Zgaśmy światła! Czarne nocne niebo to ratunek dla przyrody
Zanieczyszczenie światłem nie brzmi tak niepokojąco jak skażenie chemiczne czy przekroczone normy hałasu. Naukowcy ostrzegają jednak, że problem jest notorycznie lekceważony, a jego skutki dla ekosystemów i zdrowia ludzkiego są bardzo poważne. Sprawdź, dlaczego warto walczyć o ciemne niebo w nocy i jak to mądrze robić.
Co to jest zanieczyszczenie światłem?
Gdyby człowiek szanował naturalny cykl przyrody, dni byłyby jasne a nocne ciemne. Ten mądry podział u jednych istot wywołuje senność i pozwala im spać po zmroku, inne uaktywnia i pomaga im przemykać niepostrzeżenie w poszukiwaniu jedzenia. Niestety, wynalazek elektryczności nie tylko umożliwił nam lekturę do północy, ale zmienił całe miasta w nieustannie rozświecone oazy, których poświatę widać często na odległość kilometrów.
Zanieczyszczenie światłem definiowane jest jako nadmierne, niewłaściwie ukierunkowane lub uciążliwe użycie sztucznego oświetlenia zewnętrznego, które zaburza naturalną ciemność, zaciera widok nocnego nieba, marnuje energię oraz negatywnie wpływa na dziką przyrodę, zdrowie ludzi i astronomię.
Zanieczyszczenie światłem przejawia się często jako rozjaśnienie nieboskłonu, fot.bilanol/envato
Nadmiar światła dezorientuje
Badanie opublikowane w 2024 r. w czasopiśmie Nature Communications sugeruje, że dla owadów nadmiar oświetlenia jest czynnikiem prowadzącym do poważnej dezorientacji. Wiele motyli nocnych ustawia się zawsze plecami do światła, myśląc, że wskazuje ono niebo. Wszechobecna technologia LED zaburza jednak ten naturalny system orientacji i sprawia, że ćmy oraz muchy bez końca krążą wokół światła, nierzadko podlegając groźnym kontuzjom oraz wycieńczeniu.
W rezultacie zmęczone, ogłupione owady padają ofiarą drapieżników, którym z kolei jasność pomaga polować – zaskakująco często są to niemile widzialne gatunki inwazyjne. Naturalna równowaga ulega tym samym zaburzeniu. Udowodniono, że zanieczyszczenie światłem w niektórych obszarach powoduje spadek odwiedzin nocnych zapylaczy na kwiatach o nawet 62%. Motyle zwane monarchami, mimo że prowadzą dzienny tryb życia, cierpią z powodu sztucznie pobudzonej aktywności w nocy, a w ciągu dnia nie są w stanie kontynuować swoich dalekich migracji.
Żuki gnojowe, znane ze swoich wędrówek, poruszają się w nocy korzystając z naturalnej nawigacji księżyca i gwiazd – w oświetlonych obszarach okazują się wyraźnie zdezorientowane i mają problem z trafieniem do celu. Podobny dramat dotyka młodych żółwi morskich, które po wykluciu kierują się w strona morza, korzystając z jaśniejszego horyzontu. Na oświetlonej Florydzie trudno go jednak znaleźć i miliony małych żółwi co roku umierają, zanim dotrą do wody.
Zanieczyszczenie światłem negatywnie wpływa również na setki gatunków ptaków wędrownych, dla których poziom jasności jest ważnym sygnałem podczas długich podróży. Sztuczne oświetlenie zwiększa ryzyko zabójczych kolizji oraz sprawia, że skrzydlaci wędrowcy odlatują zbyt wcześnie lub zbyt późno, tracąc idealne warunki do żeru i rozmnażania.
Na owady prowadzące nocny tryb życia zanieczyszczenie światłem działa dezorientująco, fot. wirestock/envato
Zanieczyszczenia światła a śpiew, rozród i metabolizm
Na ogłupianiu zwierząt wpływ nadmiernego światła się niestety nie kończy. Najnowsze badania przeprowadzone na ponad 4 mln ptaków wskazują, że w najjaśniejszych miejscach codzienne trele są prawie o godzinę dłuższe niż w naturalnych warunkach. Nie wiadomo dokładnie jak zwiększenie wokalnego wysiłku obciąża ptasich śpiewaków, ale naukowcy sugerują, że może ono zaburzać rytm snu.
