Dlaczego wieloryby i delfiny noszą czapki? Dziwna moda wśród morskich ssaków
Filet z łososia na głowie? Czemu nie. Okazuje się, że nie tylko ludzie wpadli na pomysł, by zdobić swoje ciała pozostałościami innych zwierząt czy roślinnymi włóknami. Zjawisko „ubierania się” wśród morskich ssaków ma różne motywy – od zabawy po komunikację. Co ciekawe, od mody nie stronią również niektóre zwierzęta lądowe.
Moda lubi wracać falami
W 1987 r. biologowie morscy obserwujący populacje orek u wybrzeża stanu Waszyngton natknęli się na fascynujące zjawisko. Jedna z samic ze stada „K” zaczęła paradować z martwym łososiem na czole. Nie trzeba było długo czekać, aby ekscentryczna moda zaczęła się szerzyć – w przeciągu kilku miesięcy „łososiowe kapelusze” dostrzeżono u osobników ze wszystkich trzech obserwowanych grup, niezależnie od płci i wieku.
Dziwny zwyczaj na jakiś czas odszedł w zapomnienie, choć na przestrzeni dekad tu i tam zgłaszano podobne sytuacje. W 2024 r. światowe media obiegła jednak wyjątkowo dobrze skadrowana fotografia młodej orki ze srebrzystym łososiem na głowie. Naukowcy zgodnie orzekli, że modnisia była zbyt młoda, aby pamiętać kapeluszowy trend z 1987 r., ale wiemy na pewno, że miała ona styczność z osobnikami, które stare, dobre czasy zażyły.
Warto podkreślić, że wszystkie orki przyłapane w kapeluszach należały do populacji żywiących się głównie łososiem. Stada żyjące w innych regionach polują m.in. na rekiny wielorybie, foki, lwy morskie czy delfiny. Wśród nich nakrycia głowy nie są jak dotąd popularne.
Zdjęcie orki z martwym łososiem na głowie z 2024 r.; NOAA Fisheries West Coast: fot. NOAA Fisheries
Dlaczego orki się stroją w martwe ryby?
Zoologowie są zgodni, że orki należą do najinteligentniejszych stworzeń na całej Ziemi. Ich układ paralimbiczny, a więc część mózgu odpowiedzialna za pamięć, emocje i język, jest bardziej rozwinięty niż u człowieka. Wiemy, że potrafią przekazywać wiedzę między pokoleniami, są zdolne do rozpoznawania siebie w lustrze i wydają się odczuwać smutek po stracie.
Cała ta ogromna inteligencja i wysoki poziom rozwoju społecznego nie odpowiadają jednak na pytanie, dlaczego orki noszą łososiowe kapelusze. Naukowcy mają kilka teorii, wśród których dominuje potrzeba komunikacji oraz chęć zaimponowania potencjalnym partnerom. Pojawiają się jednak również sugestie, że orki po prostu się wygłupiają, a owa moda co do zasady nie różni się od mało racjonalnych wyzwań krążących na naszych ludzkich mediach społecznościowych.
Inna sprawa, że łososie w wielu rejonach oceanu są już przełowione, co zagraża przetrwaniu orek. Możliwe, że w okresie tymczasowego dobrobytu, biało-czarne drapieżniki nie posiadają się z radości do tego stopnia, że noszą swój ulubiony przysmak na czole.
Trudnych do wyjaśnienia zachowań orek jest więcej. Stado żyjące wokół Półwyspu Iberyjskiego zasłynęło już w mediach z niezwykłego entuzjazmu do zatapiania łodzi – drapieżniki wydają się umyślnie niszczyć stery, ale nie są agresywne wobec pasażerów. Przez długi czas naukowcy z zainteresowaniem śledzili też zwyczaj wciągania pod wodę dryfujących na powierzchni morszczynów i wypuszczania ich z powrotem. Dziś wydaje się, że orki w ten niezwykle zmyślny sposób masują swoich towarzyszy.
Delfin z gąbką morską na głowie; Parks and Wildlife Service, West Australia:
Delfiny w czapkach z gąbek
Modne nakrycia głowy obserwowane są również u innych morskich gatunków. Żyjące wzdłuż zachodniego wybrzeża Australii delfiny garbate, zwane również garbogrzbietami chińskimi, regularnie przybierają się w różnobarwne gąbki, aby zaimponować potencjalnym partnerom. Naukowcy są zgodni, że strojenie się w tym przypadku ma zdecydowanie seksualny podtekst, co bardzo łatwo odnieść do naszej ludzkiej garderoby.
