Puszcza Białowieska oddana naturze. Przełomowa decyzja zmieni los jednego z najcenniejszych lasów Europy
Po 12 latach od wpisania całej Puszczy Białowieskiej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO Polska przyjęła dokument, który ma wyznaczyć kierunki ochrony tego wyjątkowego obszaru na najbliższe ćwierć wieku. 19 czerwca ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska podpisała Plan Zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa UNESCO „Puszcza Białowieska”, wcześniej zaakceptowany przez Centrum Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Dokument określa zasady ochrony polskiej części transgranicznego obiektu „Białowieża Forest” do 2051 roku. Jego przyjęcie oznacza realizację wieloletniego zobowiązania Polski wynikającego z decyzji UNESCO z 2014 roku.
96 proc. Puszczy dla natury
Jednym z najważniejszych założeń planu jest znaczące zwiększenie powierzchni pozostawionej naturalnym procesom przyrodniczym. Zgodnie z dokumentem aż 96 proc. polskiej części Puszczy Białowieskiej ma zostać oddane „we władanie naturze”. Dotychczas taki status miało około 37 proc. obszaru.
Oznacza to rezygnację z tradycyjnie rozumianej gospodarki leśnej oraz polowań na zdecydowanej większości terenu objętego ochroną. Autorzy dokumentu podkreślają, że celem jest zachowanie unikatowych ekosystemów w możliwie najbardziej naturalnym stanie dla przyszłych pokoleń.
– Po 12 latach prac mamy to! Podpisaliśmy Plan Zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa UNESCO Puszcza Białowieska. To historyczny dokument wypracowany w dialogu z naukowcami, samorządami, lokalną społecznością i ekspertami UNESCO – powiedziała ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska.
Ochrona bioróżnorodności i adaptacja do zmian klimatu
Plan wskazuje zagrożenia dla ekosystemów Puszczy Białowieskiej oraz proponuje działania mające chronić jej wyjątkową bioróżnorodność. To jeden z najcenniejszych przyrodniczo obszarów Europy, będący schronieniem dla ponad 12 tys. gatunków bezkręgowców, ponad 250 gatunków ptaków i 59 gatunków ssaków.
Wśród zapowiadanych działań znalazły się również projekty zwiększające retencję wody, odtwarzanie naturalnych procesów przyrodniczych oraz ograniczanie presji człowieka na najcenniejsze fragmenty lasu.
– Będziemy sukcesywnie usuwać nieużytkowane drogi, rozwijać projekty zatrzymywania wody i wdrażać rozwiązania, które pozwolą lepiej chronić ten wyjątkowy las w czasach kryzysu klimatycznego – podkreślił wiceminister klimatu i środowiska Mikołaj Dorożała.
Efekt wieloletnich konsultacji
Liczący 184 strony dokument wraz z 11 załącznikami powstał na podstawie 17 analiz oraz ponad 45 spotkań konsultacyjnych z udziałem naukowców, samorządowców, organizacji społecznych i mieszkańców regionu. Plan jest również spójny z przygotowywanym Planem Ochrony dla obszaru Natura 2000 Puszcza Białowieska.
Według Ministerstwa Klimatu i Środowiska dokument uwzględnia zarówno rekomendacje UNESCO i Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN), jak i potrzeby lokalnych społeczności oraz kwestie związane z bezpieczeństwem państwa.
UNESCO sprawdzi postępy
Puszcza Białowieska należy do grona zaledwie 235 przyrodniczych obiektów znajdujących się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jej symbolem pozostaje żubr, którego populacja została uratowana przed wyginięciem właśnie dzięki ochronie prowadzonej na tym terenie.
Wdrożenie planu będzie monitorowane przez organizacje międzynarodowe. Na 2027 rok zapowiedziano wspólną misję ekspertów UNESCO i IUCN, która oceni postępy realizacji założeń dokumentu.
Równolegle rząd zapowiada dalsze wsparcie finansowe dla samorządów regionu. W 2025 roku gminy położone wokół Puszczy Białowieskiej oraz powiat hajnowski otrzymały około 12,5 mln zł tzw. subwencji ekologicznej. W 2026 roku kwota uwzględniona w subwencji ogólnej wzrosła do 21,6 mln zł.
Zdaniem resortu klimatu podpisanie planu zamyka wieloletni proces związany z ochroną jednego z najcenniejszych lasów Europy i wyznacza nowy model zarządzania obszarami chronionymi, oparty na ochronie procesów naturalnych, dialogu społecznym i współpracy międzynarodowej.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 19 czerwca, 2026
