Naukowcy odmłodzili krew u myszy. Czy właśnie odkryli sposób na cofnięcie starzenia?
Głęboko w naszych kościach, w szpiku, pracuje cichy, ale niezwykle istotny system — hematopoetyczne komórki macierzyste (HSC). To one odpowiadają za produkcję krwi i utrzymanie sprawnego układu odpornościowego. Jednak z wiekiem ich wydajność spada, co zwiększa ryzyko anemii, infekcji czy nowotworów krwi.
Teraz naukowcy odkryli sposób, w jaki można cofnąć zegar biologiczny HSC – przynajmniej na razie u myszy. To odkrycie może otworzyć zupełnie nowe możliwości w leczeniu chorób związanych z wiekiem.
Starzenie zaczyna się w… lizosomach
Każda komórka zawiera lizosomy – swoiste centra recyklingu, które rozkładają białka, lipidy i inne cząsteczki na elementy nadające się do ponownego wykorzystania. W starzejących się HSC właśnie te struktury zaczynają zawodzić.
Zespół Saghi Ghaffari z Icahn School of Medicine w Mount Sinai oraz uniwersytetu Paris Cité pokazał, że lizosomy w komórkach starszych myszy stają się nadmiernie kwaśne i dysfunkcyjne. To uruchamia reakcję łańcuchową: komórki zaczynają pracować na pełnych obrotach, tracą „tryb spoczynku”, szybciej zużywają glukozę i zaburzają regulację genów.
A to właśnie stan uśpienia pozwala młodym komórkom macierzystym przetrwać latami bez uszkodzeń i efektywnie odbudowywać krew, gdy organizm tego potrzebuje.
Chemiczne „wyciszenie” komórek przywraca młodość
Naukowcy postanowili zatrzymać tę nadaktywność. Okazało się, że kluczem jest substancja o nazwie konkanamycyna A, która stabilizuje pracę lizosomów.
Zastosowanie jej ex vivo — poza organizmem — dało spektakularne efekty: przywróciła lizosomom prawidłową kwasowość, ograniczyła metaboliczną nadaktywność komórek, „uspokoiła” komórki i przywróciła im młodzieńczy tryb spoczynku, poprawiła zdolność regeneracyjną HSC, a produkcja komórek krwi wzrosła aż ośmiokrotnie.
Co więcej, po podaniu odmłodzonych komórek z powrotem ich mysim „właścicielom”, działały one znacznie efektywniej i przywróciły prawidłowe proporcje różnego rodzaju krwinek.
„Starzenie komórek macierzystych krwi nie jest nieodwracalne. Stare komórki mają zdolność powrotu do młodzieńczego stanu” – podkreśla Ghaffari.
Nowa nadzieja dla medycyny — ale ostrożnie
Stare HSC są zbyt mało wydajne, by nadawać się do przeszczepów. Jednak komórki potraktowane konkanamycyną zachowywały się jak młode i świetnie sprawdziły się w modelu zwierzęcym. To sugeruje, że podobne podejście mogłoby w przyszłości zwiększać skuteczność przeszczepów komórek macierzystych u ludzi.
Badania są jednak na wczesnym etapie i dotyczą wyłącznie myszy. Konieczne będą lata pracy, zanim naukowcy będą mogli bezpiecznie zastosować podobną terapię u ludzi.
Dlaczego to odkrycie jest tak ważne?
Jeśli mechanizmy ustalone przez naukowców potwierdzą się u ludzi, mogłoby to: wspierać leczenie chorób krwi związanych z wiekiem, wzmacniać układ odpornościowy seniorów, poprawiać jakość komórek do przeszczepów, a nawet spowalniać niektóre procesy starzenia.
„Dysfunkcja lizosomów wydaje się jednym z głównych motorów starzenia komórek macierzystych” – mówi Ghaffari. – „A oddziałując na tę ścieżkę, być może uda się utrzymać zdrowszy układ krwiotwórczy i odpornościowy u osób starszych”.
Badania zostały opublikowane w prestiżowym czasopiśmie Stem Cell i już teraz wywołują ogromne zainteresowanie w świecie medycyny regeneracyjnej.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 27 listopada, 2025
