Mazurski Park Krajobrazowy szuka starych drzew owocowych. „To ostatni moment, by ocalić dawne odmiany”
W wielu ogrodach na Mazurach wciąż rosną stare jabłonie, grusze czy śliwy, które pamiętają czasy naszych dziadków. Często stoją zapomniane na skraju sadu, przy drodze albo w przydomowym ogródku. Dla przyrody i historii regionu są jednak bezcenne. Dlatego Mazurski Park Krajobrazowy rozpoczął poszukiwania takich drzew – chce je uratować i zachować ich genetyczne dziedzictwo dla przyszłych pokoleń.
Ostatnia szansa na uratowanie starych odmian
Park poszukuje przede wszystkim drzew owocowych posadzonych jeszcze przed II wojną światową. Mogą to być stare odmiany jabłoni, grusz lub śliw, które przetrwały do dziś w sadach i ogrodach mieszkańców regionu.
– Chodzi o ocalenie historycznych odmian jabłoni, grusz i śliw dla nas i przyszłych pokoleń – mówi Magdalena Chmielewska z Mazurskiego Parku Krajobrazowego.`
Jak podkreśla, to już właściwie ostatni moment na działanie. W marcu można jeszcze pobrać tzw. zrazy, czyli jednoroczne pędy wykorzystywane do szczepienia drzew. Gdy rozpocznie się okres wegetacji, będzie na to za późno.
🌳 Czy masz takie drzewo w ogrodzie?
W wielu ogrodach w Polsce wciąż rosną stare drzewa owocowe posadzone nawet kilkadziesiąt lat temu. Często są to dawne odmiany, które dziś prawie zniknęły z sadów.
Najbardziej znane stare odmiany spotykane w Polsce:
🍎 Jabłonie
- Kosztela
- Papierówka
- Antonówka
- Reneta Szara
- Malinówka Oberlandzka
- Grafsztynek Inflancki
🍐 Grusze
- Faworytka (Klapsa)
- Lukasówka
- Bera Hardy
- Paryżanka
🍑 Śliwy
- Węgierka Zwykła
- Węgierka Dąbrowicka
- Renkloda Ulena
- Renkloda Zielona
- Mirabelka z Nancy
Dlaczego są cenne? Stare odmiany drzew owocowych mają większą różnorodność genetyczną, często są bardziej odporne na choroby i oferują smaki, których próżno szukać w większości współczesnych owoców ze sklepów.
Masz takie drzewo w ogrodzie? Warto je zachować – może być cennym fragmentem sadowniczej historii regionu.
Smak dawnych sadów znika z krajobrazu
Współczesne sady są znacznie mniej różnorodne niż te sprzed kilkudziesięciu lat. Dominują w nich nieliczne, intensywnie uprawiane odmiany, które dobrze znoszą transport i przechowywanie.
– Dawne jabłka były o wiele bardziej zróżnicowane – były odmiany deserowe, stołowe, o bardzo różnych smakach i aromatach. Tymczasem wiele jabłek sprzedawanych dziś w sklepach ma geny odmiany Golden Delicious, dlatego są do siebie bardzo podobne – wyjaśnia Magdalena Chmielewska.
Stare drzewa mogą więc kryć unikalny materiał genetyczny, którego nie ma już w nowoczesnych sadach.
Szara reneta, fot. Marianne Casamance, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Dlaczego stare odmiany są tak cenne?
Historyczne odmiany drzew owocowych to coś więcej niż tylko ciekawostka ogrodnicza. Ich zachowanie ma duże znaczenie dla przyrody i rolnictwa.
Najważniejsze powody to większa różnorodność genetyczna, która zwiększa odporność sadów na choroby i zmiany klimatu, unikalne smaki i aromaty owoców, często zupełnie inne niż w nowoczesnych odmianach, dziedzictwo kulturowe regionu, związane z tradycyjnym sadownictwem, wartość dla zapylaczy i innych organizmów, które korzystają z różnorodnych sadów.
Park prosi mieszkańców o pomoc
Pracownicy Mazurskiego Parku Krajobrazowego liczą na wsparcie mieszkańców. Jeśli w ogrodzie rośnie stare drzewo owocowe – szczególnie takie, które może mieć kilkadziesiąt lat – warto je zgłosić.
Park poszukuje drzew na terenie parku oraz w jego okolicach. Z zgłoszonych okazów mogą zostać pobrane zrazy, z których później powstaną nowe drzewa zachowujące cechy dawnych odmian.
Dzięki temu smak i różnorodność dawnych sadów mogą przetrwać kolejne pokolenia.
Jak zgłosić stare drzewo?
Mazurski Park Krajobrazowy przyjmuje zgłoszenia do końca tygodnia.
Kontakt: tel. 89 742 14 05 – Magdalena Chmielewska
chmielewska@mazurski.pl
Każde zgłoszenie może pomóc w ocaleniu fragmentu sadowniczej historii Mazur.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 11 marca, 2026
