Czy Polska wyjdzie z systemu ETS?

Debata o unijnym systemie handlu emisjami (ETS) ponownie nabiera tempa. W Polsce coraz częściej pojawiają się postulaty jego likwidacji, a nawet jednostronnego wyjścia z mechanizmu, który dla wielu stał się symbolem drogiej energii i presji na gospodarkę. Problem w tym, że duża część tej dyskusji opiera się na uproszczeniach, a czasem zwyczajnie na błędnych założeniach. Czy Polska rzeczywiście może wyjść z ETS? I czy to w ogóle rozwiązałoby problem wysokich cen energii?

Zamierzamy złożyć projekt ustawy o wycofaniu przepisów wprowadzających ETS z obiegu prawnego – zapowiedział w sobotę poseł PiS Jacek Sasin podczas konferencji o propozycjach PiS dla energetyki. Prezydent Karol Nawrocki wysłał do premiera Donalda Tuska stanowisko w sprawie ETS przed czwartkowym posiedzeniem Rady Europejskiej — poinformował prezydencki minister Karol Rabenda.

W liście skierowanym do premiera Donalda Tuska prezydent Karol Nawrocki przedstawił jednoznacznie krytyczne stanowisko wobec systemu EU ETS, wskazując na negatywne skutki gospodarcze. Argumentuje, że po dwóch dekadach funkcjonowania mechanizmu Europa nie tylko traci udział w globalnej produkcji przemysłowej, ale także doświadcza zjawiska „ucieczki emisji”, czyli przenoszenia energochłonnych sektorów poza UE, bez realnej redukcji emisji w skali świata. W ocenie prezydenta rosnące koszty energii i regulacji klimatycznych przekładają się na spadek konkurencyjności europejskiej gospodarki, presję na miejsca pracy oraz pogłębianie nierówności społecznych, szczególnie w krajach o niższych dochodach i większym uzależnieniu od tradycyjnych źródeł energii.

ETS – mechanizm, który miał zmienić gospodarkę

System ETS funkcjonuje w Unii Europejskiej od 2005 roku i obejmuje największe źródła emisji – energetykę, przemysł ciężki czy lotnictwo. Jego założenie jest proste: emisje dwutlenku węgla mają swoją cenę, a liczba dostępnych uprawnień jest stopniowo ograniczana. To sprawia, że z czasem emisja staje się coraz droższa.

W teorii mechanizm ten ma wymuszać inwestycje w czyste technologie i przyspieszać transformację energetyczną. W praktyce – szczególnie w krajach takich jak Polska – oznacza wzrost kosztów produkcji energii, która nadal w dużej mierze opiera się na węglu.

Komisja Europejska mówi „nie” zmianom systemowym

W ostatnich tygodniach napięcie wokół ETS wzrosło. Część państw członkowskich zaczęła naciskać na jego reformę lub nawet zawieszenie, argumentując, że wysokie ceny energii i rosnące koszty emisji uderzają w przemysł i konkurencyjność europejskiej gospodarki.

Komisja Europejska pozostaje jednak nieugięta. W oficjalnych stanowiskach podkreśla, że ETS jest „sprawdzonym narzędziem” walki ze zmianą klimatu i nie zostanie zlikwidowany w odpowiedzi na krótkoterminowe kryzysy.

Jednocześnie pojawia się pewien paradoks. Bruksela zachęca państwa członkowskie do obniżania podatków na energię i stosowania mechanizmów osłonowych, by łagodzić skutki wysokich cen. Innymi słowy – system pozostaje bez zmian, ale jego konsekwencje mają być amortyzowane na poziomie krajowym.

Polska scena polityczna: radykalne postulaty kontra realizm

W Polsce temat ETS stał się jednym z kluczowych elementów sporu politycznego. Opozycja coraz częściej mówi wprost o konieczności wyjścia z systemu, argumentując, że jest on głównym źródłem wysokich rachunków za prąd i ciepło.

Z drugiej strony rząd podkreśla, że takie rozwiązanie nie jest możliwe w ramach obowiązującego prawa. ETS jest częścią unijnego systemu prawnego, a jego ignorowanie oznaczałoby konflikt z instytucjami europejskimi i ryzyko wysokich kar finansowych.

Tu pojawia się kluczowy fakt, który często umyka w debacie publicznej: nie istnieje formalna procedura „wypisania się” z ETS. System jest integralnym elementem członkostwa w Unii Europejskiej. Oznacza to, że jego opuszczenie w praktyce oznaczałoby konieczność wyjścia z UE.

Czy ETS rzeczywiście odpowiada za drożyznę?

Krytycy systemu często przedstawiają go jako głównego winowajcę wysokich cen energii. To jednak uproszczenie.

ETS rzeczywiście wpływa na koszty produkcji prądu – szczególnie w krajach opartych na węglu. Ale nie działa w próżni. Na ceny energii wpływają także globalne ceny gazu i ropy, struktura miksu energetycznego, koszty infrastruktury i modernizacji sieci, polityka krajowa, w tym podatki i regulacje.

Warto też pamiętać, że Polska jest jednym z największych beneficjentów finansowych systemu. W ciągu ostatnich lat wpływy z aukcji uprawnień sięgnęły dziesiątek miliardów euro. Problem polega na tym, że tylko niewielka część tych środków została bezpośrednio przeznaczona na transformację energetyczną.

System do reformy, ale nie do likwidacji

Presja na zmiany w ETS rośnie i trudno zakładać, że system pozostanie w obecnej formie bez korekt. Wśród najczęściej omawianych propozycji pojawiają się ograniczenie roli inwestorów spekulacyjnych na rynku uprawnień, wydłużenie wsparcia dla przemysłu energochłonnego, wprowadzenie mechanizmów stabilizujących ceny CO₂.

Nie są to jednak zmiany rewolucyjne. Kierunek polityki klimatycznej Unii pozostaje niezmienny – ograniczanie emisji i odchodzenie od paliw kopalnych.

Wnioski: więcej polityki niż realnych rozwiązań

Dyskusja o ETS w Polsce coraz częściej przypomina starcie politycznych narracji, a nie rzeczową debatę o możliwościach i ograniczeniach systemu.

Fakty są dość jednoznaczne:

• Polska nie może samodzielnie wyjść z ETS bez opuszczenia Unii Europejskiej,
• system nie zostanie zlikwidowany, choć będzie modyfikowany,
• realnym polem działania jest jego reforma, a nie odrzucenie,
• kluczowym problemem pozostaje sposób wykorzystania środków z ETS.

W praktyce więc pytanie nie brzmi, czy Polska wyjdzie z ETS, lecz jak poradzi sobie z jego konsekwencjami – i czy wykorzysta dostępne narzędzia, by ograniczyć koszty transformacji energetycznej.

---

Opublikowany: 18 marca, 2026