Populacje stonóg żyjących w świetle latarni ulicznych kurczą się nawet o połowę, a na mokradłach, gdzie dociera sztuczna poświata, żaby i ropuchy są mniej ochotne do amorów.
Jeszcze bardziej niepokojące są badania prowadzone na ssakach. Eksperymenty laboratoryjne dowiodły też, że u gryzoni o nocnym trybie życia, światło po zmroku jest czynnikiem zaburzającym codzienne zachowania. Zwierzęta stają się bardziej nerwowe, mniej sprawne fizyczne i gorzej się rozmnażają. U nietoperzy obserwuje się świadome unikanie żerowania na oświetlonych obszarach – w rezultacie wiele z nich umiera śmiercią głodową, nie mogąc na czas odnaleźć ciemnego miejsca do ucztowania.
Badanie opublikowane w listopadzie 2025 r. „Nature Climate Change” sugeruje wręcz, że zanieczyszczenie światłem wpływa na metabolizm całych ekosystemów rozregulowując systemy rządzące produkcją energii w organizmach żywych. Naukowcy zgadzają się, że to nowa forma utraty siedlisk, która zaburza procesy odżywiania, rozmnażania, migracji i odpoczynku, a w rezultacie może prowadzić do ograniczenia liczebności populacji, a nawet zaburzeń genetycznych.
Tabela przedstawiająca działania służące ograniczeniu zanieczyszczenia światłem; opracowanie własne
Człowiekowi światło też szkodzi!
Mogłoby się wydawać, że światło i elektryczność to najwięksi sprzymierzeńcy współczesnej cywilizacji. Człowiek wciąż jednak jest częścią ziemskich ekosystemów i 24-godzinna jasność wcale mu nie służy. Nasze organizmy potrzebują całkowitej ciemności, aby mogły wytwarzać melatoninę, a nocny wypoczynek był niezmącony i efektywny. Dowiedziono już, że spanie w obecności światła zaburza cykl hormonalny w organizmie i zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów.
Smutny paradoks polega na tym, że człowiek, który zanieczyszczenie światłem spowodował, może iść do sypialni, zgasić lampę i zamknąć żaluzje. Żaby, ptaki i owady niestety nie mają tego komfortu i płacą za nasze oślepiające światła najwyższą cenę. Z tą myślą warto spojrzeć krytycznie na świat po zmroku i wyłączyć, co tylko się da.
Absolwentka Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, która oddała się pasji zgłębiania zagadek świata i pisania o nich. Specjalizuje się w ekologii, klimatologii i naukach przyrodniczo-naukowych. Żyje ponad granicami, dużo podróżuje, a w wolnym czasie pływa.
Opublikowany: 18 grudnia, 2025
- “Birds are singing longer, thanks to light pollution” Jake Buehler, https://www.snexplores.org/article/birds-singing-longer-light-pollution, 12/12/2025;
- “Widespread influence of artificial light at night on ecosystem metabolism”, Alice S. A. Johnston i in., https://www.nature.com/articles/s41558-025-02481-0, 12/12/2025;
- “Artificial light at night alters behavior in laboratory and wild animals” Kathryn L G Russart i in., https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6205897/, 12/12/2025;
- “Light pollution” Buglife.org, https://www.buglife.org.uk/campaigns/light-pollution, 12/12/2025;
- “Light pollution harms wildlife and ecosystems” DarkSky, https://darksky.org/resources/what-is-light-pollution/effects/wildlife-ecosystems/, 12/12/2025;
- “How Light Pollution Impacts Wildlife & How You Can Help”, Jessica Snyder Sachs, https://www.nwf.org/Home/Magazines/National-Wildlife/2023/Summer/Conservation/Light-Pollution-Wildlife, 12/12/2025;
- Light Pollution Map, https://www.lightpollutionmap.info/, 12/12/2025;
