prognozy dotyczą Azji Południowej i Afryki Subsaharyjskiej, ale problem rośnie na całym świecie. Według nowych analiz, jeśli nie zostaną wprowadzone zdecydowane zmiany, do 2050 roku liczba zgonów z powodu nowotworów może podwoić się.
Rak – cichy globalny kryzys zdrowotny
W przeciwieństwie do epidemii czy oporności na antybiotyki, o których głośno mówi się jako o zagrożeniach globalnych, kryzys onkologiczny rozwija się po cichu, ale nieprzerwanie. Zachorowalność rośnie w każdym regionie świata, a najszybciej w miejscach, które mają najmniejsze zasoby do walki z chorobą.
Przez lata rak uchodził za chorobę bogatych społeczeństw. Dziś wiadomo, że to mit. Obciążenie przesuwa się właśnie w stronę krajów o niskich i średnich dochodach, które starzeją się, urbanizują i zmieniają styl życia – ale bez odpowiedniego rozwoju profilaktyki, diagnostyki i leczenia.
„Nasza analiza pokazuje, jak szybko przebiega ta zmiana” – mówi Niranjan, współautor raportu GBD 2023 Cancer.
18,5 mln diagnoz i 10,4 mln zgonów rocznie. A będzie gorzej
W 2023 roku naukowcy oszacowali, że na świecie odnotowano: 18,5 mln nowych przypadków raka, 10,4 mln zgonów, a prawie co szósty zgon był spowodowany właśnie nowotworem.
Ponad 2/3 zgonów wystąpiło w krajach o niskich i średnich dochodach – tam, gdzie dostęp do badań przesiewowych, histopatologii i terapii jest wciąż bardzo ograniczony.
Co ważne, aż 41,7% zgonów z powodu raka w 2023 roku wynikało z modyfikowalnych czynników ryzyka: palenia, alkoholu, niezdrowej diety, otyłości, zanieczyszczenia powietrza czy ekspozycji na toksyczne substancje w pracy i środowisku. To oznacza, że milionom zachorowań można zapobiec.
Prognozy na 2050 rok: niemal 30,5 mln diagnoz i 18,6 mln zgonów
Model, który powstał na podstawie ponad 30 lat danych, pokazuje brutalny scenariusz: 30,5 mln nowych przypadków raka rocznie, 18,6 mln zgonów rocznie — niemal dwukrotność obecnej liczby.
Starzenie się społeczeństw to tylko część problemu. Rosnące zanieczyszczenie powietrza, urbanizacja, siedzący tryb życia, zmieniające się diety i rozwój gospodarczy zwiększają ekspozycję na czynniki rakotwórcze. Jeśli nie nastąpią poważne interwencje, trend będzie się tylko pogłębiał.
Profilaktyka i wczesne wykrywanie
Eksperci podkreślają, że potrzebujemy systemowych zmian, nie pojedynczych akcji. Chodzi o wzmocnienie profilaktyki wprowadzenie regulacji dotyczących tytoniu i alkoholu, jakości powietrza, bezpieczeństwa w miejscu pracy, zdrowego żywienia i walki z otyłością.
Badania przesiewowe w kierunku raka piersi, szyjki macicy i jelita grubego są sprawdzonymi metodami zmniejszania śmiertelności. Ale w wielu krajach pozostają luksusem. Dlatego potrzebne jest wzmocnienie systemów ochrony zdrowia i lepsze dane. Bez rejestrów nowotworów państwa nie są w stanie planować działań ani monitorować skuteczności programów.
Rak coraz częściej dotyka młodych
Nowotwory nie są już chorobą seniorską. W wielu regionach rośnie liczba diagnoz u osób w wieku 20–40 lat. Konsekwencje są poważne: przerwane studia, utrata pracy, problemy finansowe, obciążenie dla rodzin. To problem społeczny, który coraz mocniej odciska się na globalnej gospodarce.
Ostatni moment na zmianę kursu
„Przyszłość nie jest przesądzona” – podkreśla Niranjan. Prognozy mają pełnić rolę ostrzeżenia. Rządy, instytucje i społeczności mają jeszcze 25 lat, by odwrócić trend. „Mamy wiedzę. Teraz potrzebujemy zbiorowej woli działania”.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 9 grudnia, 2025
- https://www.sciencealert.com/cancer-deaths-to-double-by-2050-unless-we-make-changes-expert-warns;
