Czy Sahara się zazieleni? Naukowcy prognozują wielkie zmiany na mapie świata
Podręczniki do geografii za 50 lat mogą się zasadniczo zmienić. Postępujące ocieplenie klimatu sprawia, że warunki meteorologiczne coraz bardziej odbiegają od utartych schematów, co pociąga za sobą cały szereg społeczno-gospodarczych i ekologicznych konsekwencji. Naukowcy z Uniwersytetu w Illinois przepowiadają wielką rewolucję w Afryce – nad Saharę zawitają deszcze, które mogą zmienić oblicze największej pustyni świata.
Afryka: biedna i sucha
Z jednej strony to kolebka ludzkości i przyszłość cywilizacji – 60% populacji Afryki ma mniej niż 25 lat. Z drugiej, Afryka jest najbiedniejszym kontynentem na Ziemi, cierpiącym z powodu konfliktów zbrojnych, szerzących się chorób zakaźnych oraz coraz dotkliwszych susz. W latach 2020-2023 w Rogu Afryki (Dżibuti, Etiopia, Erytrea i Somalia) odnotowano najsuchsze pory deszczowe od czterech dekad, a tylko w Somalii z tego powodu w ciągu jednego roku zmarło ponad 43 tys. osób.
Meteorolodzy uważają, że wyjątkowo skąpe opady były wynikiem wpływu zjawiska El Niño, które pojawia się regularnie co kilka lat i wcześniej spowodowało również suszę w 2011 i 2017 r. Dane z 2025 r., mimo ustąpienia El Niño, nie napawają jednak optymizmem – w większości afrykańskich rzek stan wody jest rekordowo niski, plony zmniejszyły się o nawet 25%, a coraz większa część populacji cierpi z powodu głodu i niedożywienia.
Etiopia w ostatnich latach cierpi z powodu dotkliwych susz, fot. GreensandBlues/envato
Więcej deszczu nad Saharą
Zespół naukowców z Uniwersytetu Illinois w Chicago postanowił zbadać, jak będzie kształtować się klimat w Afryce w przypadku dwóch różnych scenariuszy: utrzymania się umiarkowanych emisji gazów cieplarnianych w kolejnych dekadach oraz ich zasadniczego zwiększenia. Prognozy przygotowane zostały na bazie obserwacji meteorologicznych z lat 1965-2014 zestawionych z 40 różnymi modelami klimatycznymi. Co się okazało?
W obu scenariuszach emisji letnie pory deszczowe w Afryce będą w okresie 2050-2099 obfitsze. Największą zmianę przewiduje się dla Sahary, gdzie przy wysokim poziomie emisji opady mogą być nawet o 75% silniejsze. Wyraźnie mokrzejsza ma być również południowo-wschodnia i południowo-środkowa Afryka, gdzie suma opadów może wzrosnąć odpowiednio o 25 i 17%. Jedynie na południowym wschodzie przewiduje się zmniejszenie opadów o 5%.
Przy okazji warto dodać, że Sahara była żyzną, zieloną krainą w czasach tzw. wilgotnego okresu afrykańskiego, który rozpoczął się ok. 14.5 tys. lat temu, a zakończył przed 5-6 tys. laty. Dzisiejszą pustynię pokrywały wówczas trawy, drzewa, a nawet jeziora, pomiędzy którymi bujnie kwitło życie. Ów zielony epizod był wynikiem zmiany nachylenia osi Ziemi, które powtarza się co ok. 20 tys. lat.
Współczesna zmiana klimatu prawdopodobnie nie spowoduje tak drastycznych zmian w krajobrazie Sahary, ale możliwe jest, że zwiększona ilość opadów doprowadzi do rozwoju roślinności w południowej części pustyni, tak jak miało to miejsce w czerwcu 2024 r., po wyjątkowo rzęsistych ulewach.
Powódź w Sudanie:
Co to oznacza dla mieszkańców?
Więcej wody na pustyni, brzmi jak dobra wiadomość. W niektórych obszarach większa podaż wody faktycznie może ułatwić prowadzenie upraw i zwiększy podaż wody pitnej, niestety, niekoniecznie bezpiecznej. Doświadczenia z 2024 r. wskazują jednak, że ryzyko przewyższa potencjalne korzyści.
