Kraków walczy o czyste powietrze

Na temat zanieczyszczonego powietrza i walki z praktyką palenia śmieci w domowych piecach, rozmawiamy z panią Małgorzatą Mrugałą – Dyrektorem Wydziału Kształtowania Środowiska Urzędu Miasta Krakowa. Pani dyrektor jest absolwentką Politechniki Krakowskiej, ukończyła studia na Wydziale Inżynierii Sanitarnej i Wodnej. W Urzędzie Miasta Krakowa pracuje od roku 1993.
 
Które dzielnice Krakowa są dla Pani Wydziału największym wyzwaniem?

Najwięcej interwencji dotyczy  Dzielnic IV-XIII, są to rejony domów jednorodzinnych. Najmniej zgłoszeń mamy z Dzielnic XIV-XVIII.

Czy problem pojawia się tylko w związku z paleniem odpadów, czy chodzi też o spalanie gorszej jakości węgla?

Zdecydowana większość zgłaszanych uciążliwości związana jest z  problemem zadymiania na skutek spalania samych paliw stałych (węgla, koksu). Na około 80 zgłoszeń w bieżącym sezonie grzewczym z podejrzeniem spalania odpadów w piecu, tylko w nielicznych przypadkach stwierdzono, iż faktycznie takie sytuacje miały miejsce. Uciążliwość związana z paleniem paliwa stałego jest problemem trudnym do rozwiązania, bo brak jest przepisów prawa pozwalających na przymuszenie użytkowników pieców węglowych do zmiany sposobu ogrzewania na ekologiczne. Takie rozwiązania, korzystne ze względu na ograniczenie emisji zanieczyszczeń do powietrza, przyjęte musiałyby być dobrowolnie przez właścicieli budynków. Pozostaje także problem kosztów eksploatacyjnych – ogrzewanie paliwem stałym jest nadal najkorzystniejsze ekonomicznie.  

Jak Pani sądzi – dlaczego ludzie palą śmieci w piecach domowych?

W świadomości wielu osób takie postępowanie to skuteczna metoda oszczędzania węgla, drewna czy koksu. Wysokie opłaty za wywóz odpadów komunalnych z gospodarstw jednorodzinnych również mogą zachęcać do pozbywania się śmieci w inny sposób, szczególnie, iż wielu mieszkańców niejednokrotnie nie zdaje sobie sprawy ze skutków zdrowotnych jak i środowiskowych takiego działania.  

W jaki sposób  próbują Państwo wpływać na poziom wiedzy mieszkańców o szkodliwości palenia śmieci?

W czasie prowadzonych kontroli użytkownicy pieców pouczani są przez pracowników Wydziału Kształtowania Środowiska Urzędu Miasta Krakowa  o zakazie spalania odpadów, jak również informowani  o szkodliwości takiego postępowania.  Ponadto na stronie internetowej BIP Miasta Krakowa została umieszczona informacja dla mieszkańców o szkodliwości spalania odpadów. W celu zwiększenia świadomości ekologicznej mieszkańców Krakowa,  Miasto  organizuje także szereg akcji  oraz realizuje program edukacji ekologicznej. Do szczególnie owocnych imprez należą: Krakowski Festiwal Recylingu, Dni Ziemi, Konkurs na zbiórkę Makulatury. Najbardziej spektakularną akcją organizowaną od 2003 roku jest Krakowski Festiwal Recyklingu, impreza poświęcona promocji selektywnej zbiórki odpadów. Kolejną akcją organizowaną już od jedenastu lat są Dni Ziemi, połączone w Krakowie z Wystawą Ekologiczną, w której biorą udział szkoły, placówki oświatowe, domy kultury i organizacje pozarządowe oraz spółki komunalne prezentując swoje ekologiczne inwestycje. Wzorem Krakowskiego Festiwalu Recyklingu podczas Dni Ziemi prowadzona jest zbiórka surowców wtórnych. W ramach środków pochodzących z Funduszu ISPA rozpoczęto w 2006 roku realizację programu edukacyjnego „Czysta Akcja”.  Z funduszy ISPA zrealizowano m. innymi: kampanię billboardową pod hasłem „Pogadaj z gadem co zrobić z odpadem”, program szkoleniowy: skierowany najpierw do nauczycieli a później do krakowskiej młodzieży i dzieci, zaprojektowano i wykonano stronę internetową www.czystaakcja.pl, wybudowano ścieżkę edukacyjną na składowisku odpadów komunalnych Barycz oraz wydano elementarz z zakresu selektywnej zbiórki odpadów. Ponadto w ramach  wspomnianego programu edukacyjnego „Czysta Akcja” została wydana książeczka dla dzieci; „Eko-smoko-logia”, a także książeczka dla dzieci starszych, młodzieży i nauczycieli „Smocze rady na odpady”, obie promujące pozytywne dla środowiska zachowania proekologiczne.  

Pani dyrektor, jakie zagrożenie powoduje palenie śmieci w nieprzystosowanych do tego urządzeniach?

