Jedzenie, które ogłupia? Naukowcy wskazali dwóch głównych winowajców
Nowe badania z Virginia Tech nie pozostawiają złudzeń: spośród wszystkich rodzajów przetworzonej żywności to mięso i napoje wysoko przetworzone stanowią największe zagrożenie dla naszego mózgu. Regularne sięganie po te produkty może przyspieszać rozwój zaburzeń poznawczych, w tym chorób takich jak demencja i Alzheimer.
- Nie tylko puste kalorie – to także cios w mózg
- Ultraprzetworzone mięso – główny wróg mózgu
- Słodzone napoje – cukrowa pułapka
- Pizza i cola – „podwójna bomba mózgowa”
- Nie wszystkie UPF-y są sobie równe
- 65% tego, co jemy, to żywność ultraprzetworzona
- Klucz do zdrowego mózgu? Nauka gotowania
- Wnioski dla nas wszystkich
Nie tylko puste kalorie – to także cios w mózg
Zespół naukowców z Virginia Tech przeanalizował dane z długoterminowego projektu University of Michigan Health and Retirement Study, obejmującego 4750 Amerykanów powyżej 55. roku życia. Przez siedem lat badacze oceniali stan zdrowia uczestników, regularnie testując ich pamięć, zdolność logicznego myślenia i koncentracji.
Ultraprzetworzone mięso – główny wróg mózgu
Wyniki okazały się jednoznaczne. Głównym wrogiem mózgu jest ultraprzetworzone mięso. To m.in. parówki, bekon, wędliny, kiełbasy, burgery czy gotowe dania mięsne. Badacze z Virginia Tech odkryli, że osoby, które codziennie jadły choćby jedną dodatkową porcję takich produktów, miały o 17% wyższe ryzyko zaburzeń poznawczych – pogorszenia pamięci, koncentracji i zdolności logicznego myślenia. Dlaczego? Zawierają dużo tłuszczów nasyconych, soli i azotynów, które nasilają stany zapalne w mózgu. Przetwórstwo przemysłowe niszczy naturalne składniki odżywcze, w tym witaminy z grupy B i żelazo, kluczowe dla pracy układu nerwowego.
Słodzone napoje – cukrowa pułapka
Tuż za nimi uplasowały się słodzone napoje – gazowane, mrożone herbaty czy owocowe napoje z dodatkiem cukru. W ich przypadku ryzyko wzrastało o około 6% przy każdej dodatkowej porcji dziennie. Dlaczego? Nadmiar cukru prowadzi do insulinooporności mózgu, co może przyspieszać procesy neurodegeneracyjne. Zwiększa też poziom stresu oksydacyjnego i stanów zapalnych, które uszkadzają komórki nerwowe. Wysoki poziom cukru we krwi jest bezpośrednio powiązany z ryzykiem rozwoju choroby Alzheimera.
Pizza i cola – „podwójna bomba mózgowa”
Choć to połączenie często uchodzi za klasyczny sposób na poprawę nastroju, naukowcy ostrzegają, że duet tłuste, przetworzone mięso + słodki napój gazowany działa destrukcyjnie na nasz układ nerwowy.
„Zidentyfikowaliśmy konkretne grupy produktów, które najbardziej szkodzą funkcjom poznawczym” – tłumaczy prof. Brenda Davy, współautorka badania z Virginia Tech. – „To daje ludziom realną szansę na zmianę. Chodzi nie o rygorystyczną dietę, ale o świadome ograniczenie najbardziej toksycznych wyborów.”
Nie wszystkie UPF-y są sobie równe
Co ciekawe, całkowite spożycie żywności ultraprzetworzonej (UPF) nie było bezpośrednio powiązane z ryzykiem demencji. W przypadku takich produktów jak słodycze, chipsy, dania gotowe, nabiał czy produkty zbożowe związek okazał się nieistotny statystycznie. Oznacza to, że kluczowe znaczenie ma rodzaj przetworzonego jedzenia, a nie sama jego ilość. To pierwsze badanie, które w sposób tak szczegółowy porównało różne grupy UPF-ów pod kątem ich wpływu na mózg.
65% tego, co jemy, to żywność ultraprzetworzona
Skala problemu jest zatrważająca. Według badania, w 2020 roku ponad 65% żywności i 38% napojów kupowanych przez amerykańskie gospodarstwa domowe stanowiły produkty wysoko przetworzone.
Zawierają one emulgatory, sztuczne barwniki, aromaty i konserwanty, które nie występują w domowych potrawach. Co gorsza, zarówno młodsi, jak i starsi konsumenci pozyskują dziś ponad połowę dziennego zapotrzebowania kalorycznego z UPF-ów.
Klucz do zdrowego mózgu? Nauka gotowania
Autorzy badania podkreślają, że skuteczna walka z „śmieciowym jedzeniem” nie polega tylko na przestrzeganiu diety. Równie ważne jest umiejętne przygotowywanie zdrowych posiłków.
„Jedno to wiedzieć, co jeść, a drugie – umieć to przyrządzić” – zauważa Ben Katz z Virginia Tech. Badacze proponują, by kursy gotowania stały się częścią profilaktyki zdrowotnej, szczególnie wśród osób starszych.
Wnioski dla nas wszystkich
Nowe badania pokazują, że ochrona mózgu zaczyna się na talerzu. Choć nie zawsze możemy kontrolować geny czy stres, mamy wpływ na to, co i jak często jemy. Ograniczenie przetworzonego mięsa i słodzonych napojów może być jednym z najprostszych sposobów na zachowanie sprawnego umysłu na długie lata. Wyniki pracy naukowców z Virginia Tech opublikowano w prestiżowym czasopiśmie American Journal of Clinical Nutrition.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 31 października, 2025
- Elayna R Seago, Maria LM Rego, Brenda M Davy, Ben Katz; Differential association of ultraprocessed food categories with risk of developing cognitive impairment in middle-aged and older adults in a longitudinal panel study; The American Journal of Clinical Nutrition Volume 121, Issue 5, May 2025, Pages 965-971;
Cukier to największy narkotyk wszechczasow!