Intensyfikacja lipcowych deszczy spowodowana skumulowanym wpływem El Niño oraz zmiany klimatu sprawiły, że w Nigrze, Czadzie, Sudanie i Libii suma opadów o 400% przekroczyła normy z wielolecia. Rezultatem były katastroficzne powodzie, które zniszczyły domy i uprawy, a setki ludzi przyprawiły o życie. Łącznie według danych ONZ ucierpiało ponad 1,5 mln obywateli Afryki Subsaharyjskiej.
Rzęsiste ulewy, które spadają w krótkim okresie w suchych zazwyczaj regionach, są bardzo często przyczyną powodzi i lawin błotnych. Dzieje się tak dlatego, że woda nie wsiąka dobrze w zasklepioną, często zerodowaną powierzchnię gleby. Zamiast zasilać warstwy wodonośne tworzy niebezpieczną falę powodziową, która powoduje wylewanie rzek z koryt i niszczy wszystko na swojej drodze.
Afryka coraz częściej doświadcza naprzemiennych suszy i powodzi, a rosnące temperatury mogą to zjawisko nasilić. Bank Światowy ocenia, że zmiana klimatu może do 2050 r. spowodować wymuszone migracje 85 mln mieszkańców Afryki Subsaharyjskiej. Skutki tego exodusu dadzą się odczuć w szerokim świecie.
Diagram przedstawiający prognozy Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO) na lata 2025-2029; opracowanie własne na podst. https://wmo.int/
Mokra Afryka, sucha Amazonia?
Rewolucja klimatyczna czeka nie tylko Afrykę. Naukowcy ostrzegają, że w Amazonii suma opadów gwałtownie spada z powodu masowego wylesiania tropikalnej dżungli. W połączeniu z falami upałów zawinionymi efektem szklarniowym może to doprowadzić do całkowitej destabilizacji ekosystemów, które kryją w sobie największe bogactwo bioróżnorodności na Ziemi.
Z badań opublikowanych we wrześniu 2025 r. w czasopiśmie „Nature” wynika, że gdy las amazoński przekroczy punkt krytyczny, cały region może powoli przekształcić się w sawannę. Trudno jest wyobrazić sobie pełną skalę negatywnych skutków tego zdarzenia, ale wielu ekspertów wierzy, że tak może wyglądać początek końca.
Katastrofalnym zmianom podlegają również Arktyka i Antarktyda, gdzie z roku na rok jest coraz mniej lodu. W listopadzie 2025 r. naukowcy poinformowali, że lodowiec Hektoria na południowym kontynencie zmniejszył się o 50% w przeciągu zaledwie dwóch miesięcy. To najszybsza degradacja w historii i znak, że Ziemia zmienia się przed naszymi oczami. Niestety, najprawdopodobniej nie na lepsze.
Absolwentka Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, która oddała się pasji zgłębiania zagadek świata i pisania o nich. Specjalizuje się w ekologii, klimatologii i naukach przyrodniczo-naukowych. Żyje ponad granicami, dużo podróżuje, a w wolnym czasie pływa.
Opublikowany: 8 grudnia, 2025 | Zaktualizowany: 9 grudnia, 2025
- “Scientists predict a wetter, greener future for the Sahara Desert” University of Illinois Chicago, https://www.sciencedaily.com/releases/2025/11/251102205025.htm, 12/11/2025;
- “Understanding drivers and uncertainty in projected African precipitation” Thierry N. Taguela i in., https://www.nature.com/articles/s41612-025-01123-8, 12/11/2025;
- “Severe drought in Africa persists and is expected to worsen” JRC EU, https://joint-research-centre.ec.europa.eu/jrc-news-and-updates/severe-drought-africa-persists-and-expected-worsen-2025-04-23_en, 12/11/2025;
- “Wetter Sahara allowed early humans to leave Africa” CORDIS EU, https://cordis.europa.eu/article/id/31461-wetter-sahara-allowed-early-humans-to-leave-africa, 12/11/2025;
- “Green Sahara: African Humid Periods Paced by Earth's Orbital Changes” Peter B. deMenocal, Jessica E. Tierney, https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/green-sahara-african-humid-periods-paced-by-82884405/, 12/11/2025;
- “An unusual shift in the weather has turned the Sahara green” Mary Gilbert, https://edition.cnn.com/2024/09/13/weather/sahara-desert-green-climate, 12/11/2025;
- “The Amazon is drying at an alarming pace – and nearing a devastating tipping point” Ezzy Pearson, https://www.sciencefocus.com/news/amazon-drying-out, 12/11/2025;