O dziwo, żyjące nieco dalej na południu delfiny butlonose wykorzystują tą samą strategię czapek z gąbek morskich do… polowania. Z obserwacji wynika, że ssakom w nietypowych perukach łatwiej jest wypłaszać z koralowców ryby, co zwiększa szanse na satysfakcjonujący posiłek. Ów fenomen odkryto już w latach 80. ubiegłego wieku i stał się on jednym z pierwszych dowodów na to, że morskie ssaki potrafią korzystać z narzędzi.
Małpy wsadzają sobie trawę do ucha – zdaniem naukowców jest to forma dekoracyjnego kolczyka, fot. Vinay kumar, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Eleganci w świecie fauny
Absolutnym mistrzem designu jest krab dekorator. To zbiorcza nazwa dla wielu gatunków krabów z rodziny Majoidea, który ciała pokryte są włoskami działającymi niby suchy rzep. Sprytne stawonogi dekorują się drobnymi kawałkami korali i gąbek, aby lepiej wtopić się w otoczenie. Niektóre z tych modowych akcesoriów mają dodatkową funkcję – ich odrażający zapach zniechęca drapieżniki.
Praktyczny wymiar mody praktykują również pluskwiaki z rodziny zajadkowatych. Noszą one na grzbiecie zwłoki upolowanych mrówek, co zdaniem entomologów ma działać odstraszająco na potencjalnych agresorów.
W make-up raczej niż w modę inwestują z kolei orłosępy zamieszkujące Azję i część południowej Europy. Te dość złowrogo wyglądające ptaki padlinożerne mają zwyczaj tarzania się w bogatym w związki żelazowe błocie, co nadaje ich piórom na głowie, piersi i nogach rdzawego zabarwienia. Według naukowców owo „malowanie się” jest sposobem na podkreślanie statusu w stadzie, ale jednocześnie ma aspekt zdrowotny – czerwone błotko jest bogate w antyoksydanty i doskonale chroni przed bakteriami.
Tabela przedstawiająca przykłady „zdobiących się” zwierząt; opracowanie własne
O szminkowanie podejrzewane są również flamingi, które w okresie godowym są zawsze znacznie bardziej różowe. Obserwacje prowadzone na mokradłach w Hiszpanii dowiodły, że chęć znalezienia partnera motywuje piękne ptaki do intensywnego rozprowadzania na piórach oleistej substancji produkowanej w gruczołach pod ogonem. Z uwagi na specyficzną dietę flamingów jest ona bardzo bogata w czerwonawe karotenoidy, co przydaje się właśnie w porze zalotów.
Wszystko wskazuje na to, że szata nie tylko zdobi, ale również chroni i pomaga osiągnąć życiowy sukces. Nasz ludzka moda niekoniecznie musi być więc oznaką próżności, ale może być głęboko zakodowaną naturalną potrzebą. Czyż nie jest to dobry pretekst, aby wybrać się na zakupy?
Absolwentka Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, która oddała się pasji zgłębiania zagadek świata i pisania o nich. Specjalizuje się w ekologii, klimatologii i naukach przyrodniczo-naukowych. Żyje ponad granicami, dużo podróżuje, a w wolnym czasie pływa.
Opublikowany: 3 grudnia, 2025 | Zaktualizowany: 5 grudnia, 2025
- „Why these orcas are wearing salmon as hats (again)” Jason Bittel, https://www.nationalgeographic.com/animals/article/orcas-puget-sound-salmon-hats-killer-whales, 3/11/2025;
- “Killer whales make kelp tools to 'massage' each other” Victoria Gill, https://www.bbc.com/news/articles/cwyqll5n2qro, 3/11/2025;
- “Dolphins frolic with sea sponges on heads in unique mating tactic off WA coast” Kelly Gudgeon i in., https://www.abc.net.au/news/2025-10-24/humpback-dolphins-wear-wigs-of-sea-foam-to-attract-mate/105918014, 3/11/2025;
- “Natural Bling: 6 Amazing Animals That Decorate Themselves” Mary Bates, https://www.nationalgeographic.com/animals/article/150610-animals-camouflage-decoration-bugs-science, 3/11/2025;
- “Flamingos Apply "Makeup" to Impress Mates” Matt Kaplan, https://www.nationalgeographic.com/animals/article/101110-flamingos-makeup-mating-science-animalsm 3/11/2025;
