Nosorożce bez rogów żyją dłużej? Jak kontrowersyjna metoda ogranicza rzeź nosorożców
Odcinanie rogów nosorożcom może być najbardziej efektywną bronią w walce z nielegalnym handlem dziką fauną – wynika z najnowszych badań opublikowanych w prestiżowym czasopiśmie Science. Naukowcy przeanalizowali dane z Republiki Południowej Afryki i odkryli, że ta budząca kontrowersje praktyka zmniejsza ryzyko zabicia zwierzęcia przez kłusowników aż o 78%.
Zamiast broni – piła mechaniczna
Kłusownictwo to od dekad śmiertelne zagrożenie dla nosorożców. Ich róg, zbudowany z keratyny – tej samej substancji co ludzkie paznokcie – osiąga na czarnym rynku zawrotne ceny. W niektórych krajach Azji, szczególnie w Chinach i Wietnamie, wciąż wierzy się w jego rzekome właściwości lecznicze, mimo braku naukowych dowodów na ich skuteczność.
W odpowiedzi na skalę problemu, na terenie Parku Greater Kruger w RPA – zamieszkiwanego przez jedną czwartą całej populacji nosorożców afrykańskich – naukowcy i obrońcy przyrody przeprowadzili szeroko zakrojone badania nad skutecznością różnych form ochrony. Okazało się, że kosztowne technologie, tropiące psy, a nawet patrole lotnicze nie miały większego wpływu na liczbę zabitych zwierząt. Natomiast regularne usuwanie rogów przyniosło spektakularny efekt – niemal czterokrotne zmniejszenie skali kłusownictwa.
Bezpieczne, choć nienaturalne
Zabieg usuwania rogu – określany jako derogacja – przebiega w ściśle kontrolowanych warunkach. Zwierzę zostaje uśpione, zakłada mu się opaskę na oczy i zatyczki do uszu, po czym róg jest precyzyjnie odcinany piłą mechaniczną. Choć może to brzmieć drastycznie, eksperci zapewniają, że procedura nie wiąże się z poważnym ryzykiem dla zdrowia nosorożca, a róg naturalnie odrasta w ciągu 18–24 miesięcy.
– Usunięcie rogu eliminuje główną motywację kłusownika – tłumaczy dr Tim Kuiper z Uniwersytetu Nelsona Mandeli, główny autor badania. – Wydajemy miliony na aresztowanie sprawców, ale czy to naprawdę powstrzymuje rzeź? Nasze dane pokazują, że nie.
Róg jak symbol – nie tylko siły, ale i przetrwania
Nie brak jednak głosów sceptycznych. Róg to nie tylko ozdoba – nosorożce wykorzystują go do walki o terytorium, obrony młodych czy podczas zalotów. Jedno z wcześniejszych badań dotyczących czarnych nosorożców wskazuje, że osobniki po derogacji stają się bardziej płochliwe, zajmują mniejsze terytoria, a ich zachowania społeczne ulegają zmianie.
– Nie chcemy powtarzać tego procesu przez sto lat – zaznacza Kuiper. – Docelowo musimy skupić się na źródłach problemu: popycie i handlu. Ale póki co, usuwanie rogów ratuje życie.
Realne dylematy, realne życia
Eksperci przyznają, że żadna forma ochrony nie jest idealna. Derogacja nie zatrzymuje wszystkich kłusowników – niektórzy wciąż są skłonni zabić zwierzę dla pozostałego fragmentu rogu. Z kolei tradycyjne metody ochrony bywają skuteczne jedynie w wykrywaniu przestępców, nie w zapobieganiu samej zbrodni.
Wśród autorów badania była także Sharon Haussmann – ceniona działaczka i pionierka ochrony nosorożców w RPA, która niespodziewanie zmarła w trakcie projektu. Jej śmierć nadaje publikacji osobisty ton – podkreśla wagę współpracy między nauką, organizacjami pozarządowymi i rządem.
– To pytanie brzmi coraz głośniej: czy nosorożec bez rogu to nadal nosorożec? – zastanawia się Kuiper. – Może tak. Ale nosorożec bez rogu to wciąż żyjący nosorożec. A dziś właśnie o to toczy się walka.
Podsumowanie: Choć usuwanie rogów nosorożcom wzbudza emocje, najnowsze badania pokazują, że to skuteczna, tania i bezpieczna metoda ograniczania kłusownictwa. Czy jednak wystarczy do ocalenia gatunku, jeśli nie zmienimy ludzkiego podejścia do dzikiej przyrody?
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 6 czerwca, 2025 | Zaktualizowany: 29 lipca, 2025
