System kaucyjny wchodzi w fazę decydującą. Co naprawdę zmieni się od 1 stycznia 2026 roku?
Rok 2026 będzie pierwszym pełnym rokiem funkcjonowania powszechnego systemu kaucyjnego w Polsce. Choć formalnie obowiązuje on od 1 października 2025 roku, dopiero teraz zaczyna działać na większą skalę. Z miesiąca na miesiąc przybywa opakowań objętych kaucją, a dla producentów, którzy nie dostosują się do nowych zasad, system zaczyna oznaczać realne koszty finansowe.
System kaucyjny przestaje być rozwiązaniem przejściowym, a staje się trwałym elementem polityki środowiskowej państwa, którego celem jest zwiększenie poziomu recyklingu i ograniczenie ilości odpadów trafiających do środowiska.
Coraz więcej opakowań ze znakiem kaucji
W pierwszych tygodniach działania systemu liczba opakowań objętych kaucją rosła bardzo dynamicznie. W październiku w sprzedaży detalicznej znajdowało się jeszcze kilkadziesiąt tysięcy takich produktów, natomiast już w listopadzie liczba ta wzrosła do kilku milionów. Łącznie do obrotu trafiło blisko 60 milionów opakowań oznaczonych znakiem kaucji.
Równolegle rośnie liczba zwracanych opakowań. W ciągu pierwszych dwóch miesięcy funkcjonowania systemu konsumenci oddali setki tysięcy butelek i puszek, odzyskując wpłaconą wcześniej kaucję. To pokazuje, że mechanizm zaczyna działać w praktyce, choć jego skala wciąż jest ograniczona.
Najważniejsza zasada dla konsumentów: liczy się znak kaucji
Na sklepowych półkach funkcjonują obecnie dwa rodzaje opakowań: objęte systemem kaucyjnym oraz te, które jeszcze do niego nie należą. Dla konsumenta kluczowe jest jedno kryterium – obecność znaku kaucji na etykiecie.
Powszechnym systemem kaucyjnym objęte są tylko te opakowania, które są oznaczone znakiem kaucji. To bardzo ważne, by przy zakupach czy po wypiciu napoju sprawdzić, czy opakowania nie należy oddać w systemie kaucyjnym. Niektóre sklepy wprowadzają promocje i zbierają opakowania nieoznaczone znakiem kaucji. Te rozwiązania są prośrodowiskowe, ale ich zasady określa sam sklep. Reguły powszechnego systemu kaucyjnego – zwrot bez paragonu, w każdym sklepie, w formie pieniężnej – dotyczą opakowań oznaczonych znakiem kaucji – powiedziała podczas konferencji wiceministra klimatu i środowiska Anita Sowińska.
Co zmieni się od 1 stycznia 2026 roku?
Od początku 2026 roku kończy się okres przejściowy dla producentów. Firmy, które przystąpiły do systemu kaucyjnego, będą mogły wprowadzać na rynek wyłącznie napoje w opakowaniach oznaczonych znakiem kaucji. Produkty wyprodukowane wcześniej, bez takiego oznaczenia, będą mogły pozostawać w sprzedaży jedynie do momentu wyczerpania zapasów.
Jednocześnie do systemu mogą wciąż dołączać nowi producenci, jednak odkładanie tej decyzji zacznie wiązać się z coraz wyższymi kosztami.
Obowiązkowe poziomy zbiórki i realne kary finansowe
System kaucyjny opiera się na konkretnych wymaganiach ilościowych. Producenci muszą wykazać osiągnięcie 77-procentowego poziomu zbiórki opakowań wprowadzonych na rynek.
Jeśli ten poziom nie zostanie osiągnięty, naliczana jest opłata produktowa: 1 zł za każdy brakujący kilogram opakowań w przypadku firm uczestniczących w systemie, 3 zł za kilogram w przypadku podmiotów, które nie zawarły umowy z operatorem systemu.
W sytuacji niespełnienia wymaganego poziomu zbiórki odpowiedzialność finansowa jest dzielona między producenta i operatora – każdy z nich pokrywa połowę należnej kwoty. Mechanizm ten ma mobilizować zarówno przedsiębiorców, jak i operatorów do realnej skuteczności systemu, a nie jedynie formalnego uczestnictwa.
Co z butelkami szklanymi?
System kaucyjny obejmuje również szklane butelki wielokrotnego użytku. Jednocześnie nadal trwają prace nad szczegółowymi zasadami ich funkcjonowania w ramach systemu powszechnego.
Tak jak w przypadku plastiku i puszek, decydujące znaczenie ma oznaczenie. Jeżeli na opakowaniu znajduje się znak kaucji, podlega ono zasadom systemu. Jeśli widnieje jedynie informacja „butelka zwrotna”, oznacza to, że zwrot odbywa się według zasad ustalonych przez producenta lub sprzedawcę, a nie w ramach jednolitego mechanizmu ogólnokrajowego.
System kaucyjny jako narzędzie zmiany
W założeniu system kaucyjny ma doprowadzić do sytuacji, w której zdecydowana większość butelek i puszek wraca do obiegu, zamiast trafiać do odpadów zmieszanych lub środowiska. To jeden z kluczowych elementów przechodzenia na gospodarkę o obiegu zamkniętym.
Rok 2026 będzie pierwszym realnym testem jego skuteczności. Od tego, jak poradzą sobie producenci, operatorzy i handel, zależy, czy system stanie się faktycznie efektywnym narzędziem ochrony środowiska, czy jedynie kolejnym formalnym obowiązkiem administracyjnym.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 29 grudnia, 2025