W procesach spalania ważną rolę odgrywa temperatura spalania – gdy jest zbyt niska (tak jak w piecach domowych) w emitowanych spalinach powstają zanieczyszczenia, których oddziaływanie na środowisko naturalne i zdrowie ludzi jest bardzo szkodliwe. Szczególnie niebezpieczne dla zdrowia jest spalanie odpadów z tworzyw sztucznych np. butelek typu PET, worków foliowych a także opakowań po sokach, mleku, odpadów z gumy, lakierowanego drewna, mebli. Szczególnie niebezpieczne są powstające przy spalaniu tworzyw sztucznych rakotwórcze i toksyczne związki chemiczne zwane dioksynami. Ich działanie jest podstępne. Polega na powolnym, ale skutecznym uszkadzaniu rozmnażających się komórek w organizmach żywych, uszkadzaniu narządów wewnętrznych, wywoływaniu wysypek alergicznych, działaniu mutagennym, teratogennym i kancerogennym. Toksyczny wpływ na zdrowie może objawić się dopiero po kilkudziesięciu latach np. w postaci chorób nowotworowych. Należy również mieć na uwadze, iż zanieczyszczenia powstające w wyniku spalania w domowych instalacjach odprowadzane są do powietrza niskimi emitorami (kominami) uniemożliwiającymi ich wyniesienie i rozproszenie na wyższych wysokościach.

W jaki sposób do tej pory postępowali Państwo w przypadku interwencji?

Wydział Kształtowania Środowiska UMK, w ramach posiadanych kompetencji i możliwości prawnych, od lat prowadzi działania ograniczające emisje ze spalania paliw stałych w domowych instalacjach grzewczych, ze szczególnym uwzględnieniem spalania odpadów w tych instalacjach. W każdej interwencji dotyczącej uciążliwości emisyjnych z kominów pracownicy Wydziału, bez wcześniejszej zapowiedzi, przeprowadzają kontrolę wskazanych obiektów, w której szczególną uwagą zwraca się na rodzaj zgromadzonego do celów grzewczych paliwa. Użytkownicy pieców pouczani są o zakazie spalania odpadów w piecach i informowani o szkodliwości takiego działania. 

W przypadku stwierdzenia termicznego przekształcania odpadów w instalacji do tego nie przeznaczonej  podejmowane są sankcje karne wynikające z art. 71 ustawy o odpadach. Postępowania o ukaranie sprawcy, w przypadku nieprzestrzegania w/w przepisów prawa jest prowadzone na wniosek Straży Miejskiej Miasta Krakowa przez Sąd Grodzki w trybie określonym w Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia. Ponadto, Strażnicy Miejscy prowadzą kontrolę w zakresie w zakresie dopełnienia obowiązku posiadania przez właścicieli posesji właściwych umów i rachunków na usuwanie odpadów, wynikającego z obowiązków określonych w Regulaminie utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy Miejskiej Kraków. Sankcje karne z tytułu niewykonywania ww. obowiązków podejmowane są na podstawie art. 23 Uchwały Rady Miasta Krakowa Nr C/1011/06 z dnia 25.01.2006 r. w sprawie utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy Miejskiej Kraków stanowiącego, zmienionej uchwałą Nr XLIII/529/08, „Kto nie wykonuje obowiązków określonych w Regulaminie, podlega karze grzywny zgodnie z art. 10 ust.2  i ust. 2a ustawy o utrzymaniu czystości  i porządku w gminach.” Ponadto, w każdej sprawie, osoby eksploatujące piece informowane są przez pracowników Wydziału o możliwości uzyskaniu dofinansowania inwestycji polegającej na zmianie sposobu ogrzewania na proekologiczne. Pozostaje jednak problem kosztów eksploatacyjnych  –  ogrzewanie na paliwa stałe jest najtańsze.

Problem z zanieczyszczonym powietrzem i paleniem śmieci w domowych piecach występuje w całej Polsce. Z powodu braku odpowiednich przepisów pozostajemy bezradni wobec tego faktu. Zatem, jakie zmiany wchodzą w życie obecnie w Krakowie, oraz na podstawie jakich i czyich decyzji są wprowadzane?
 
Działania kontrolne pracowników podległych Prezydentowi Miasta Krakowa prowadzone są na podstawie upoważnienia wydanego w oparciu o art. 379 ustawy Prawo ochrony środowiska (jednolity tekst ustawy Dz. U. z 2008r. Nr 25, poz. 150 z póź. zm.). Kontrolujący uprawniony jest do wstępu przez całą dobę na teren nieruchomości, obiektu lub ich części, na których prowadzona jest działalność gospodarcza, a w godzinach od  6 do 22  –  na pozostały teren. Od bieżącego roku takie upoważnienie otrzymali również funkcjonariusze  Straży Miejskiej. Istotną zmianą wprowadzoną w bieżącym roku są badania pobieranych z pieców, w szczególnych przypadkach,  próbek popiołów. Celem tych badań jest wychwycenie ewentualnych sprawców spalania odpadów w piecach domowych.

Jaki jest zakres dofinansowania przez Urząd Miasta w zakresie nowych instalacji do wytwarzania energii cieplnej w domach prywatnych?

Zgodnie z Zarządzeniem nr 27/2008 Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 4 stycznia 2008 r. w sprawie zasad korzystania ze środków Gminnego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie oraz Powiatowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie dofinansowaniu podlega zmiana systemu ogrzewania z opartego na paliwie stałym na proekologiczne: gazowe, elektryczne, olejowe lub podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej oraz instalacja odnawialnego źródła energii realizowane na terenie miasta Krakowa przez osoby fizyczne lub reprezentujące je Wspólnoty Mieszkaniowe. Dofinansowaniu podlega zmiana systemu ogrzewania: wymiana źródła ogrzewania, czyli demontaż starego źródła ogrzewania i montaż nowego, oraz modernizacja lub wymiana instalacji związanej z nowym źródłem ogrzewania, natomiast dla instalacji odnawialnego źródła energii: koszty związane z zakupem oraz montażem odnawialnego źródła energii oraz instalacji potrzebnej do jego prawidłowego działania. Wysokość przyznawanych środków finansowych określana jest na podstawie przedłożonych wraz z wnioskiem o dofinansowanie kserokopii faktur VAT i rachunków za wykonane zadanie i wynosi 40% poniesionych kosztów brutto lub 50% kosztów dla inwestycji znajdujących się w strefie uzdrowiskowej C w Swoszowicach. Jednocześnie wysokość przyznanych środków nie może być większa niż odpowiednio 40.000,- zł lub 50.000,- zł.

Na jaką pomoc może liczyć właściciel posesji, który zdecyduje się na wymianę kotła węglowego na kocioł do spalania biomasy. Powiedzmy, że kocioł taki kosztuje ok. 12 tys. brutto?

Wysokość przyznawanych środków finansowych określana jest na podstawie przedłożonych wraz z wnioskiem o dofinansowanie kserokopii faktur VAT i rachunków za wykonane zadanie i wynosi 40% poniesionych kosztów brutto lub 50% kosztów dla inwestycji znajdujących się w strefie uzdrowiskowej C w  Swoszowicach. Jednocześnie wysokość przyznanych środków nie może być większa niż odpowiednio 40.000,- zł lub 50.000,- zł.

Podstawą przyznania dofinansowania do zmiany systemu ogrzewania jest przedłożenie wraz z wnioskiem faktur lub rachunków za demontaż starego źródła ogrzewania oraz montaż nowego źródła. Przedstawienie faktury jedynie za zakup nowego kotła nie jest wystarczające do uzyskania dofinansowania. Ponadto warunkiem koniecznym do otrzymania przedmiotowego dofinansowania jest rzeczywiste ograniczenie niskiej emisji. Należy tu zwrócić uwagę na występujące w Krakowie przekroczenia pyłu zawieszonego PM10 (przekroczenia wartości dopuszczalnych dobowych i rocznych), z uwagi na które rozporządzeniem Wojewody Małopolskiego z 2005 r. został opublikowany “Programu ochrony powietrza dla miasta Krakowa”. Jednym z podstawowych kierunków ww. programu jest podłączanie indywidualnych odbiorców do centralnych systemów zaopatrywania w ciepło lub zmiana systemu ogrzewania z paliwa stałego na gazowe, olejowe (lekki olej opałowy) lub  energię elektryczną. Biomasa jako paliwo stałe stanowiące źródło emisji pyłu, nie jest paliwem wskazanym do stosowania  w instalacjach grzewczych w Krakowie.

Jakich najczęściej wyborów dokonują mieszkańcy Krakowa, rezygnujący ze starych pieców węglowych?

Mieszkańcy Krakowa najczęściej decydują się na zmianę ogrzewania z pieców węglowych na ogrzewanie gazowe lub elektryczne, swój wybór uzależniając od posiadanych środków finansowych oraz możliwości przyłączenia gazu do miejsca inwestycji. Część mieszkańców zainteresowana jest również podłączeniem do miejskiej sieci ciepłowniczej. Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej realizując projekt przyłączenia, zachęca również do skorzystania z centralnej ciepłej wody użytkowej. W ostatnim czasie wzrosło również zainteresowanie odnawialnymi źródłami energii głównie pompami ciepła oraz kolektorami słonecznymi.

Czy zauważa Pani zmianę  poziomu świadomości społeczeństwa, związaną z zanieczyszczeniem środowiska?

Zmiana poziomu świadomości społeczeństwa jest procesem długotrwałym. Im większą wiedzę będzie posiadało społeczeństwo na temat zagrożeń wynikających z zanieczyszczania środowiska tym większe będzie jego świadome działanie. Błędy w zachowaniach w stosunku do środowiska należy korygować w społeczeństwie od  najmłodszych lat. Szereg akcji edukacyjnych, organizowanych przez Miasto kierowana jest właśnie do ludzi młodych. Mając na uwadze duże zainteresowanie ze strony mieszkańców  prowadzonymi przez Miasto działaniami na rzecz poprawy środowiska można uznać, iż poziom świadomości ekologicznej  z pewnością ulega zmianie, jest to jednak, jak wspomniałam wcześniej, proces długotrwały.

Dziękujemy za rozmowę